II BU 7/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II BU 7/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 sierpnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z wniosku A. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

o odsetki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 sierpnia 2011 r.,

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

wnioskodawcy na wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 16 kwietnia 2009 r.,

odrzuca skargę.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 16

kwietnia 2009 r. oddalił apelację ubezpieczonego A. W. od wyroku Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. z dnia 2 września

2008 r., mocą którego oddalono jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w T. z 26 czerwca 2008 r., odmawiającej wnioskodawcy

prawa do wypłaty odsetek od kwoty renty za okres od 1 czerwca 2003 r. do 31 maja

2008 r.

Sąd drugiej instancji podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne

dokonane przez Sąd Okręgowy. Z ustaleń tych wynika, że ubezpieczony A. W. do

dnia 31 maja 2003 r. pobierał rentę uczniowską z tytułu całkowitej niezdolności do

pracy. Decyzją z dnia 19 maja 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

T. odmówił wnioskodawcy przywrócenia mu prawa do tegoż świadczenia, albowiem

Lekarz Orzecznik ZUS uznał badanego za zdolnego do pracy. Rozpoznając

odwołanie ubezpieczonego od powyższej decyzji, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w T. ustalił w oparciu o opinie dwóch zespołów biegłych

lekarzy z 21 marca 2004 r. (wydanej po obserwacji szpitalnej pacjenta ) oraz z 22

listopada 2004 r., że odwołujący cierpi na miernie nasiloną padaczkę implikującą

jedynie częściową niezdolność do pracy i na tej podstawie wyrokiem z dnia 1

marca 2005 r., oddalił odwołanie. W toku postępowania zainicjowanego apelacją

ubezpieczonego od tegoż wyroku Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie

dowodowe o dowód z akt sprawy sądowej dotyczącej prawa ubezpieczonego do

renty socjalnej oraz z uzupełniającej opinii biegłych lekarzy wypowiadających się w

postępowaniu pierwszoinstancyjnym i opinii Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny

Pracy w G. z 12 października 2007 r., której autorzy zdiagnozowali u badanego

padaczkę z częstymi,

dużymi napadami toniczno – klonicznymi, zespół

neurasteniczny, dysfunkcje poznawcze oraz objawy depresyjno – psychasteniczne

na

podłożu

organicznego

uszkodzenia

ośrodkowego

układu

nerwowego,

skutkujące okresową całkowitą niezdolność do pracy. W konsekwencji wyrokiem z

dnia 30 stycznia 2008 r., Sąd drugiej instancji zmienił zaskarżone orzeczenie i

przyznał apelującemu prawa do renty uczniowskiej od dnia wstrzymania jej wypłaty

do dnia 30 września 2009 r. Odpis orzeczenia został doręczony organowi

rentowemu w dniu 24 kwietnia 2008 r. Wykonują wyrok sądowy, Zakład

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. decyzją z dnia 21 maja 2008 r. przyznał

wnioskodawcy prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy dla ucznia –

studenta

na okres od 1 czerwca 2003 r. do 31 września 2008 r. wraz z

wyrównaniem za okres od 1 czerwca 2003 r. do 31 maja 2008 r. W dniu 3 czerwca

2008 r. ubezpieczony wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o wypłatę odsetek

od zaległych rat świadczenia za okres od 1 czerwca 2003 r. do 31 maja 2008 r. W

wyniku rozpoznania wniosku zapadła zaskarżona decyzja.

Sąd Apelacyjny podzielił także poczynioną przez Sąd pierwszej instancji

ocenę prawną powyższych faktów. Zdaniem Sądów orzekających w sprawie, w

świetle art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) obowiązek

wypłaty przez organ rentowy odsetek od aktualizuje się jedynie w sytuacji, gdy

organ ten z własnej winy nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego

świadczenia w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady

przyznawania i wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W przypadku

świadczeń z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych art. 118 ust. 1 ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) statuuje 30 dniowy termin

do wydania decyzji przyznającej prawo do świadczenia lub ustalającej jego

wysokość, liczony od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania

decyzji. W kontekście art. 118 ust. 1a tejże ustawy za dzień wyjaśnienia ostatniej

okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uznaje się zaś dzień wpływu

prawomocnego

orzeczenia,

o

ile

za

nieustalenie

tych

okoliczności

odpowiedzialności nie ponosi organ rentowy. W niniejszym przypadku chociaż od

chwili wydania decyzji odmawiającej ubezpieczonemu prawa do renty do chwili

ostatecznego rozstrzygnięcia sporu upłynął długi okres, jednak nie można

przypisać organowi rentowemu winy za niewyjaśnienie ostatniej okoliczności

sprawy.

Rozstrzygnięcie

szczegółowego

sporu

postępowania

wymagało

dowodowego,

wszakże

zmierzającego

przeprowadzenia

do

wyjaśnienia

skomplikowanych pod względem medycznym przesłanek uznania wnioskodawcy

za osobę całkowicie niezdolną do pracy. W sprawie, która przeszła przez tok

instancji, sporządzono trzy opinie biegłych, kilkakrotnie uzupełniane; konieczna była

też obserwacja szpitalna ubezpieczonego oraz przeprowadzenie wielu innych

dowodów. To, że biegli sądowi ostatecznie ocenili stan zdrowia ubezpieczonego

odmiennie od lekarzy orzeczników ZUS, nie przesądza o winie organu rentowego

za opóźnienie w przyznaniu wnioskodawcy prawa do renty. Sama odmienność

poglądów lekarzy orzeczników oraz biegłych sądowych na temat stanu zdrowia

ubezpieczonego nie przesądza o zasadności żądania zapłaty odsetek od

przyznanego świadczenia. Konieczne byłoby wykazanie konkretnych uchybień, np.

nieuwzględnienia przez lekarzy orzeczników dostarczonej dokumentacji medycznej,

rażąco

błędnej

interpretacji

wyników

badań,

prowadzących

do

wydania

nieprawidłowej decyzji. Skoro okoliczności takie nie wystąpiły, za chwilę

początkującą bieg terminu do wydania decyzji przyznającej ubezpieczonemu prawo

do świadczenia należy uznać dzień wpływu do organu rentowego wyroku

sądowego zmieniającego zaskarżoną decyzję odmowną.

Ubezpieczony złożył skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego. Skargę oparto na podstawie

naruszenia prawa materialnego, tj.

1/art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w związku z

art. 18 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz.

1227 ze zm.) na skutek błędnej jego wykładni, polegającej na:

- mylnym przyjęciu, ze obowiązek wypłaty odsetek przez organ rentowy aktualizuje

się jedynie w sytuacji, gdy organ ten ponosi winę za nieustalenie prawa do

świadczenia lub niewypłacenia tego świadczenia w terminach przewidzianych w

przepisach

określających

zasady

przyznawania

i

wypłacania

świadczeń

pieniężnych;

- mylnym przyjęciu, że błędna ocena stanu zdrowia wnioskodawcy przez lekarzy

orzeczników ZUS i odmienna od ostatecznej oceny biegłych sądowych nie

przesądza o zawinionym działaniu organu rentowego;

- mylnym przyjęciu, że opóźnienie w przyznaniu wnioskodawcy świadczenia nie

zostało

spowodowane

okolicznościami,

za

które

organ

rentowy

ponosi

odpowiedzialność, chociaż odmówiono mu prawa do renty, mimo iż wszystkie

okoliczności niezbędne do wydania decyzji przyznającej świadczenie były znane

temu organowi

oraz

2/ art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegającego na naruszeniu

zasady równości wobec prawa i traktowaniu organu rentowego w sposób wyraźnie

uprzywilejowany przez zwolnienie go z obowiązku zapłaty odsetek, mimo

niezachowania z jego winy terminu do ustalenia prawa ubezpieczonego do

świadczenia.

Powyższe przepisy zostały wskazane przez skarżącego jako te, z którymi

wyrok Sądu Apelacyjnego jest niezgodny. Wydanie wyroku spowodowało zaś

wyrządzenie ubezpieczonemu szkody majątkowej w wysokości 29.542,45 złotych,

będącej konsekwencją inflacji i zmniejszenia realnej wartości przyznanego z

pięcioletnim opóźnieniem świadczenia, jak również szkody niemajątkowej,

polegającej na pogorszeniu stanu zdrowia skarżącego wskutek pozostawania przez

długi czas bez środków do życia.

Skarżący przyznał, że wyrok Sądu Apelacyjnego podlegał zaskarżeniu

skarga kasacyjną, jednakże wniesiona przez pełnomocnika strony skarga został

odrzucona z powodu jej nieopłacenia. Niezgodność z prawem prawomocnego

orzeczenia wynika jednak również z naruszenia przez Sąd drugiej instancji

podstawowych zasad porządku prawnego, a w szczególności art. 32 ust. 1

Konstytucji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Sądy orzekające w sprawie

niesłusznie przyjęły brak winy organu rentowego za niewydanie w terminie decyzji

ustalającej prawo ubezpieczonego do spornego świadczenia. W świetle poglądów

prezentowanych

w

orzecznictwie

Trybunału

Konstytucyjnego

oraz

Sądu

Najwyższego jedną z okoliczności, za które odpowiada tenże organ, jest błędne

orzeczenie lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS w sprawie niezdolności do

pracy. W niniejszym przypadku, w chwili podjęcia pierwotnej decyzji,

organowi

rentowemu znane były wszystkie okoliczności niezbędne do pozytywnego

rozstrzygnięcia o wniosku rentowym ubezpieczonego. Istniała

prawidłowego

zdiagnozowania

wnioskodawcy

w

toku

możliwość

postępowania

przed

Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. U podstaw korzystnych dla ubezpieczonego

opinii biegłych sądowych legły wszakże te same dokumenty, które zostały

przedłożone lekarzowi orzecznikowi ZUS.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

została wprowadzona do Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 22

grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy –

Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).

Uzasadnienia dla ustanowienia tej instytucji należy poszukiwać na gruncie

unormowań art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 417-4172 i

art. 421 k.c. W art. 417¹ § 2 k.c. przyjęto bowiem, że jeżeli szkoda została

wyrządzona

przez

wydanie

prawomocnego

orzeczenia,

można

żądać jej

naprawienia po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu jego niezgodności z

prawem. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest jednym z takich „właściwych postępowań”, o jakim stanowi art. 4171 § 2 k.c.

Jest to specjalny środek prawny, umiejscowiony w Kodeksie postępowania

cywilnego wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Skarga kwalifikowana jest

jako

samodzielny,

autonomiczny

sposób

badania

legalności

działalności

jurysdykcyjnej sądów powszechnych, służący osobie zamierzającej dochodzić od

państwa wynagrodzenia szkody wyrządzonej działaniami władzy publicznej, o

której mowa w art. 77 ust. 1 Konstytucji.

W myśl art. 424¹ § 1 k.p.c., w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 4 ustawy z

dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr

155, poz. 1037), obowiązującym od 25 września 2010 r., można żądać stwierdzenia

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona

szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie

środków prawnych nie było i nie jest możliwe. W uzasadnieniu projektu ustawy

zmieniającej podkreślono, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

orzeczenia przysługuje tylko od prawomocnych wyroków sądu drugiej instancji

kończących postępowanie w sprawie oraz postanowień co do istoty sprawy

kończących postępowanie, wydanych przez sąd drugiej instancji w postępowaniu

nieprocesowym, w postępowaniu o uznanie i stwierdzenie wykonalności orzeczeń

sądów państw obcych oraz w postępowaniu o uznanie i stwierdzenie wykonalności

wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed sądem

polubownym za granicą (art. 424, art. 519, art. 1148 § 3, art. 1151¹ § 3 i nowy art.

1215 § 3 k.p.c.). Od innych prawomocnych orzeczeń skarga nie przysługuje.

W istocie bowiem powyższa zmiana legislacyjna nie pozbawia strony

możliwości dochodzenia odszkodowania w tytułu szkody wyrządzonej przez

wydanie

prawomocnego

orzeczenia

niezgodnego

z

prawem,

innego

niż

wymienione w art. 424¹ § 1 k.p.c., co wiecej – upraszcza jego drogę, gdyż

stosownie do art. 4241b k.p.c. (dodanego na postawie tej samej ustawy) – w

przypadku

prawomocnych

orzeczeń,

od

których

skarga

nie

przysługuje,

odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego

orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego

stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba

że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku jest

nadzwyczajnym – a więc ex definitione – wyjątkowym środkiem zaskarżenia,

przysługującym tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są

dwie

przesłanki. Po

pierwsze, przez wydanie zaskarżonego wyroku stronie została wyrządzona szkoda.

Musi więc istnieć związek przyczynowy między wydaniem orzeczenia a

powstaniem

szkody,

co

strona

wnosząca

skargę

powinna

co

najmniej

uprawdopodobnić (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.). Drugą przesłanką wniesienia skargi

jest brak możliwości zmiany lub uchylenia zaskarżonego wyroku w drodze

przysługujących stronie środków prawnych (zarówno w chwili orzekania co do tej

skargi, jak i w przeszłości). Przepis art. 4241 § 1 k.p.c. wprowadza do Kodeksu

postępowania cywilnego znane doktrynie pojęcie środków prawnych. Na ogół

przyjmuje się, że pojęcie środków prawnych jest szersze od pojęcia środków

zaskarżenia. Przez środki prawne należy więc rozumieć nie tylko zwyczajne środki

zaskarżenia, czyli środki odwoławcze (apelację i zażalenie), inne środki

zaskarżenia (w rozumieniu art. 363 § 1 k.p.c., określane również mianem

szczególnych, jak np. sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty w

postępowaniu

nakazowym,

sprzeciw od

nakazu

zapłaty

w

postępowaniu

upominawczym) oraz nadzwyczajne środki zaskarżenia (przede wszystkim skargę

kasacyjną i skargę o wznowienie postępowania). Skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku jest dopuszczalna, gdy zmiana lub

uchylenie orzeczenia w drodze jednego z tak rozumianych środków prawnych nie

była i nie jest możliwa (co strona musi wykazać w treści skargi - art. 4245 § 1 pkt 5

k.p.c.).

Zgodnie z art. 4248 § 2 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia podlega odrzuceniu, jeżeli zmiana zaskarżonego

orzeczenia w drodze innych środków prawnych była lub jest możliwa. Przepis ten

stanowi podstawę odrzucenia skargi wniesionej mimo możliwości (aktualnej lub

istniejącej w przeszłości) wzruszenia orzeczenia w drodze innych środków

prawnych. Skuteczne wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia jest zatem niewątpliwie uzależnione od spełnienia

istotnego warunku, polegającego na tym, że zmiana lub uchylenie zaskarżonego

orzeczenia przez wniesienie przewidzianych prawem środków prawnych nie jest

aktualnie możliwa, jak również taka możliwość nie istniała wcześniej od chwili

wydania zaskarżonego orzeczenia.

Co do zasady skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia nie może być kierowana do wyroku sądu pierwszej instancji oraz do

tych wyroków sądu drugiej instancji, których trafność i legalność mogła zostać

zakwestionowana w drodze przysługujących stronie środków prawnych. W

przeciwnym razie skarga straciłaby swoją wyjątkowość

środkiem

do

weryfikacji

prawomocnych

i stałaby się zwykłym

wyroków

i

to

również

pierwszoinstancyjnych. Rozstrzyganie sporu (sprawy sądowej) odbywa się bowiem

w zwykłym postępowaniu i między jego stronami. Cechą szczególnej skargi

unormowanej w art. 424¹ i nast. k.p.c. jest więc wyczerpanie toku instancji i

możliwości

odwoławczych

w

sprawie

pierwotnej.

Skarga

o

stwierdzenie

niezgodności z prawem nie może być zaś traktowana jako alternatywny,

uzupełniający

środek

przysługujących

w

zaskarżenia

postępowaniu

wobec

zasadniczym,

instrumentów

a

uprawnienia

procesowych

strony

do

kwestionowania zgodności prawomocnego wyroku z prawem nie mogą być

oceniane w oderwaniu od staranności zachowania w toku postępowania

instancyjnego. Nie sposób zatem aprobować tezy, że skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem miałaby przysługiwać od wszelkich wyroków, a zwłaszcza

wydanych przez sąd pierwszej instancji, które uprawomocniły się w następstwie

niewniesienia lub nieskutecznego wniesienia przez stronę zwyczajnego środka

zaskarżenia (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 lipca 2007 r., SK 4/07,

OTK – A 2007, nr 7, poz. 83 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1

października 2008 r., V CNP 79/08, LEX nr 512973 i z dnia 9 grudnia 2008 r., I BU

4/08, OSNP 2010, nr 13 – 14, poz. 175). Odstępstwo od wskazanej reguły

przewiduje art. 424¹ § 2 k.p.c., który statuuje uprawnienie do wniesienia skargi od

prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji, gdy strona nie

skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, a zmiana bądź uchylenie

wyroku w drodze innych środków prawnych nie jest możliwa. Dopuszczalność

skargi w takich przypadkach uzależniona jest jednak od spełnienia dwóch

dodatkowych kryteriów kwalifikacyjnych: istnienia wyjątkowego wypadku oraz

występowania niezgodności orzeczenia z prawem o kwalifikowanym charakterze,

wynikającym z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub

konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. Cytowane unormowanie

z racji swego szczególnego charakteru powinno być wykładane ściśle. Możliwość

skorzystania przez stronę ze skargi w omawianej sytuacji zależy więc zarówno od

przyczyn niezgodności z prawem wyroku, ocenianych w kontekście naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela, jak i od powodów, dla których strona postępowania

sądowego nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych do zaskarżenia

orzeczenia.

Odnośnie do pierwszej z przesłanek wymienionych w art. 424¹ § 2 k.p.c., tj.

sfery podstaw niezgodności z prawem prawomocnego wyroku, warto zauważyć, iż

nie chodzi o niezgodność z prawem tylko taką, o jakiej mowa w § 1 tegoż artykułu,

lecz o niezgodność kwalifikowaną, polegającą na naruszeniu podstawowych zasad

porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka o obywatela.

Inaczej rzecz ujmując, podstawa skargi powinna wskazywać i wykazywać

szczególny przypadek naruszenia prawa w wyniku wydania zaskarżonego wyroku

przez skonkretyzowanie norm prawnych wyrażających owe podstawowe zasady,

wolności lub prawa. Spełnienie przez stronę wymagania z art. 424 5 § 1 pkt 5 in fine

k.p.c. sprowadza się zatem do zawarcia w skardze wyodrębnionej, jurydycznej

argumentacji, przestawiającej jakie podstawowe zasady porządku prawnego lub

konstytucyjnych wolności albo prawa człowieka i obywatela narusza zaskarżony

wyrok i wskazania, na czym polegała obraza przepisów mających znaczenie dla ich

obrony (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2006 r., II CNP 2/06,

OSNC 2006, nr 6, poz. 112). W wypadku powołania się na naruszenie

podstawowych zasad porządku prawnego konieczne jest więc wykazanie, że dana

zasada istnieje i ma podstawowe znaczenie dla porządku prawnego oraz dokładne

określenie w jaki sposób doszło do naruszenia tej zasady w wyniku wydania

orzeczenia. Gdy zaś skarżący powołuje się na naruszenie konstytucyjnych wolności

albo praw człowieka i obywatela niezbędne jest oprócz wskazania danej zasady,

przytoczenie przepisu Konstytucji, z którego zasada wynika oraz dokładne

określenie sposobu jej naruszenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2

lutego 2010 r., IV CNP 101/09, LEX nr 590258). Wykazanie obydwu przesłanek

dopuszczalności skargi wymienionych w art. 424¹ § 2 k.p.c. stanowi samoistny

element tegoż nadzwyczajnego środka zaskarżenia i należy do jego wymogów

konstrukcyjnych,

którego

brak

nie

może

być

przez

stronę

naprawiony

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2008 r., II BU 56/07, LEX nr

452485). Należy pamiętać, iż każde wymaganie przewidziane w art. 424 5 § 1 k.p.c.

ma charakter samoistny, powinno być zatem spełnione samodzielnie, niezależnie

od innych wymagań. Zamieszczenie w skardze poszczególnych jej elementów

konstrukcyjnych powinno nastąpić w sposób jednoznaczny i wyraźny tak, aby Sąd

Najwyższy nie musiał domniemywać ich istnienia i doszukiwać się ich w innych

elementach skargi (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2006 r., III

CNP 62/06, LEX nr 610081).

W

niniejszym

przypadku

nie

dopełniono

powyższego

warunku

konstrukcyjnego skargi. Wprawdzie skarżący powołał się na naruszenie przez Sąd

Apelacyjny podstawowych zasad porządku prawnego, a w szczególności wyrażonej

w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasady równości wobec prawa, jednak nie uzasadnił, na

czym

polega

kwalifikowana

postać

owego

naruszenia,

jako

przesłanki

dopuszczalności skargi w rozumieniu art. 424¹ § 2 k.p.c. W konsekwencji Sąd

Najwyższy zmuszony byłby doszukiwać się tego elementu konstrukcyjnego skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku wśród innych jej

elementów.

W sprawie nie zostało też spełnione drugie kryterium dopuszczalności skargi

z art. 424¹ § 2 k.p.c., czyli wyjątkowość przyczyn nieskorzystania przez stronę z

przysługujących jej środków zaskarżenia wyroku.

W tej materii godzi się przypomnieć, że w świetle poglądów judykatury

okoliczności, w jakich doszło do niezaskarżenia wadliwego z punktu widzenia

strony orzeczenia, mają zasadnicze znaczenie dla odpowiedzialności subsydiarnej

Skarbu Państwa, to bowiem strona winna wykazać, że za pomocą dostępnych jej

środków prawnych uczyniła wszystko, żeby uniknąć szkody lub zapobiec jej

powstaniu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2008 r., II BU 56/07,

LEX nr 452485). Podkreśla się, iż skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku jest niedopuszczalna, jeżeli była możliwa zmiana lub

uchylenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych, a skarżący

nie skorzystał z możliwości ich wniesienia (postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 2 marca 2006 r., I BU 2/05, LEX nr 299165 i z dnia 5 lutego 2007 r., I BU

12/06, OSNP 2008, nr 5-6. poz. 82). Sytuacja taka ma zaś miejsce zarówno wtedy,

gdy strona świadomie zrezygnowała z wniesienia przysługującego jej środka

zaskarżenia jak i w przypadku zawinionego przez nią nieskorzystania z dostępnego

środka prawnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2008 r., V

CNP 187/07, OSNC – ZD 2008, nr 4, poz. 107). W orzecznictwie Sądu

Najwyższego zostało wyjaśnione, że przyczyny nieskorzystania przez stronę z

przysługujących jej środków zaskarżenia w rozumieniu art. 424 1 § 2 k.p.c. muszą

mieć charakter wyjątkowy w znaczeniu obiektywnym, co oznacza, że chodzi o

szczególne okoliczności obiektywnie uniemożliwiające stronie wniesienie środka

zaskarżenia, a nie o okoliczności subiektywne, wynikające z woli lub zaniedbań

strony. Wnosząc skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia, strona musi zatem wykazać, że nieskorzystanie przez nią z

przysługującego środka prawnego nastąpiło z wyjątkowych powodów mających

charakter siły wyższej, takich jak ciężka choroba, katastrofa, klęska żywiołowa, czy

wyjątkowych okoliczności leżących po stronie osób trzecich, np. błędna informacja

udzielona prze pracownika sądu, które to okoliczności obiektywnie rzecz biorąc

uniemożliwiły

wniesienie

środka

zaskarżenia

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego: z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006, nr 6, poz. 113; z

dnia 19 grudnia 2006 r., II CNP 112/06, LEX nr 610073; z dnia 7 lutego 2008 r., IV

CNP 217/07, OSNC-ZD 2008, nr 4, poz. 114 oraz z dnia 10 sierpnia 2010 r., II CNP

38/10, LEX nr 603890 i II CNP 39/10, LEX nr 603891). Nie ma natomiast takiego

charakteru sytuacja, gdy strona zrezygnowała z wniesienia środka zaskarżenia,

bowiem w jej ocenie nie miała do tego podstaw i nie wierzyła w jego skuteczność

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2007 r., IV CNP 37/07, LEX

nr 315545).

Wracając do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie

wskazał żadnych wyjątkowych powodów obiektywnie uniemożliwiających mu

skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 kwietnia 2009 r. Nie podjął nawet

próby usprawiedliwienia faktu nieopłacenia złożonej przez pełnomocnika skargi,

skutkującego odrzucenie tegoż środka zaskarżenia przez Sąd drugiej instancji.

Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 424 8 § 2 k.p.c. orzeczono jak w

sentencji postanowienia.