II BU 1/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II BU 1/18 POSTANOWIENIE Dnia 21 lutego 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Kuźniar w sprawie z wniosku K. spółki z o.o. z siedzibą w S.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w P.‎z udziałem zainteresowanego K. W.‎o podstawę wymiaru składek,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 21 lutego 2019 r.,‎skargi wnioskodawcy o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 października 2017 r., III AUa […], Sąd Apelacyjny w […] oddalił apelację K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (płatnik) od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 10 października 2014 r., w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w P., o podstawę wymiaru składek, przy udziale zainteresowanego K. W..W ocenie Sądu drugiej instancji, zebrany materiał dowodowy pozwalał uznać, że wyjazdy zainteresowanego do pracy na terenie Belgii (montaż rusztowań budowlanych) nie miały charakteru podróży służbowych, a tym samym Sąd pierwszej instancji właściwie dokonał wykładni art. 775 § 1 k.p., a zaskarżona decyzja organu rentowego ustalająca podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne (art. 18 ust. 1 i 2 w związku z art. 20 ust. 1 i art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - jednolity tekst:

Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), była zgodna z przepisami prawa.W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego, pełnomocnik płatnika składek zarzucił naruszenie prawa materialnego - art. 775 § 1 k.p. poprzez przyjęcie, że praca wykonywana w krajach Europy Zachodniej przez pracowników zatrudnionych przez płatnika, w okresach objętych decyzją nie była wykonywana w ramach podróży służbowej za granicą, w sytuacji, w której powyżsi pracownicy realizowali zadania wskazane im przez pracodawcę w poleceniu wyjazdu służbowego, w ramach jednego wyjazdu wykonywali prace na różnych budowach, w różnych miejscowościach, w różnych państwach, na zlecenie odrębnych, niepowiązanych ze sobą podmiotów gospodarczych (m.in. w Niemczech, Belgii, Norwegii, Francji, Luksemburgu, na Litwie), które to zachowania wypełniały definicję podróży służbowej w rozumieniu art. 775 k.p., § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (jednolity tekst:

Dz.U. z 2017 r., poz. 1949, dalej „rozporządzenie”), poprzez uznanie, iż znajduje on zastosowanie do pracowników zatrudnionych przez płatnika, w tym w szczególności, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników płatnika, w tym zainteresowanego, powinna być ustalona na podstawie wskazanego przepisu, ponieważ - według Sądu Apelacyjnego w […] - nie odbywali oni podróży służbowych, tylko byli zatrudnieni za granicą u polskiego pracodawcy, w sytuacji, gdy w rzeczywistości realizowane przez pracowników czynności nie spełniały kryteriów „zatrudnienia za granicą u polskiego pracodawcy”, § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia, poprzez uznanie, że w stosunku do pracowników zatrudnionych przez płatnika, w tym do zainteresowanego nie znajduje on zastosowania, mimo tego, że pracownicy wykonujący pracę w krajach Europy Zachodniej spełniali wszystkie warunki konieczne do uznania, że wykonywali zagraniczne podróże służbowe, a tym samym wypłacane im świadczenia z tytułu diet powinny zostać zwolnione ze składki ubezpieczeniowej.

Pełnomocnik wskazał, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z art. 775 § 1 k.p., § 2 ust. 1 pkt 16 oraz § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia, wnosząc o stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie, wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pełnomocnik wskazał, że wskutek wydania zaskarżonego wyroku płatnik poniósł szkodę w wysokości 2344,32 zł, gdyż wydanie wskazanego wyroku spowodowało u płatnika obowiązek uiszczenia dopłaty na składki ubezpieczenia społecznego w kwocie 2344,32 zł.

Wzruszenie powyższego prawomocnego wyroku nie było i nie jest możliwe wobec przedmiotowej niedopuszczalności skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Stosownie do art. 4241 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

Przedmiotem zaskarżenia skargą są zatem prawomocne orzeczenia sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, czyli orzeczenia merytoryczne (co do istoty sprawy) oraz postanowienia niemerytoryczne (tzw. formalne), o ile są one postanowieniami kończącymi postępowanie w sprawie. Ogólnie trzeba zauważyć, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, usytuowana wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia, mająca na celu uzyskanie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem działania władzy publicznej przez wydanie orzeczenia, może odnieść zamierzony skutek tylko wówczas, gdy wskazane w niej naruszenie prawa ma charakter kwalifikowany, elementarny i nie może być rozumiana jako środek prowadzący do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do każdego wadliwego wyroku.

Przy wydawaniu każdego orzeczenia sądowego dokonywana jest wykładnia stosowanego prawa, z istoty swej otwarta na wielości możliwych interpretacji, za niezgodne z prawem można uznać tylko orzeczenie oczywiście sprzeczne z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo takie, które zostało wydane w wyniku wykładni oczywiście błędnej lub wadliwego zastosowania prawa, widocznych bez głębszej analizy prawniczej. W związku z tym nie można stwierdzić niezgodności z prawem orzeczenia opartego na przepisie prawa, którego treść dopuszcza możliwość różnych interpretacji i gdy za każdą z nich przemawiają uzasadnione argumenty (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2006 r., II BP 6/05, OSNP 2007 nr 3-4, poz. 42).

Innymi słowy, niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi mieć – w ocenie Sądu Najwyższego - charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności (por. wyroki z dnia 18 stycznia 2005 r., II BP 1/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 351 oraz z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007 nr 2, poz. 35). W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że niezgodność orzeczenia (obecnie wyroku) z prawem stanowi autonomiczną kategorię bezprawności i nie może być utożsamiana z pojęciem szeroko rozumianej bezprawności, występującym w dziedzinie odpowiedzialności cywilnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2010 r., I CNP 100/09, LEX nr 603887).

Za orzeczenie niezgodne z prawem uznać można tylko takie orzeczenie, które jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć (dyskrecjonalności) albo zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa o charakterze oczywistym i niewymagającym głębszej analizy prawniczej (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007 nr 1, poz. 17; z dnia 17 maja 2006 r., I CNP 14/06, niepubl.; z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007 nr 2, poz. 35; z dnia 4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, niepubl. i z dnia 25 maja 2007 r., I CNP 17/07, LEX nr 286765).

Uznanie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia to nie tylko stwierdzenie jego obiektywnej bezprawności. Stwierdzenie tej bezprawności nie może nastąpić bez sięgnięcia do istoty władzy sądowniczej, czyli orzekania przez sędziego w warunkach niezawisłości, w sposób bezstronny, jednak zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, lecz także "głosu sumienia" sędziego oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2010 r., II BU 16/09, LEX nr 602214). W wyroku z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007 nr 2, poz. 35, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że sędzia poruszający się na obszarze przyznanej mu swobody i nieprzekraczający jej granic, pozostający w zgodzie z własnym sumieniem, jak też prawidłowo dobierający standardy orzeczenia, działa w ramach porządku prawnego nawet wtedy, gdy wydane przez niego orzeczenie – ocenione a posteriori – jest obiektywnie niezgodne z prawem.

Niezgodność z prawem, rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa, musi mieć więc charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty. Tylko bowiem w takim przypadku wyrokowi można przypisać cechy bezprawności. Traktowanie jako niezgodnego z prawem w rozumieniu art. 4244 k.p.c. każdego orzeczenia sądowego ocenionego jako wadliwe niesie zagrożenia dla porządku prawnego, stabilności obrotu prawnego, swobody sądu w stosowaniu prawa.Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy zauważyć, że Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku przyjął interpretację przepisów mających zastosowanie do sytuacji prawnej płatnika (art. 775 § 1 k.p.), pozostającą w zgodzie z wykładnią przyjętą w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r., II PZP 11/08 (OSNP 2009 nr 13-14, poz. 166).

W uzasadnieniu tej uchwały zostało wyjaśnione że art. 775 § 1 k.p. odnosi się jedynie do zadania służbowego rozumianego jako zdarzenie incydentalne w stosunku do pracy umówionej i wykonywanej zwykle w ramach stosunku pracy. Z art. 775 § 1 k.p. wynika bowiem wprost, że podróż służbowa, która jest swoistą konstrukcją prawa pracy, ma charakter incydentalny. Jej podstawę formalną stanowi polecenie wyjazdu służbowego, które powinno określać zadanie oraz termin i miejsce jego realizacji. Zadanie musi być skonkretyzowane i nie może mieć charakteru generalnego.

Nie jest zatem podróżą służbową wykonywanie pracy (zadań) w różnych miejscowościach, gdy przedmiotem zobowiązania pracownika jest stałe wykonywanie pracy (zadań) w tych miejscowościach.Stosownie do art. 4249 k.p.c. Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, jeżeli jest oczywiście bezzasadna. Według utrwalonego orzecznictwa oczywista bezzasadność skargi to bezzasadność stwierdzana przez Sąd Najwyższy prima facie, niewątpliwa, niewymagająca badania. Skarga jest bezzasadna, gdy bez głębszych rozważań można uznać, że żadna ze wskazanych podstaw jej nie usprawiedliwia (podobnie postanowienie Sądu Najwyższego z 12 maja 2010 r., I BP 2/10; z 26 sierpnia 2008 r., III BP 4/08, oba niepublikowane).

W szczególności będzie to miało miejsce, gdy jest oczywiste, że orzeczenie nie jest niezgodne z prawem (podobnie postanowienie Sądu Najwyższego z 26 sierpnia 2008 r., III BP 3/08, OSNP 2010 nr 1-2, poz. 13).Tym się kierując, Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 4249 k.p.c.