Supreme Court allows offsetting of court-awarded debts against enforcement titles under Civil Code Art. 498 § 1.

Wyrok z dnia 20 października 2005 r., II CK 126/05

Wierzytelność zasądzona prawomocnym orzeczeniem sądu jest

wierzytelnością zaskarżalną w rozumieniu art. 498 § 1 k.c. i może być

przedstawiona do potrącenia.

Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący)

Sędzia SN Barbara Myszka

Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Danuty W. przeciwko Grzegorzowi W.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, po rozpoznaniu na rozprawie w

Izbie Cywilnej w dniu 20 października 2005 r. kasacji powódki od wyroku Sądu

Okręgowego w Łodzi z dnia 16 listopada 2004 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Łodzi do

ponownego rozpoznania

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2004 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację

powódki Danuty W. od wyroku Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 15 lipca 2004 r.

w części oddalającej powództwo wytoczone przez powódkę przeciwko Grzegorzowi

W. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego – postanowienia Sądu

Rejonowego w Zgierzu z dnia 23 lutego 2000r., którym zasądzona została od

powódki na rzecz pozwanego kwota 14 300 zł z odsetkami. Sąd Okręgowy,

podzielając stanowisko wyrażone w sprawie przez Sąd pierwszej instancji, uznał, że

wierzytelności przysługujące powódce w stosunku do pozwanego, które powódka

przedstawiła do potrącenia z wierzytelnością stwierdzoną wymienionym tytułem

wykonawczym, jako wynikające z prawomocnych orzeczeń sądów, nie mogą być

dochodzone przed sądem z powodu powagi rzeczy osądzonej, a zatem są

niezaskarżalne (art. 498 § 1 k.c.) i jako takie nie mogą zostać potrącone z

wierzytelnością objętą tytułem wykonawczym, o którego pozbawienie wykonalności,

właśnie w związku z przedstawieniem do potrącenia wierzytelności przysługujących

jej w stosunku do pozwanego, powódka wystąpiła.

Podstawę kasacji powódki stanowi naruszenie art. 498 § 1 k.c. przez błędną

wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wierzytelności stron wynikające z

prawomocnych orzeczeń sądów nie mogą być umorzone przez potrącenie,

albowiem ze względu na powagę rzeczy osądzonej nie mogą być dochodzone

przed sądem. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie

powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafnie zwrócono uwagę w literaturze, że art. 498 § 1 k.c. nie może być w

pełni rozumiany dosłownie, gdyż takie rozumienie może doprowadzić do wniosków,

które są nie do przyjęcia. Za rzecz oczywistą uznaje się, że do potrącenia nadają

się wierzytelności zasądzone prawomocnym orzeczeniem sądu, mimo że ze

względu na powagę rzeczy osądzonej ponownie przed sądem dochodzone być nie

mogą. Trafne jest też spostrzeżenie, że okoliczność zasądzenia wierzytelności

prawomocnym orzeczeniem nie tylko nie wyklucza przedstawienia jej do potrącenia,

ale wręcz wzmacnia pozycję potrącającego, gdyż właśnie ze względu na powagę

rzeczy osądzonej dłużnik nie może kwestionować ani samego istnienia, ani

wysokości swego zobowiązania. Ze względu na quasi-egzekucyjny charakter

instytucji potrącenia, potwierdzenie wierzytelności prawomocnym orzeczeniem

podlegającym egzekucji nie tylko nie może wykluczać możliwości przedstawienia jej

do potrącenia, ale sprawia, że przedstawienie jej do potrącenia musi być

uwzględnione. Nie można zgodzić się z poglądem Sądu Okręgowego, że jedynym

sposobem „kompensaty” wzajemnych wierzytelności stron, zasądzonych

prawomocnymi orzeczeniami, jest ich rozliczenie w ramach postępowania

egzekucyjnego; aby to nastąpiło, obie strony musiałyby spowodować jego

wszczęcie. Skorzystanie z potrącenia pozwala na uniknięcie takiej konieczności,

przez obie lub przynajmniej jedną ze stron. W konsekwencji za prawidłowy należy

przyjąć pogląd, że wierzytelność zasądzona prawomocnym orzeczeniem sądu jest

wierzytelnością zaskarżalną w rozumieniu art. 498 § 1 k.c. i może być

przedstawiona do potrącenia. Pogląd taki wyraził już Sąd Najwyższy w wyroku z

dnia 27 września 2005 r., V CK 183/05 (nie publ.). Podstawa, na której oparta

została kasacja, okazała się zatem uzasadniona.

Należy dodać, że błędne jest potraktowanie przez Sąd Okręgowy

przedstawionej przez powódkę do potrącenia kwoty 2201,61 zł na równi z

wierzytelnościami wynikającymi z prawomocnych orzeczeń sądu, wymieniona

kwota stanowi bowiem wpłaconą przez powódkę zaliczkę na poczet kosztów

postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez komornika Sądu Rejonowego

w Zgierzu w stosunku do pozwanego. Wydane przez komornika postanowienie o

ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego jedynie stwierdza, że koszty te

pokryte zostały z zaliczki wpłaconej przez powódkę.

Na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.