II BU 5/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II BU 5/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 sierpnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar

w sprawie z wniosku J. A.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w P.

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 sierpnia 2011 r.,

skargi wnioskodawcy o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P.

z dnia 18 grudnia 2009 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2009 r., Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P. oddalił odwołanie wnioskodawcy J. A. od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w P. z dnia 31 października 2008 r.

odmawiającej ponownego naliczenia emerytury z uwzględnieniem premii rocznych.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ rentowy decyzją z dnia 4 października 2006

r. przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od dnia 1 września 2006 r. Do

ustalenia podstawy wymiaru świadczenia przyjęto przeciętną podstawę wymiaru

składek na ubezpieczenie społeczne z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego

okresu ubezpieczenia. Uwzględniono podstawy wymiaru składek za lata 19671971, 1974, 1977-1990. Organ rentowy przy ustalaniu podstawy wymiaru składek

wyłączył premie wypłacane z funduszu premiowego w latach 1971-1976, oraz od

dnia 1 lipca 1982 r. do dnia 29 grudnia 1986 r. Zdaniem organu rentowego premie z

powyższych okresów nie mogły być wliczone do podstawy wymiaru świadczeń,

gdyż do ustalenia podstawy wymiaru świadczeń nie przyjmuje się tych składników

wynagrodzenia, od których nie było obowiązku opłacania składek. Do dnia 31

grudnia 1976 r. premie roczne - fundusz premiowy wypłacane pracownikom

państwowych gospodarstw rolnych były zaliczane do wynagrodzeń z funduszu

zakładowego i funduszów o podobnym charakterze, od którego nie były opłacane

składki na ubezpieczenie społeczne. Od dnia 1 lipca 1982 r. do dnia 29 grudnia

1986 r. zgodnie z art. 10 ust. 4 ustawy z 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej

przedsiębiorstw państwowych (jednolity tekst; Dz.U. z 1984 r. Nr 16, poz. 74 ze

zm.), od nagród i premii, które były wypłacane z funduszu załogi nie była naliczana

składka na ubezpieczenie społeczne. Dlatego ustalając wynagrodzenie z okresu

zatrudnienia od dnia 1 grudnia 1971 r. do dnia 29 marca 1991 r. w Wojewódzkim

Ośrodku Postępu Rolniczego w B., organ rentowy nie uwzględnił premii w latach od

1971 r. do 1976 r. oraz od 1982 r. do 1986 r.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku w

całości,

wnioskodawca

zarzucił

naruszenie

prawa

materialnego

-

§

rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r.

w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z

ubezpieczenia

na

wypadek

choroby

i

macierzyństwa

oraz

składek

na

ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 35 poz. 246 ze zm.) i przyjęcie, że premie

roczne stanowiły składnik wynagrodzenia zwolniony z obowiązku opłacenia składek

na ubezpieczenie społeczne, § 7 oraz § 11 uchwały nr 103 Rady Ministrów z dnia

25 maja 1971 r. (M.P. z 1971 r. nr 31 poz. 196) przez nie zaliczenie do osobowego

funduszu płac przyznanych premii rocznych, art. 10 oraz art. 11 ustawy z dnia 26

lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych i tym samym

błędne przyjęcie, iż z wyżej wymienionych przepisów wynika, że nie istnieje

obowiązek uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne od premii rocznej,

wniósł o stwierdzenie, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z prawem, oraz

zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów

zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W ocenie pełnomocnika,

wskazane wyżej naruszenia prawa materialnego spowodowały powstanie u

skarżącego szkody w postaci otrzymywania zaniżonego świadczenia emerytalnego,

w wysokości 100 zł miesięcznie.

Wykonując wezwanie sądu z dnia 28 marca 2011 r., pełnomocnik

wnioskodawcy podał, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych

środków nie było i nie jest możliwe. Na skutek postanowienia Sądu Okręgowego w

P. z dnia 8 lutego 2010 r., apelacja skarżącego została odrzucona, a postanowienie

to jest prawomocne. Środek odwoławczy od orzeczenia nie został rozpoznany, stąd

wzruszenie zaskarżonego orzeczenia poprzez apelację okazało się niemożliwe. Od

zaskarżonego orzeczenia nie przysługują inne środki odwoławcze, ani inne środki

prawne, dlatego też wzruszenie orzeczenia przy pomocy innych środków prawnych

nie było możliwe. Obecnie wyrok jest prawomocny, zatem nie można go wzruszyć

w drodze innych środków prawnych. Ponadto w ocenie pełnomocnika zachodzi

wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi zgodnie z art. 424 1 § 2 k.p.c.,

gdyż z podstawowych zasad prawnych, zamieszczonych w Konstytucji RP wynika

prawo obywatela do otrzymania świadczeń emerytalnych (art. 67) w słusznej

wysokości ustalanej w oparciu o wysokość wynagrodzenia uzyskiwanego w okresie

uiszczania składek emerytalno-rentowych. Ani te podstawowe zasady prawne, ani

inne, szczególne przepisy nie formułują żadnych określonych składników

wynagrodzenia wyłączonych spod obowiązku uiszczania od nich składek

emerytalno–rentowych, a wobec powyższego zaskarżony wyrok jest niezgodny z

podstawowymi prawami konstytucyjnymi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 4241 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego wyroku sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie

została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze

przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. W

wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem

prawomocnego

wyroku

sądu

pierwszej

lub

drugiej

instancji

kończącego

postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej

środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze

innych przysługujących stronie środków prawnych.

Wniesiona przez wnioskodawcę skarga o stwierdzenie niezgodności z

prawem

prawomocnego

orzeczenia

nie

spełnia

wszystkich

wymagań

konstrukcyjnych wymienionych w art. 4245 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem

skarga powinna zawierać: 1). oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze

wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości lub w części, 2). przytoczenie jej

podstaw oraz ich uzasadnienie, 3). wskazanie przepisu prawa, z którym

zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, 4). uprawdopodobnienie wyrządzenia

szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy, 5).

wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków

prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto - gdy skargę wniesiono stosując art.

4241 § 2 - że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi oraz

6). wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem. Skarga wniesiona

przez wnioskodawcę nie wskazuje przepisu prawa, z którym zaskarżone

orzeczenie jest niezgodne (art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c.), co jest warunkiem

konstrukcyjnym odrębnym i niezależnym od przytoczenia podstaw skargi i ich

uzasadnienia (art. 4245 § 1 pkt 2 k.p.c.), które wnioskodawca przytoczył. Ponadto

należy wskazać, że co do zasady skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia nie może być kierowana do wyroku pierwszej instancji

(art. 4241 § 1 k.p.c.). Skoro więc skarżący odwołuje się do wyjątku z art. 424 1 § 2

k.p.c. to powinien wykazać jego warunki, czyli to, że niezgodność wyroku z prawem

wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych

wolności albo praw człowieka i obywatela. Zgodnie z postanowieniem Sądu

Najwyższego z dnia 6 maja 2008 r., I BU 20/07 (niepublikowane), uzasadniający

wniesienie skargi na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. wyjątkowy wypadek to nie

zwykłe lecz kwalifikowane naruszenie podstawowych zasad porządku prawnego

lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, które w skardze

musi być wykazane jako warunek przyjęcia jej do rozpoznania (art. 424 5 § 1pkt 5

k.p.c.). Skarga tego warunku nie spełnia. Nie wystarczy powołanie się na wyjątkowy

wypadek, gdyż przy takim założeniu skarga straciłaby swój wyjątkowy charakter i

stałaby się zwykłym środkiem do weryfikacji prawomocnych orzeczeń i to jeszcze

pierwszej instancji. Zasadą szczególnej skargi z art. 424 1 i nast. k.p.c. jest

wyczerpanie toku instancji i możliwości odwoławczych w sprawie zasadniczej. Inną

funkcję przedmiotowo i podmiotowo ma natomiast postępowanie ze skargi, stąd

skoro ustawodawca szczególnie warunkuje wniesienie skargi od orzeczenia

pierwszej instancji, to jedynie wskazuje, że z takiej skargi nie powinna korzystać

strona, która miała możliwość wniesienia apelacji, jednak nie wniosła jej skutecznie

tylko dlatego, że nie uiściła opłaty od apelacji. Taka negatywna dla rozpatrywanej

skargi sytuacja wystąpiła u skarżącego reprezentowanego przez adwokata, gdyż

od złożonej apelacji nie wniesiono opłaty podstawowej, co spowodowało jej

odrzucenie (postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia 8 lutego 2010 r., k. 86)

W orzecznictwie przyjęto, iż wykluczone jest stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia w trybie art. 4241 § 2 k.p.c. jeżeli strona z przyczyn

zawinionych nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych ani nie

wykazała, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi

wskutek naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych

wartości albo praw człowieka i obywatela (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

2 marca 2006 r., I BU 2/05, niepublikowane). Skarga o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia podlega odrzuceniu, jeżeli była możliwa

zmiana lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków

prawnych, a skarżący nie skorzystał z możliwości ich wniesienia (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2007 r., I BU 12/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz.

82). Nie zachodzi wyjątkowy wypadek w rozumieniu art. 424 1 § 2 k.p.c., jeżeli

strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych z przyczyn przez

siebie zawinionych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2008 r., II

BP 56/07, niepublikowane)

Z tych przyczyn, na podstawie art. 4248 § 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odrzucił

skargę.