I UZP 7/09 · Sąd Najwyższy

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 17 grudnia 2009 r.

I UZP 7/09

Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Bogusław

Cudowski, Jerzy Kuźniar, Zbigniew Myszka, Romualda Spyt, Jolanta StrusińskaŻukowska (sprawozdawca, uzasadnienie), Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka,

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 r. sprawy z odwołania Józefa Ł.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o emeryturę, na

skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 5 maja 2009 r. [...]

„Czy ubezpieczeni urodzeni przed dniem 1 stycznia 1949 r., którzy po rozwiązaniu stosunku pracy otrzymywali świadczenie przedemerytalne, następnie zawarli

umowę zlecenia i podlegali z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, a przed złożeniem wniosku o emeryturę nadal otrzymywali świadczenie przedemerytalne, spełniają warunek określony w art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) polegający na tym, że „ostatnio, przed zgłoszeniem

wniosku o emeryturę, byli pracownikami” ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Ubezpieczeni urodzeni przed dniem 1 stycznia 1949 r., którzy po rozwiązaniu stosunku pracy do czasu złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę

otrzymywali świadczenie przedemerytalne i w okresie jego pobierania zawarli

umowę zlecenia, z tytułu której podlegali ubezpieczeniom społecznym, nie

mogą być uznani za ubezpieczonych, którzy ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227).

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego zagadnienie prawne: czy ubezpieczeni urodzeni przed dniem 1 stycznia 1949 r.,

którzy po rozwiązaniu stosunku pracy otrzymywali świadczenie przedemerytalne,

następnie zawarli umowę zlecenia i podlegali z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, a przed złożeniem wniosku o emeryturę nadal otrzymywali świadczenie

przedemerytalne, spełniają warunek określony w art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) polegający na tym, że „ostatnio,

przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami", wyłoniło się w sprawie

z odwołania Józefa Ł. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B. z

dnia 12 czerwca 2008 r. odmawiającej prawa do emerytury z uwagi na niespełnienie

warunków z art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227;

dalej jako: „ustawa emerytalna”).

Wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2008 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łomży zmienił powyższą decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od dnia 8 maja 2008 r. Sąd pierwszej instancji ustalił,

że ubezpieczony (urodzony 20 marca 1945 r.) w dniu 14 maja 2008 r. złożył wniosek

o emeryturę. Legitymuje się on stażem ubezpieczeniowym wynoszącym 39 lat, 11

miesięcy i 16 dni (w tym 35 lat, 5 miesięcy i 16 dni okresów składkowych oraz 4 lata i

6 miesięcy okresów nieskładkowych). Przez 23 lata, 10 miesięcy i 15 dni wnioskodawca był objęty ubezpieczeniem społecznym z tytułu świadczenia pracy na podstawie umowy o pracę. Od dnia 6 września 2003 r. otrzymuje świadczenie przedemerytalne przyznane decyzją Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 27 października 2003 r.

W okresie pobierania tego świadczenia ubezpieczony zawarł na okres od 29 kwietnia

do 30 czerwca 2005 r. umowę zlecenia z U. spółką jawną. Z tytułu tej umowy został

objęty obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym, „na które odprowadzono

składki". Ubezpieczony w dalszym ciągu pobiera świadczenie przedemerytalne. Przy

takich ustaleniach Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że odwołanie ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie, gdyż legitymuje się on wymaganym wiekiem

(ma 63 lata) i stażem ubezpieczeniowym (ponad 35 lat). Sąd Okręgowy wskazał, że

osoba pobierająca świadczenie przedemerytalne jest traktowana jak ubezpieczony

będący pracownikiem, a oceny tej nie może zmienić podleganie ubezpieczeniom

społecznym z tytułu umowy zlecenia. Był to bowiem bardzo krótki (dwumiesięczny)

okres, a w chwili składania wniosku o emeryturę wnioskodawca nie podlegał już

ubezpieczeniom z tytułu umowy zlecenia, zaś złożenie wniosku miało miejsce w

okresie pobierania świadczenia przedemerytalnego. W konsekwencji Sąd Okręgowy

uznał, że wiek i staż pracy ubezpieczonego są związane wyłącznie z jego ubezpieczeniem pracowniczym, co pozwala uznać, że spełnił on warunki nabycia prawa do

emerytury na podstawie art. 29 ustawy emerytalnej.

Wyrokiem z dnia 29 października 2008 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu pierwszej instancji. W ocenie Sądu

odwoławczego, zgodnie z art. 29 ustawy emerytalnej, wnioskodawca powinien udowodnić co najmniej 35 - letni okres składkowy i nieskładkowy oraz „mieć status pracownika" ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę i w okresie ostatnich 24

miesięcy podlegania ubezpieczeniu pozostawać przez co najmniej 6 miesięcy w stosunku pracy. Według Sądu drugiej instancji, wnioskodawca spełnia wszystkie te warunki, gdyż przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę pobierał (od 2003 r.) świadczenie przedemerytalne, a w związku z tym nie utracił „statusu ubezpieczonego będącego pracownikiem". Chociaż z pewnością zachowany w okresie pobierania świadczenia przedemerytalnego status pracowniczy nie jest równoznaczny z pozostawaniem w stosunku pracy, o którym mowa w art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej

(pozostawanie w stosunku pracy należy rozumieć jako wykonywanie zatrudnienia

zgodnie z art. 2 k.p.), to - zdaniem Sądu - wnioskodawca spełnił także ten warunek,

gdyż w ostatnich dwóch latach podlegania ubezpieczeniu był pracownikiem w rozumieniu art. 2 k.p. przez okres co najmniej 6 miesięcy (od 1 marca do 31 sierpnia

2003 r.) zatrudnionym w Ośrodku Szkolenia Kierowców na stanowisku instruktora

nauki jazdy. Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska organu rentowego, jakoby wnioskodawca wskutek zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia w okresie od 29

kwietnia do 30 czerwca 2005 r. utracił status „osoby będącej pracownikiem ostatnio

przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę". Zdaniem Sądu, w wyniku podlegania

ubezpieczeniu z tytułu umowy zlecenia, wnioskodawca nie utracił prawa do świadczenia przedemerytalnego, a zatem zachował „status ubezpieczonego będącego

pracownikiem". Wynika to jednoznacznie z art. 4 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o

świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. Nr 120, poz. 1252 ze zm.), który wskazuje

zamknięty katalog sytuacji, w których ustaje prawo do świadczenia przedemerytalnego. Przepisy prawa ubezpieczeń należy interpretować ściśle, dlatego też ich rozszerzająca wykładnia nie jest dopuszczalna. Taki stan rzeczy uznał sam organ rentowy, wypłacając ubezpieczonemu świadczenie przedemerytalne w czasie trwania

umowy zlecenia i po jej zakończeniu. W ocenie Sądu odwoławczego, skoro wnioskodawca spełnił wszystkie warunki określone w art. 29 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 i 2

ustawy emerytalnej, to nie ma znaczenia, że nie spełnia on warunku wymienionego

w art. 29 ust. 3 tej ustawy (podlegania ubezpieczeniu co najmniej przez 35 lat z tytułu

pozostawania w stosunku pracy).

Od wyroku Sądu Apelacyjnego organ rentowy wniósł skargę kasacyjną, w której zarzucił naruszenie art. 29 ustawy emerytalnej poprzez przyjęcie, że zawarcie

przez wnioskodawcę umowy - zlecenia przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę nie

powoduje utraty uprawnień do tej emerytury, chociaż przepis ustawy jednoznacznie

określa, iż tego rodzaju emerytura przysługuje wyłącznie pracownikom, czyli

osobom, które w chwili przejścia na emeryturę muszą posiadać status pracownika.

Zdaniem skarżącego, w dacie złożenia wniosku o emeryturę wnioskodawca pobierał

świadczenie przedemerytalne i utracił status pracownika, ponieważ zawarł umowę

zlecenia. Ponadto, nie spełnił warunku z art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej, bo

nie wykazał 6 - miesięcznego okresu pozostawania w stosunku pracy w okresie

ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu, a składając wniosek

o emeryturę, nie był uprawnionym do renty z tytułu niezdolności do pracy. Ostatnim

zatrudnieniem ubezpieczonego przed złożeniem wniosku o emeryturę była umowa

zlecenia, a w dacie złożenia wniosku nie był pracownikiem w rozumieniu przepisów

Kodeksu pracy. Organ rentowy zaprezentował stanowisko, że wnioskodawcy nie

przysługuje emerytura na podstawie art. 29 ustawy emerytalnej, ponieważ nie

spełnia on dwóch przesłanek nabycia tej emerytury. Nie był pracownikiem w

rozumieniu Kodeksu pracy oraz nie wykazał 6-miesięcznego okresu pozostawania w

stosunku pracy w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu

społecznemu. Zawarcie umowy zlecenia spowodowało bowiem utratę statusu

pracownika, co pozbawia wnioskodawcę prawa do wcześniejszej emerytury.

Zdaniem organu rentowego, skoro w art. 29 ustawy emerytalnej mowa jest o

ostatnim ubezpieczeniu, a nie o ostatnim okresie składkowym lub nieskładkowym,

jakim jest świadczenie przedemerytalne, to z przepisu tego wyraźnie wynika, że

emerytura przysługuje wyłącznie pracownikowi.

Sąd Najwyższy w składzie zwykłym podniósł, że przepis art. 29 ust. 1 pkt 2

ustawy emerytalnej, w brzmieniu ustalonym od dnia 8 maja 2008 r. przez art. 1

ustawy z dnia 28 marca 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 67, poz. 411)

stanowi, iż ubezpieczony mężczyzna urodzony przed dniem 1 stycznia 1949 r., który

nie osiągnął wieku emerytalnego 65 lat (art. 27 pkt 1 ustawy), może przejść na emeryturę po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma co najmniej 35-letni okres składkowy i

nieskładkowy, albo jeżeli ma co najmniej 25-letni okres składkowy i nieskładkowy

oraz został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Emerytura ta przysługuje

ubezpieczonemu, który ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę był pracownikiem (art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy) oraz w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania

ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawał w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia

wniosku o emeryturę jest uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 29

ust. 2 pkt 2 ustawy). Spełnienia tych ostatnich warunków (z art. 29 ust. 2) nie wymaga się od ubezpieczonych, którzy przez cały wymagany okres, o którym mowa w ust.

1 pkt 1 i 2, podlegali ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu

i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy (art. 29 ust. 3 ustawy).

Wynikający z art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej warunek nabycia prawa

do wcześniejszej emerytury wyrażony w sformułowaniu „ubezpieczeni, którzy ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami", został wprowadzony do treści przepisu od dnia 1 lipca 2004 r. w wyniku nowelizacji dokonanej ustawą

z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264).

Przed tą zmianą (w brzmieniu ustalonym we wskazanym wyżej tekście jednolitym

ustawy) przepis posługiwał się sformułowaniem „ubezpieczeni urodzeni przed dniem

1 stycznia 1949 r., będący pracownikami". W orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmowano początkowo taką wykładnię art. 29 ustawy emerytalnej odnośnie do

pojęcia „ubezpieczeni urodzeni przed dniem 1 stycznia 1949 r., będący pracownikami", że osoba objęta niepracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może nabyć prawa do wcześniejszej emerytury, mimo posiadania wymaganego stażu i wieku

emerytalnego, przewidzianych w tym przepisie. Uznawano, że redakcja tego przepisu powoduje, iż pozostałe warunki do emerytury, a w szczególności wiek (55 lat

kobieta, 60 lat mężczyzna) muszą być przez ubezpieczonego spełnione w okresie,

kiedy jest on pracownikiem albo nie stracił statusu pracownika przez objęcie innym

systemem obowiązkowego ubezpieczenia społecznego. Za ubezpieczonych „będących pracownikami" nie można natomiast uważać byłych pracowników, którzy

wprawdzie legitymują się wymaganym pracowniczym stażem ubezpieczeniowym i

wiekiem, ale w momencie przejścia na emeryturę pracownikami nie są, a w szczególności pozbawia ich statusu pracowniczego objęcie innym systemem ubezpieczenia społecznego (wyrok z dnia 7 grudnia 2001 r., II UKN 646/00, OSNP 2003 nr 18,

poz. 445). W wyroku z dnia 12 lutego 2004 r., II UK 239/03 (OSNP 2004 nr 20, poz.

356) Sąd Najwyższy stwierdził nawet, że art. 29 ust. 1 ustawy emerytalnej, określający warunki uzyskania prawa do emerytury korzystniejsze od ogólnych, dotyczy wyłącznie ubezpieczonych będących pracownikami w dacie, z jaką mogą przejść na

emeryturę, a więc po spełnieniu ostatniego z wymaganych warunków. Odmienną

wykładnię przedstawił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 sierpnia 2004 r., III UK

77/04 (OSNP 2005 nr 6, poz. 86), przyjmując że osoba pobierająca świadczenie

przedemerytalne nie traci statusu „ubezpieczonego będącego pracownikiem" w rozumieniu art. 29 ustawy emerytalnej. W stanie faktycznym tej sprawy ubezpieczona

w dniu rozwiązania stosunku pracy (31 marca 2000 r.) posiadała wymagany tym

przepisem staż pracy, a następnie nabyła (od 4 kwietnia 2000 r.) prawo do świadczenia przedemerytalnego. W okresie od 1 kwietnia 2000 r. do 30 czerwca 2000 r.

ubezpieczona była objęta z mocy ustawy ubezpieczeniem społecznym rolników w

pełnym zakresie (co stwierdzono prawomocnym wyrokiem), a wymagany wiek emerytalny osiągnęła w dniu 28 sierpnia 2002 r. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym tę sprawę wyraźnie stwierdził, że nie podziela poglądów wyrażonych we wskazanych wyrokach z dnia 7 grudnia 2001 r. (II UKN 646/00) oraz z dnia 12 lutego 2004

r. (II UK 239/03) i wywiódł, że prawo do świadczenia przedemerytalnego związane

było z podleganiem wnioskodawczyni pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu,

zaś biorąc pod uwagę cel i funkcję świadczenia przedemerytalnego jako zbliżonego

do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, należy uznać, iż osoba pobierająca

świadczenie przedemerytalne jest z tego tytułu ubezpieczonym „będącym pracownikiem" w rozumieniu art. 29 ustawy emerytalnej. W ocenie Sądu Najwyższego, statusu ubezpieczonego „będącego pracownikiem" nie pozbawiło podleganie przez osobę

pobierającą świadczenie przedemerytalne obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Okres podlegania temu ubezpieczeniu był bowiem krótszy od okresu

pobierania świadczenia przedemerytalnego, co spowodowało, że złożenie wniosku o

emeryturę i osiągnięcie wymaganego wieku miało miejsce w okresie pobierania tego

świadczenia, kiedy wnioskodawczyni już nie podlegała ubezpieczeniu rolniczemu.

Wynika z tego, że wszystkie przesłanki nabycia przez wnioskodawczynię prawa do

emerytury, a mianowicie wiek i staż pracy, związane są z ubezpieczeniem pracowniczym, co oznacza, że spełniła ona przesłanki określone w art. 29 ustawy

emerytalnej. Stanowisko zbliżone do zaprezentowanego w wyroku z dnia 12 sierpnia

2004 r. (III UK 77/04) Sąd Najwyższy przedstawił również w wyroku z dnia 16

sierpnia 2005 r., I UK 363/04 (OSNP 2006 nr 11-12, poz. 194), w którym stwierdził,

że spełnia warunki do emerytury na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy emerytalnej

ubezpieczony, urodzony przed dniem 1 stycznia 1949 r., dla którego ostatnim

ubezpieczeniem przed ich spełnieniem było ubezpieczenie z tytułu pobierania zasiłku

dla bezrobotnych bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy. W stanie faktycznym

tej sprawy, ubezpieczona w trakcie pobierania zasiłku dla bezrobotnych na okres

kilku tygodni została zatrudniona na podstawie umowy zlecenia. Sąd Najwyższy

przyjął jednak, że ostatnim tytułem ubezpieczenia wnioskodawczyni (przed

złożeniem wniosku) nie było ubezpieczenie z tytułu umowy zlecenia, lecz jej

ubezpieczenie jako osoby bezrobotnej, skoro przed uzyskaniem prawa do zasiłku dla

bezrobotnych wnioskodawczyni była pracownikiem i stając się osobą bezrobotną,

tego statusu nie utraciła.

Po nowelizacji art. 29 ustawy emerytalnej, według brzmienia tego przepisu od

1 lipca 2004 r., nie ma już w orzecznictwie wątpliwości, że prawo do emerytury na

podstawie tego przepisu może nabyć także ubezpieczony, który w chwili osiągnięcia

wieku emerytalnego nie pozostawał w ubezpieczeniu pracowniczym. Ubezpieczenie

pracownicze czasowo nie musi być znaczące w stosunku do całego okresu ubezpieczenia, z tym tylko, że musi poprzedzać wystąpienie z wnioskiem o emeryturę, chyba

że wypełnia cały wymagany okres ubezpieczenia. W żaden natomiast sposób nie

stawia się warunku, aby emerytura przysługiwała tylko tym ubezpieczonym, którzy

byli pracownikami w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2006 r., I UK 145/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 367). Sąd

Najwyższy dopuszcza możliwość, że pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy, a złożeniem wniosku o emeryturę występuje okres pobierania świadczenia przedemerytalnego, jednak wyraźnie uznaje, iż nie może wystąpić jakikolwiek okres podlegania

innemu, niepracowniczemu ubezpieczeniu (tytułowi ubezpieczenia), oczywiście, gdy

nie jest spełniony warunek z art. 29 ust. 3 ustawy. W ten sposób jest w istocie przed-

stawiana interpretacja odmienna od dokonanej we wskazanym wyroku z dnia 12

sierpnia 2004 r. (III UK 77/04), a także wyroku z dnia 16 sierpnia 2005 r. (I UK

363/04). W szczególności w wyroku z dnia 11 września 2007 r., II UK 44/07 (OSNP

2008 nr 21-22, poz. 323) Sąd Najwyższy uznał, że warunkiem nabycia prawa do

emerytury na podstawie art. 29 ustawy emerytalnej przez osobę niebędącą pracownikiem (w dniu złożenia wniosku) jest nieprzerwane korzystanie do czasu osiągnięcia

wymaganego wieku z uzyskanego po ustaniu stosunku pracy prawa do renty lub

świadczenia przedemerytalnego. Co do zasady przyjęcie takiej wykładni można odczytać z uzasadnienia wyroku z dnia 4 stycznia 2008 r., I UK 198/07 (LEX nr

442846), choć rozstrzygnięcie w tej sprawie wynikało ze stwierdzenia niespełnienia

przesłanki określonej w art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy. Jednoznacznie taką wykładnię

Sąd Najwyższy przedstawił w wyroku z dnia 9 kwietnia 2008 r., II UK 265/07 (LEX nr

469167), w którym przyjął, że art. 29 ustawy emerytalnej - jako wprowadzający

szczególną regulację - powinien być interpretowany ściśle i z tego względu wykluczona jest możliwość przyznania wcześniejszej emerytury wnioskodawczyni, która

pobierając zasiłek przedemerytalny, świadczyła jednocześnie usługi przedstawicielstwa na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej na czas nieokreślony. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy wyraźnie przy tym zaznaczył, że nie podziela

poglądu wyrażonego w wyroku z dnia 12 sierpnia 2004 r. (III UK 77/04). Podobnie w

wyroku z dnia 4 listopada 2008 r., I UK 108/08 (LEX nr 490371) Sąd Najwyższy

uznał, że warunek określony w art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej spełnia ten

ubezpieczony, którego ostatnim tytułem podlegania ubezpieczeniom społecznym

przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę było pozostawanie w stosunku pracy, niezależnie od tego, czy i na jak długo przed zgłoszeniem wniosku o to świadczenie

tytuł ubezpieczenia pracowniczego ustał. Wyrok ten został wydany w stanie

faktycznym, w którym wnioskodawczyni w trakcie pobierania zasiłku

przedemerytalnego dwukrotnie zawarła umowy zlecenia, zaś złożenie wniosku o

emeryturę i osiągnięcie przez nią wieku emerytalnego nastąpiło w okresie pobierania

zasiłku, przy czym wiek emerytalny wnioskodawczyni osiągnęła po ustaniu

zatrudnienia wykonywanego na podstawie umowy zlecenia. Sąd Najwyższy wywiódł

w uzasadnieniu tego wyroku, że wymaganie „bycia pracownikiem ostatnio przed

zgłoszeniem wniosku o emeryturę" jest spełnione tylko wówczas, gdy ostatnim

tytułem podlegania ubezpieczeniom społecznym przed złożeniem wniosku o

emeryturę było pozostawanie w stosunku pracy. Inaczej mówiąc, że wymaganie to

nie jest zachowane, gdy pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy a złożeniem

wniosku o emeryturę wystąpił jakikolwiek okres podlegania niepracowniczemu

tytułowi ubezpieczenia (np. z tytułu umowy zlecenia), choćby przez cały czas - a więc

także bezpośrednio przed złożeniem wniosku - ubezpieczony pobierał świadczenie

przedemerytalne, mimo że okresy pobierania po rozwiązaniu stosunku pracy zasiłku

przedemerytalnego i świadczenia przedemerytalnego nie są okresami podlegania

ubezpieczeniom i stanowią jedynie okresy nieskładkowe.

Z uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego w składzie zwykłym wynika,

iż wątpliwości budzi przeważająca w orzecznictwie rygorystyczna wykładnia art. 29

ustawy emerytalnej, która prowadzi do trudnych do racjonalnego uzasadnienia sytuacji. Wystarczy bowiem wystąpienie pomiędzy ustaniem stosunku pracy a złożeniem

wniosku o wcześniejszą emeryturę jakiegokolwiek, nawet bardzo krótkiego, okresu

podlegania innemu niż pracowniczy tytułowi ubezpieczenia, aby doszło do utraty

możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury. Nie jest to, zdaniem przedstawiającego zagadnienie składu Sądu Najwyższego, sytuacja dająca się racjonalnie

wytłumaczyć i zaakceptować, bowiem prowadzi do utraty uprawnień do emerytury

przez ubezpieczonych legitymujących się dłuższym od wymaganego stażem ubezpieczeniowym. Według Sądu Najwyższego w zwykłym składzie, przy wykładni art. 29

ustawy emerytalnej uwzględnić należy także charakter i istotę świadczenia przedemerytalnego, które z uwagi na jego wysokość powoduje, iż ubezpieczeni z przyczyn

bytowych są zmuszeni częstokroć do poszukiwania dodatkowych źródeł dochodu, co

w konsekwencji rygorystycznej wykładni art. 29 ustawy emerytalnej pozbawia ich

prawa do wcześniejszej emerytury.

Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o udzielenie odpowiedzi, iż ubezpieczeni urodzeni przed dniem 1 stycznia 1949 r., którzy po rozwiązaniu stosunku pracy

do czasu złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę otrzymywali świadczenie

przedemerytalne i w okresie jego pobierania zawarli umowę zlecenia, z tytułu której

podlegali ubezpieczeniom społecznym, nie mogą być uznani za ubezpieczonych,

którzy ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę byli pracownikami w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej.

Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:

Reformując system ubezpieczeń społecznych, a w szczególności porządkując

ubezpieczenie emerytalne, kierowano się zasadą równego traktowania wszystkich

ubezpieczonych. Respektowanie powszechnej zasady ubezpieczeń społecznych

„równego świadczenia za równą składkę" doprowadziło do ujednolicenia stopy procentowej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz warunków nabywania uprawnień emerytalnych niezależnie od tytułu ubezpieczenia. W

nowym systemie emerytalnym generalnie nie przewiduje się wcześniejszych emerytur.

Uwzględniając jednak zasadę państwa prawnego, w ustawie emerytalnej odrębnie uregulowano warunki przyznawania i obliczania emerytury ubezpieczonym,

których nie objął nowy system emerytalny. Utrzymano dotychczasowe możliwości

nabywania prawa do emerytury oraz zasady jej wymiaru wobec ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., którzy mają za sobą stosunkowo długi okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zbliżają się do wieku emerytalnego według stanu prawnego przed 1 stycznia 1999 r., jeżeli spełniają dodatkowe warunki

określone w ustawie emerytalnej. Dotychczasowe uprawnienia będą przysługiwały

tylko przez okres przejściowy. Mogą korzystać z nich wyłącznie pracownicy, a więc ta

sama kategoria ubezpieczonych, która miała taką możliwość przed 1 stycznia 1999 r.

na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Ustawa ta już w samym tytule

określała jej zakres podmiotowy. W swej treści natomiast w art. 5 zdefiniowała „pracownika" jako „osobę pozostającą w stosunku pracy w myśl Kodeksu pracy" (pkt 1),

zaś „zatrudnienie" jako „wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy" (pkt 2). Jako

zasadę przyjmowała prawo do emerytury po spełnieniu łącznie warunku wieku: dla

kobiet - 60 lat, dla mężczyzn - 65 lat oraz minimalnego czasu zatrudnienia: 20 lat dla

kobiet i 25 lat dla mężczyzn (art. 26). Od tej zasady przewidywała odstępstwo - możliwość przejścia na emeryturę kobiety, po osiągnięciu wieku 55 lat, przy 30-letnim

okresie zatrudnienia albo 20-letnim okresie zatrudnienia i zaliczeniu do I lub II grupy

inwalidów oraz mężczyzny po osiągnięciu wieku 60 lat, przy 25-letnim okresie zatrudnienia i zaliczeniu do I lub II grupy inwalidów (art. 27 ust. 1). Znowelizowany w

1996 r. (z mocą obowiązującą od 1 września 1997 r.) przepis zmienił przesłankę inwalidztwa na niezdolność do pracy. W tym kontekście nie ulega wątpliwości, że

uprawnienie do wcześniejszego przejścia na emeryturę przysługiwało jedynie pracownikom (zakres podmiotowy), którzy legitymowali się określonym czasem zatrud-

nienia, rozumianym jako wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy (zakres

przedmiotowy). Uprawnienie to miało zatem pracowniczy, a nie powszechny charakter.

Obecnie (tj. od 1999 r.) realizowana jest w Polsce ubezpieczeniowa koncepcja

ochrony na wypadek dożycia wieku emerytalnego, niezdolności do pracy i śmierci

żywiciela. Artykuł 1 pkt 1-2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., dalej

jako: „ustawa systemowa”) stanowi expressis verbis, że ubezpieczenia społeczne

obejmują, między innymi, ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej świadczenia na warunkach i w wysokości

określonych w ustawie przysługują ubezpieczonym - w przypadku spełnienia warunków do nabycia prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i

rentowych Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawową definicję „ubezpieczonego" zawiera art. 4 pkt 13 ustawy emerytalnej. Na mocy tego przepisu ubezpieczony

to, między innymi, osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym,

określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

W aktualnie obowiązującym stanie prawnym prawo do świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej związane jest więc z podleganiem ubezpieczeniom społecznym, wobec czego wymóg „bycia pracownikiem” należy odnosić do objęcia

ubezpieczeniami społecznymi z tytułu stosunku pracy, a zatem i utrzymane w ustawie emerytalnej dotychczasowe zasady wcześniejszego przechodzenia na emeryturę

osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. należy wiązać z kryterium ubezpieczenia

pracowniczego. Jak trafnie zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniach: postanowienia z dnia 8 lutego 2006 r., III UZP 3/05 (OSNP 2007 nr 5-6, poz. 84) i wyroku z dnia

2 lipca 2008 r., II UK 326/07 (OSNP 2009 nr 21 - 22, poz. 301), emerytura przyznawana w oparciu o art. 29 ustawy emerytalnej ma zatem charakter uprawnienia pochodnego od pracowniczego ubezpieczenia społecznego. Wynika to z samej treści

przepisów zawartych w art. 29 ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym od 1

lipca 2004 r. (nadanym ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych

ustaw, Dz.U. Nr 121, poz. 1264), według których wcześniejsza emerytura przysługuje

ubezpieczonym, którzy łącznie spełniają następujące warunki: ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami oraz w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym pozostawali w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w

dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę są uprawnieni do renty z tytułu niezdolności do

pracy (ust. 2 pkt 1 i 2). Warunków tych nie muszą spełniać osoby, które przez cały

wymagany okres podlegały ubezpieczeniu z tytułu pozostawania w stosunku pracy

(ust. 3). Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej wynika, że art. 29 ustawy w

pierwotnym brzmieniu niewątpliwie miał zastosowanie „do osób, dla których ostatnim

tytułem ubezpieczenia społecznego była umowa o pracę", lecz budził on wątpliwości

„jak długo przed zgłoszeniem wniosku o wcześniejszą emeryturę należy być pracownikiem". Intencją ustawodawcy było więc wyeliminowanie poprzez zmianę tego przepisu owej wątpliwości.

Wszystko to oznacza, że prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art.

29 ustawy przysługuje wyłącznie ubezpieczonemu z tytułu zatrudnienia (pozostawania w stosunku pracy). Takie świadczenie nie przysługuje zatem ubezpieczonym z

innych tytułów, w tym także z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia.

Jak zauważył Sąd Najwyższy w zwykłym składzie, po nowelizacji art. 29

ustawy emerytalnej, według brzmienia tego przepisu od 1 lipca 2004 r., nie ma już w

orzecznictwie wątpliwości, że prawo do emerytury na podstawie tego przepisu może

nabyć także ubezpieczony, który w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego nie pozostawał w ubezpieczeniu pracowniczym. Ubezpieczenie pracownicze czasowo nie

musi być znaczące w stosunku do całego okresu ubezpieczenia, z tym tylko, że musi

poprzedzać wystąpienie z wnioskiem o emeryturę, chyba że wypełnia cały wymagany okres ubezpieczenia. W żaden natomiast sposób nie stawia się warunku, aby

emerytura przysługiwała tylko tym ubezpieczonym, którzy byli pracownikami w chwili

osiągnięcia wieku emerytalnego. Nie ma jednak wątpliwości, że prawo do tego

świadczenia powiązano z kryterium ubezpieczenia pracowniczego w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o emeryturę. Jak słusznie zasygnalizował Sąd Najwyższy

w zwykłym składzie, warunek posiadania przez ubezpieczonego określonego statusu

przed złożeniem wniosku o świadczenie wynika ze szczególnych zasad nabywania

prawa do wcześniejszej emerytury, które nie powstaje z mocy prawa z chwilą spełnienia przesłanek dotyczących wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego,

lecz konieczne jest złożenie wniosku o to świadczenie, a co za tym idzie, wykazanie

się, między innymi, wymaganym statusem ubezpieczeniowym w okresie przed złożeniem wniosku (poza sytuacją określoną w art. 29 ust. 3 ustawy emerytalnej, gdy

przez cały okres wymagany do nabycia prawa do emerytury ubiegający się o świadczenie podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu pozostawania w stosunku

pracy).

Z wykładni językowej przepisów zawartych w art. 29 ustawy emerytalnej wynika więc, że istnieje ścisły związek między ubezpieczeniem pracowniczym, a prawem do wcześniejszej emerytury przewidzianym jedynie dla tej kategorii ubezpieczonych, co wyraża się koniecznością spełnienia warunków w postaci podlegania

ubezpieczeniu z tytułu pozostawania w stosunku pracy przez cały okres wymagany

dla nabycia tego uprawnienia (ust. 3), albo pozostawania w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy w okresie ostatnich (przed złożeniem wniosku) 24 miesięcy

podlegania ubezpieczeniom społecznym i równoczesnego posiadania ostatnio przed

złożeniem wniosku statusu ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2 pkt 1 i

2).

Pobieranie świadczenia przedemerytalnego nie stanowi tytułu do podlegania

ubezpieczeniom społecznym, wobec czego prima facie mogłoby się wydawać, iż

okoliczność pobierania tego świadczenia przez osobę, która przed nabyciem do

niego prawa była pracownikiem nie stoi na przeszkodzie uznaniu, iż przed złożeniem

wniosku o emeryturę była pracownikiem, tzn. że ostatnim tytułem do podlegania

ubezpieczeniom społecznym było pozostawanie w stosunku pracy. Należy jednak

zauważyć, że zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. Nr 120, poz. 1252 ze zm.) świadczenie przedemerytalne przysługuje po upływie co najmniej 6 miesięcy pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Osoba pobierająca zasiłek dla bezrobotnych podlega zaś obowiązkowo

ubezpieczeniom społecznym (art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy systemowej). Oznacza to, iż

ostatnim tytułem do podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osobę, która po

utracie zatrudnienia pobiera świadczenie przedemerytalne, nie jest ściśle rzecz ujmując, pozostawanie w stosunku pracy, lecz pobieranie zasiłku dla bezrobotnych.

Należy jednak zauważyć, że w sześciu punktach art. 2 ustawy o świadczeniach

przedemerytalnych w sposób wyczerpujący wyliczono kategorie osób, którym przysługuje prawo do świadczenia przedemerytalnego. Część przesłanek powstania tego

uprawnienia powtarza się; są to przesłanki dotyczące wieku osoby uprawnionej i

stażu pracy, okresu zatrudnienia u danego pracodawcy albo pobierania renty z tytułu

niezdolności do pracy oraz okresu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.

Wymienione przesłanki można określić jako dotyczące samego uprawnionego. Jego

dotyczy też wymóg dalszego pozostawania bez pracy, mimo wcześniejszego wykorzystania prawa do zasiłku dla bezrobotnych (art. 2 ust. 3 ustawy). Jednak warunkiem najbardziej charakterystycznym dla uzyskania świadczenia przedemerytalnego

jest wystąpienie określonej w ustawie przyczyny zakończenia stosunku pracy, albowiem art. 2 ustawy wskazuje następujące okoliczności uzasadniające powstanie

prawa do świadczenia odnośnie do pracowników: - likwidacja lub niewypłacalność

pracodawcy (w rozumieniu przepisów o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy) - pkt 1 i pkt 6, - przyczyny dotyczące zakładu pracy (w

rozumieniu przepisów ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy) - pkt 2 i pkt 5.

Można zatem przyjąć, że podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu pobierania zasiłku dla bezrobotnych będącego warunkiem przyznania świadczenia

przedemerytalnego jest pochodną pracowniczego ubezpieczenia społecznego, wobec czego nie można go kwalifikować jako odrębnego, niezależnego od statusu pracownika tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym. Należy zwrócić uwagę,

że takie poglądy były już prezentowane w judykaturze, np. w wyroku z dnia 16 sierpnia 2005 r., I UK 363/04 (OSNP 2006 nr 11-12, poz. 194), czy wyroku z dnia 19 maja

2009 r., III UK 6/09 (niepublikowany), gdzie za „będącą ostatnio pracownikiem”

uznano również osobę pobierającą zasiłek dla bezrobotnych bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy. W uzasadnieniach tych orzeczeń Sąd Najwyższy trafnie

podkreślił, że konieczność dokonywania ścisłej wykładni przepisu szczególnego, jakim jest art. 29 ustawy emerytalnej oznacza, że niedopuszczalna jest jego wykładnia

nie tylko rozszerzająca, ale i zwężająca. Biorąc zaś pod rozwagę cel i funkcję zasiłku

dla bezrobotnych przysługującego bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia w warunkach określonych ustawą o świadczeniach przedemerytalnych (zapewnienie środków

na utrzymanie długoletniego pracownika po rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn

go niedotyczących), można go uznać w okresie pozostawania bez pracy za świadczenie zbliżone do osiąganego uprzednio wynagrodzenia za pracę, a podleganie z

tego tytułu ubezpieczeniom społecznym za pochodne ubezpieczeniu pracowniczemu. Bezrobotny pobierający w takich okolicznościach zasiłek może być więc uznany

za posiadającego status ubezpieczonego pracownika w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt

1 ustawy emerytalnej.

Z powyższego wynika, że warunek określony w art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy

emerytalnej spełnia tylko ten ubezpieczony, który ostatnio przed złożeniem wniosku

podlegał ubezpieczeniom społecznym w związku z zatrudnieniem w charakterze pracownika, przez co należy rozumieć również pobieranie zasiłku dla bezrobotnych

przed nabyciem prawa do świadczenia przedemerytalnego. Pobieranie świadczenia

przedemerytalnego nie ma zatem znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do wcześniejszej emerytury, albowiem nie stanowi tytułu do podlegania

ubezpieczeniom społecznym. Osoba pobierająca świadczenie przedemerytalne i

niepodejmująca w tym okresie żadnej aktywności zawodowej spełnia warunek z art.

29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej nie dlatego, że w tym okresie ma status ubezpieczonego będącego pracownikiem, ale dlatego, iż przed nabyciem prawa do świadczenia przedemerytalnego podlegała ubezpieczeniom społecznym w związku z posiadaniem statusu pracownika w przedstawionym powyżej rozumieniu, wobec czego

taki był jej ostatni tytuł do ubezpieczeń społecznych. Po okresie zatrudnienia podjętego w okresie pobierania świadczenia przedemerytalnego na innej podstawie niż

stosunek pracy, w tym na podstawie umowy cywilnoprawnej, nie ma zatem możliwości powrotu do statusu ubezpieczonego będącego pracownikiem, bowiem pobieranie

świadczenia przedemerytalnego takiego statusu nie zapewnia. Nie budzi natomiast

wątpliwości, iż zatrudnienie na podstawie umowy cywilnoprawnej (również w okresie

pobierania świadczenia przedemerytalnego) jest odrębnym od pracowniczego tytułem do podlegania ubezpieczeniom społecznym (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej). Tym samym, niezależnie od tego, na jaki okres została zawarta umowa cywilnoprawna i na jak długo przed złożeniem wniosku o emeryturę zatrudnienie na jej

podstawie ustało, nie ma możliwości stwierdzenia, iż ostatnio przed złożeniem wniosku taka osoba posiadała status ubezpieczonego będącego pracownikiem, skoro

niewątpliwie w okresie poprzedzającym wystąpienie o emeryturę ostatnim tytułem do

ubezpieczenia było wykonywanie pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Do wniosków takich prowadzi językowa wykładnia art. 29 ustawy emerytalnej,

wobec czego biorąc pod uwagę, iż wprowadza on szczególny rodzaj przywileju

ubezpieczeniowego, za odwołaniem się do proponowanej przez zwykły skład Sądu

Najwyższego wykładni funkcjonalnej musiałyby przemawiać wyjątkowe przesłanki,

szczególnie ważne racje prawne, ekonomiczne lub moralne, a sens językowy przepisów prowadzić do rażąco niesprawiedliwych i irracjonalnych konsekwencji (por. uzasadnienia: wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1998 r., I CKN 664/97, OSNC

1999 nr 1, poz. 7, czy uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25

kwietnia 2003 r., III CZP 8/03, OSNC 2004 nr 1, poz. 1). Nie można uznać, iż w

omawianej sytuacji zachodzi taki wyjątkowy przypadek. Należy bowiem mieć na

uwadze, że z założeń i celów reformy systemu ubezpieczeń społecznych wynika

ograniczenie zakresu podmiotowego wcześniejszego przechodzenia na emeryturę.

Jak to skonkludował Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22

czerwca 1999 r., K 5/99 (OTK 1999 nr 5, poz. 100), reforma systemu emerytalno rentowego miała, między innymi, na celu ograniczenie uprawnień do wcześniejszej

emerytury i ujednolicenie wieku emerytalnego. Miała więc ona charakter racjonalnie

uzasadniony, według wyraźnie ustalonych kryteriów. Struktura ustawy emerytalnej

jednoznacznie wskazuje na to, że zamiarem ustawodawcy było ewolucyjne kształtowanie emerytur, z uwzględnieniem, między innymi, praw nabytych. Ogólnie ustawa

utrzymała dotychczasowe zasady wcześniejszego przechodzenia na emeryturę urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., a regulacja zawarta w art. 29 powołanej ustawy ma

charakter przejściowy. Taki sposób modyfikacji dotychczasowych regulacji, i

opartych na nich uprawnień, można uznać za „wygaszanie” dotychczasowych

uprawnień do wcześniejszych emerytur. Według stanu prawnego sprzed 1 stycznia

1999 r. z możliwości przechodzenia na wcześniejszą emeryturę mogli korzystać

pracownicy, a nie wszyscy ubezpieczeni. Rozszerzenie zakresu stosowania tych

przepisów na nową grupę ubezpieczonych prowadziłoby do złamania reguły

nietworzenia nowych preferencyjnych uprawnień emerytalnych, nieznajdujących

pokrycia w składce na ubezpieczenie emerytalne.

Z powyższych względów zastosowanie kryterium ubezpieczenia pracowniczego, w powiązaniu z okresem ubezpieczenia poprzedzającym złożenie wniosku o

emeryturę, choć stanowiące zawężenie zakresu podmiotowego w zakresie wcześniejszego przechodzenia na emeryturę, Trybunał Konstytucyjny uznał za nienaruszające zasad równości i sprawiedliwości społecznej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 września 2000 r., K 1/00; OTK 2000 nr 6, poz. 185).

Reasumując, Sąd Najwyższy w składzie powiększonym uznał, że przesłanka z

art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej jest spełniona tylko wówczas, gdy pomiędzy

ustaniem ostatniego stosunku pracy a złożeniem wniosku o emeryturę nie wystąpił

żaden okres podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu niezwiązanego z zatrudnieniem w charakterze pracownika. Pobieranie po ustaniu stosunku pracy świadczenia przedemerytalnego nie niweczy zatem możliwości spełnienia omawianego

warunku dopóty, dopóki osoba je otrzymująca nie podejmie działalności objętej

przymusem ubezpieczeń społecznych z innego tytułu niż pracowniczy. Ubezpieczo-

nego ostatnio przed złożeniem wniosku o emeryturę z tytułu niezwiązanego z zatrudnieniem w charakterze pracownika (w tym z tytułu umowy zlecenia) nie można bowiem uznać za pracownika w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej.

Z tych względów podjęto uchwałę jak w sentencji.