II BP 20/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II BP 20/10

POSTANOWIENIE

Dnia 9 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa J. J.

przeciwko PPHU D. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G.

o ustanowienie pełnomocnika z urzędu,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 9 marca 2011 r.,

na skutek skargi powoda o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 listopada 2009 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Powód J. J. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

postanowienia Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia

27 listopada 2009 r. oddalającego zażalenie powoda na postanowienie Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 9 października

2009 r. oddalające jego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie

przeciwko PPHU D. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G. o zapłatę.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 117 § 4 k.p.c. „(w

brzmieniu obowiązującym w dacie postanowienia - aktualnie art. 117 § 5)” przez

jego błędną wykładnię polegającą na mylnym i uznaniowym założeniu, że skarżący

był w stanie samodzielnie występować postępowaniu, a przesłanki uzasadniające

ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu nie zostały spełnione. Naruszenie to

miało wpływ na wynik postępowania, albowiem gdyby do zarzucanego naruszenia

prawa procesowego nie doszło wniosek powoda zostałby uwzględniony. „Skutkiem

wskazanego naruszenia jest niezgodność zaskarżonego postanowienia z art. 45

ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności oraz art. 117 § 1 i § 4” k.p.c. Zaskarżone

postanowienie „spowodowało wyrządzenie powodowi szkody poprzez wyrządzenie

krzywdy oraz niemożność korzystania z należytej reprezentacji w postępowaniu

sądowym prowadzonym przed Sądem Okręgowym w G.”. Skarżącemu nie

przysługiwało prawo do wniesienia innych środków prawnych w celu zmiany lub

uchylenia zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga

jako

niedopuszczalna

podlega

odrzuceniu.

Zaskarżone

postanowienie w przedmiocie oddalenia zażalenia na postanowienie oddalające

wniosek strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie jest postanowieniem

kończącym postępowania w sprawie, ponieważ rozstrzygało tzw. kwestię

wpadkową. Tymczasem zgodnie z art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. skarga o stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

wyroku

przysługuje

jedynie

od

prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w

sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana

lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie

było i nie jest możliwe, a w wyjątkowych wypadkach (gdy niezgodność z prawem

wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych

wolności albo praw człowieka i obywatela) także od prawomocnego orzeczenia

sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli

strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest

możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie

środków prawnych. Wymieniony środek zaskarżenia (skarga na bezprawność) nie

przysługuje od wyroków sądu drugiej instancji, od których wniesiono skargę

kasacyjną oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego (art. 4241a § 1 k.p.c.), a także od

innych prawomocnych orzeczeń, które nie kończyły postępowań w osądzanych

sprawach.

Ustawą z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze

(Dz. U. Nr 155, poz. 1037) znowelizowano art. 417 1 § 2 k.c., w którym dopuszczono

odstępstwo od zasady, według której naprawienia szkody wyrządzonej przez

wydanie prawomocnego orzeczenia można żądać po odrębnym stwierdzeniu ich

niezgodności z prawem. Odstępstwo takie ustanawia art. 4241b k.p.c., który dotyczy

prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje, tj. orzeczeń

niekończących postępowania w sprawie, i przewiduje, że odszkodowania z tytułu

szkody

wyrządzonej

przez

wydanie

takiego

prawomocnego

orzeczenia

niezgodnego z prawem, można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia

niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie

skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. Oznacza to, że żądanie

odszkodowania z tytułu potencjalnej szkody wyrządzonej przez wydanie orzeczenia

niekończącego postępowania w sprawie nie wymaga uprzedniego stwierdzenia

niezgodności z prawem, a warunkiem dochodzenia takiego odszkodowania jest

skorzystanie przez stronę z przysługujących jej środków prawnych skierowanych

przeciwko orzeczeniu niekończącemu postępowania w sprawie.

W rozpoznawanej sprawie powód skorzystał z przysługującego mu środka

prawnego, bo złożył zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji o

odmowie ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu, które zostało oddalone

zaskarżonym

postanowieniem

Sądu

drugiej

instancji,

które

nie

kończyło

postępowania w sprawie, tj. nie zawierało definitywnego i merytorycznego osądu

całości sprawy. Skarżącemu nie przysługiwała skarga na bezprawność tego

postanowienia niekończącego postępowania w sprawie (art. 424 1 § 1 a contrario

k.p.c.), co wszakże nie pozbawia go możliwości dochodzenia w odrębnym

postępowaniu

cywilnym

potencjalnego

odszkodowania

bez

uprzedniego

stwierdzenia niezgodności z prawem tego postanowienia (art. 424 1b k.p.c.).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji

(art. 4248 § 1 k.p.c.).