II BP 7/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II BP 7/10

POSTANOWIENIE

Dnia 1 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa I. K.

przeciwko S. Sp. z o.o. w W.

o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 1 czerwca 2010 r.,

skargi powódki o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Rejonowego, Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 10 grudnia 2008 r.,

1) odrzuca skargę;

2) zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 1350

zł (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem

Najwyższym.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2008 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w

W. przywrócił powódkę I. K. do pracy u strony

pozwanej S. spółki z o.o. na poprzednich warunkach i zasądził od pozwanej na

rzecz powódki kwotę 23.333, 40 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania

bez pracy, oddalając dalej idące powództwo w zakresie wynagrodzenia, którego

powódka za cały czas pozostawania bez pracy domagała się w łącznej kwocie

124.285, 80 zł.

Apelacja powódki od tego wyroku w części oddalającej jej powództwo została

odrzucona prawomocnym postanowieniem Sądu pierwszej instancji z 3 lutego 2009

r. na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. z tej przyczyny, że wnoszący ją profesjonalny

pełnomocnik, określając wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 100. 952, 40 zł,

zamiast należnej opłaty stosunkowej w kwocie 5.048 zł uiścił kwotę 925 zł i wniósł o

zaliczenie na poczet opłaty od środka zaskarżenia kwoty 2.075 zł, którą powódka

uiściła 1 lipca 2008 r. z tytułu rozszerzenia powództwa do kwoty 101.500 zł.

Pełnomocnik powódki złożył skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego z dnia 10 grudnia 2008 r. w części

oddalającej powództwo o zapłatę wynagrodzenia ponad kwotę 23.333, 40 zł,

opierając ją na:

1. naruszeniu podstawowych zasad porządku prawnego oraz konstytucyjnych

praw i wolności człowieka i obywatela:

-

art. 2 Konstytucji RP – zasada demokratycznego państwa prawnego –

której elementem jest zasada państwa prawa, nakazująca by organy

władzy publicznej stosowały prawo – poprzez jego niezastosowanie i

wydanie wyroku sprzecznego z art. 57 § 2 k.p., na mocy którego

powódka została pozbawiona należnego jej wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy;

-

art. 18 Konstytucji RP – zasada ochrony macierzyństwa – poprzez

jego niezastosowanie i wydanie wyroku naruszającego zasadę

ochrony macierzyństwa, poprzez pozbawienie kobiety pozostającej w

okresie ciąży, połogu i macierzyństwa należnego jej na podstawie art.

57 § 2 k.p. wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy;

-

art. 24 Konstytucji RP – zasada ochrony prawa do pracy – poprzez

jego niezastosowanie i pozbawienie powódki należnego jej na

podstawie art. 57 § 2 k.p. wynagrodzenia za czas pozostawania bez

pracy;

-

art. 71 ust. 2 Konstytucji RP – zasada szczególnej pomocy państwa

dla

matek

przed

i

po

urodzeniu

dziecka

-

poprzez

jego

niezastosowanie i wydanie wyroku pozbawiającego matkę w okresie

ciąży i macierzyństwa należnego jej na podstawie art. 57 § 2 k.p.

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

2. naruszeniu przepisów prawa materialnego:

-

art. 57 § 2 k.p. – poprzez jego niezastosowanie i wydanie wyroku

pozbawiającego powódkę należnego jej wynagrodzenia za czas

pozostawania

bez pracy bez podstawy prawnej dla

takiego

rozstrzygnięcia;

-

art. 8 k.p. – poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu,

że przepis ten może stanowić podstawę do oddalenia powództwa

pracownicy zasądzenia na jej rzecz wynagrodzenia na podstawie art.

57 § 2 k.p. za cały czas pozostawania bez pracy, gdy przemawiają za

tym zasady współżycia społecznego, dodatkowo w sytuacji, gdy

strona pozwana, która korzysta z dobrodziejstwa art. 8 k.p. sama

naruszyła zasady współżycia społecznego.

Wskazując na niezgodność zaskarżonego wyroku z art. 57 § 2 k.p. i art. 8

k.p., skarżąca wniosła o stwierdzenie, że wyrok Sądu Rejonowego jest niezgodny z

tymi przepisami oraz o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania.

Według wnoszącej skargę, szkoda wyrządzona jej zaskarżonym wyrokiem

wynosi 100.952 zł, która to kwota była jej należna na podstawie art. 57 § 2 k.p.

tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, ponad kwotę zasądzoną

tym orzeczeniem.

Skarżąca podniosła nadto, że wzruszenie wyroku Sądu Rejonowego w drodze

innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, albowiem prawidłowa pod

względem formalnym apelacja od tego orzeczenia została odrzucona jako

nieopłacona, co było niezgodne z obowiązującymi przepisami. Zdaniem skarżącej,

wartość przedmiotu sporu w sprawie, w której powód dochodzi przywrócenia do

pracy i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy określa się według art. 231

k.p., wobec czego wynosi ona równowartość rocznego wynagrodzenia. Miesięczna

kwota wynagrodzenia powódki w wysokości 5000 zł dawała zatem wartość

przedmiotu sporu w kwocie 60.000 zł, a że wartość przedmiotu zaskarżenia nie

może być wyższa od wartości przedmiotu sporu, stosownie do tego wyliczenia

opłata od apelacji wynosiła 3000 zł, a nie 5048 zł, jak przyjął Sąd.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W myśl art. 4241 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji, kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie

została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze

przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Wyjątek od

tej zasady przewidziano w art. 4241 § 2 k.p.c. W sytuacji, gdy strona nie skorzystała

z przysługujących jej środków prawnych, dopuszczalność skargi uzależniona jest

od kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek: istnienia wyjątkowego wypadku

oraz występowania niezgodności z prawem o kwalifikowanym charakterze,

wynikającej

z

naruszenia

podstawowych

zasad

porządku

prawnego

lub

konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. Pojęcie wypadku

wyjątkowego dotyczy zarówno przyczyn niezgodności z prawem orzeczenia

ocenianych w kontekście naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub

konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, jak i przesłanek, dla

których strona postępowania sądowego nie skorzystała z przysługujących jej

środków prawnych do zaskarżenia orzeczenia.

Obowiązkiem skarżącego jest wykazanie w skardze, stosownie do treści art.

4245 § 1 pkt 5 k.p.c., że zachodziły takie uzasadnione obiektywnie okoliczności,

które uniemożliwiły stronie zaskarżenie orzeczenia w drodze dostępnych środków

prawnych.

Wykazanie

wystąpienia

wyjątkowego

wypadku

uzasadniającego

wniesienie skargi, stanowi samoistny element skargi i należy do jej wymogów

konstrukcyjnych, którego brak nie może być przez stronę naprawiony. Okoliczności,

w jakich doszło do niezaskarżenia wadliwego z punktu widzenia strony orzeczenia,

mają zasadnicze znaczenie dla odpowiedzialności subsydiarnej Skarbu Państwa, to

bowiem strona winna wykazać, że za pomocą dostępnych jej środków prawnych

uczyniła wszystko, żeby szkody uniknąć lub zapobiec jej powstaniu.

W niniejszej skardze powódka nie powołuje się na żadne wyjątkowe

okoliczności, uniemożliwiające jej wzruszenie będącego przedmiotem skargi

wyroku. Strona skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika,

złożyła apelację od wyroku Sądu Rejonowego, która z powodu wniesienia jej bez

uiszczenia jednocześnie należnej opłaty została odrzucona. Nie ma przy tym

żadnych podstaw do stwierdzenia, iż orzeczenie to było nieprawidłowe. Zgodnie z

treścią obowiązującego do dnia 30 czerwca 2009 r. art. 130 2 § 3 k.p.c. sąd odrzucał

bowiem bez wezwania o uiszczenie opłaty wniesione przez adwokata lub radcę

prawnego nieopłacone pismo procesowe będące, między innymi, apelacją

podlegającą opłacie w wysokości stosunkowej obliczonej od wskazanej przez

stronę wartości przedmiotu zaskarżenia. Skoro zatem w apelacji wartość

przedmiotu zaskarżenia określono na kwotę 100. 952, 40 zł, to przy wnoszeniu tego

środka zaskarżenia przez profesjonalnego pełnomocnika powinna być uiszczona

opłata stosunkowa obliczona od tej wartości, tj. jak wskazał Sąd Rejonowy kwota

5048 zł, której nie uiszczono. Nie ma przy tym racji pełnomocnik skarżącej, iż kwota

zaskarżenia

nie

mogła

przekraczać

60.000

zł

(równowartości

rocznego

wynagrodzenia powódki), albowiem nie można zgodzić się z jego twierdzeniem, iż

w sytuacji, gdy powód żąda zarówno przywrócenia do pracy, jak i wynagrodzenia

za czas pozostawania bez pracy, nie dochodzi do kumulacji roszczeń

uzasadniającej

zastosowanie

art.

k.p.c.

Choć

bowiem

roszczenie

o

wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy jest związane z żądaniem

przywrócenia do pracy w tym sensie, że nie może być dochodzone bez

jednoczesnego lub wcześniejszego domagania się przywrócenia do pracy, to

jednak jest roszczeniem samodzielnym w tym znaczeniu, że w orzeczeniu

przywracającym do pracy nie mieści się rozstrzygnięcie o wynagrodzeniu za czas

pozostawania bez pracy. Inaczej rzecz ujmując, osoba dochodząca przywrócenia

do pracy nie musi równocześnie, ani też w ogóle, żądać tego wynagrodzenia, ale

jego uzyskanie przez osobę przywróconą do pracy nie jest możliwe bez zgłoszenia

roszczenia o jego zasądzenie. Roszczenie o przywrócenie do pracy jest

roszczeniem o prawo majątkowe, którego wartość przy umowach na czas

nieokreślony oblicza się zgodnie z art. 231 k.p.c. jako sumę wynagrodzenia za

pracę za okres jednego roku. Roszczenie o wynagrodzenie za czas pozostawania

bez pracy jest roszczeniem pieniężnym, a zatem jego wartość stanowi podana

przez powoda kwota pieniężna (art. 19 § 1 k.p.c.). Jeżeli więc powód dochodzi

jednym pozwem obu tych roszczeń, dla celów obliczenia wartości przedmiotu sporu

w sprawie zlicza się ich wartość (art. 21 k.p.c.), jak prawidłowo przyjął Sąd

Rejonowy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2001 r., I PZ

61/01, OSNP 2003 nr 19, poz. 467, czy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6

marca 2009 r., I PZ 1/09, dotychczas niepublikowane).

Niezależnie od tego zwrócić uwagę należy, iż pełnomocnik apelującej nie

uiścił opłaty w prawidłowej wysokości nawet od tej wartości przedmiotu

zaskarżenia, którą uznawał za wyliczoną poprawnie, tj. od kwoty 60.000 zł. Wpłacił

bowiem kwotę 925 zł i wniósł o zaliczenie na poczet opłaty od środka zaskarżenia

kwoty 2.075 zł, którą powódka uiściła 1 lipca 2008 r. z tytułu rozszerzenia

powództwa do kwoty 101.500 zł. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594)

nie przewiduje tymczasem możliwości zarachowania na poczet opłaty należnej od

danego pisma procesowego opłaty uiszczonej uprzednio od innego pisma

procesowego, nawet jeśli miałaby ona podlegać zwrotowi w całości lub części po

myśli art. 79 ustawy. Wniosek o zarachowanie opłaty uiszczonej od pozwu na

poczet opłaty należnej od wniesionej w

sprawie apelacji nie może zatem

spowodować uznania, iż istotnie apelacja została opłacona opłatą we właściwej

wysokości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2008 r., I UK

223/08, niepublikowane).

Z powyższego wynika, że niezaskarżenie wyroku Sądu Rejonowego nastąpiło

nie na skutek wyjątkowych okoliczności, tylko na skutek uchybienia pełnomocnika

powódki. Z utrwalonego już w tym zakresie orzecznictwa Sądu Najwyższego

wynika, że okolicznościami uzasadniającymi potraktowanie sytuacji jako wyjątkowej

w rozumieniu omawianego przepisu może być, na przykład, ciężka choroba,

katastrofa, klęska żywiołowa, czy uzyskanie błędnej informacji od sądu, co

uniemożliwiło stronie skorzystanie z przysługującego jej środka zaskarżenia (por.

np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC

2006 nr 6, poz. 113, z dnia 2 marca 2006r., I BU 2/05, LEX nr 299165, czy z dnia

21 listopada 2007 r., I BP 41/07, niepublikowane). Strona skarżąca jakiejkolwiek

tego typu okoliczności nie wskazała, powołując się wyłącznie na zawinione przez

siebie uchybienie polegające na nieuiszczeniu w prawidłowej wysokości opłaty od

apelacji

przy

jej

wniesieniu

przez

profesjonalnego

pełnomocnika.

Niedopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia, wynikająca z możliwości zaskarżenia prawomocnego wyroku sądu,

występuje zaś

zarówno przy świadomej rezygnacji strony z wniesienia środka

zaskarżenia, jak i przy zawinionej przez stronę niemożności skorzystania z tego

środka (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2008 r., V CNP

187/07, Biuletyn Sądu Najwyższego 2008 nr 4, poz. 13).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w pkt 1)

sentencji (art. 4248 § 1 i 2 k.p.c.), orzekając o kosztach postępowania na podstawie

art. 42412 w związku z art. 39821 w związku z art. 108 § 1 i art. 98 oraz 99 k.p.c. (pkt

2 sentencji).