I UZ 9/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 9/06

POSTANOWIENIE

Dnia 22 czerwca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

SSN Herbert Szurgacz

w sprawie z odwołania S. F.

przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziałowi

Regionalnemu w O.

o prawo do jednorazowego odszkodowania,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 czerwca 2006 r.,

zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 16 lutego 2006 r., sygn. akt V Ua …/05,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd

Okręgowy

w

K. –

Sąd

postanowieniem z 16 stycznia 2006 r.,

Pracy

i

Ubezpieczeń

Społecznych

odrzucił skargę kasacyjną pełnomocnika

ubezpieczonego od wyroku tego Sądu z 29 września 2005 r.

Powyższe

postanowienie

zaskarżył

zażaleniem

pełnomocnik

ubezpieczonego. W zażaleniu pełnomocnik stwierdził: „zaskarżam postanowienie

Sądu Okręgowego w K. z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt V Ua …/05 o

odrzuceniu

skargi

kasacyjnej

i

wnoszę

o

uchylenie

kwestionowanego

postanowienia. Zarzucam, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z obrazą

przepisu art. 3986 § 2 k.p.c.” Skarżący przedstawił również uzasadnienie zażalenia.

Postanowieniem z 16 lutego 2006 r. Sąd Okręgowy odrzucił zażalenie

pełnomocnika ubezpieczonego (odwołującego się) na postanowienie z 16 stycznia

2006 r. W uzasadnieniu

- powołując się na art. 391 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. w

związku z art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 3701 k.p.c. i art. 368 § 1 pkt 1–3 i pkt

5 k.p.c. – Sąd stwierdził, że w petitum zażalenia powinny się znaleźć następujące

elementy: oznaczenie postanowienia, od którego zażalenie jest wniesione, ze

wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, zwięzłe

przedstawienie zarzutów, uzasadnienie zarzutów, wniosek o zmianę lub o

uchylenie postanowienia z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia.

Wskazane wymagania formalne stanowią elementy konieczne treści środka

odwoławczego jakim jest zażalenie. Poddając ocenie zażalenie wniesione przez

profesjonalnego pełnomocnika ubezpieczonego, Sąd Okręgowy stwierdził, że w

petitum zażalenia zostały zawarte jedynie wymagania określone art. 368 § 1 pkt 2,

3 i 5 k.p.c., natomiast zażalenie jest dotknięte brakami w zakresie elementów

przewidzianych w art. 368 § 1 pkt 1 k.p.c.,

co dotyczy braku wskazania, czy

przedmiotowe orzeczenie jest zaskarżone w całości czy w części. Oznacza to, że

zażalenie wniesione przez pełnomocnika strony pozwanej dotknięte jest brakami

formalnymi (nieusuwalnymi), tzw. brakami konstrukcyjnymi, w zakresie elementów

koniecznych dotyczących jego treści, wymienionych w art. 368 pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c.

Tymczasem,

konsekwencją

procesową

niezawarcia

przez

profesjonalnego

pełnomocnika w zażaleniu elementów konstrukcyjnych określonych w art. 368 § 1

pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c. jest odrzucenie zażalenia a limine, bez wzywania do usunięcia

jego braków.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik ubezpieczonego,

zaskarżając je „w całości” i zarzucając wydanemu postanowieniu naruszenie art.

368 § 1 pkt 1 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia „w całości”. W

uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że odrzucone zażalenie (pismo pełnomocnika

ubezpieczonego z 24 stycznia 2006 r.)

dotyczyło postanowienia o odrzuceniu

skargi kasacyjnej. Istota i charakter tego orzeczenia wyklucza sens jego

częściowego zaskarżenia i w konsekwencji domagania się jego częściowego

uchylenia. Skoro wykluczona jest możliwość częściowego uchylenia tego

postanowienia (o odrzuceniu skargi kasacyjnej), to brak dodania w zażaleniu

zwrotu „w całości” nie był istotny, a odrzucenie z tego powodu wniesionego środka

odwoławczego stanowi pogwałcenie przepisu art. 368 § 1 pkt 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

Przyczyną odrzucenia zażalenia przez Sąd Okręgowy było stwierdzenie, że

w petitum odrzuconego zażalenia zostały zawarte jedynie wymagania określone

art. 368 § 1 pkt 2, 3 i 5 k.p.c., natomiast zażalenie jest dotknięte (nieusuwalnymi)

brakami w zakresie elementu (konstrukcyjnego) przewidzianego w art. 368 § 1 pkt

1 k.p.c.

Rozważając zasadność zażalenia należy zwrócić uwagę, że błędne jest

odwoływanie się – w odniesieniu do elementów konstrukcyjnych zażalenia

wnoszonego na postanowienie sądu drugiej instancji do Sądu Najwyższego - do

przepisów o apelacji, zwłaszcza do art. 368 § 1 pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c.

Postanowienie Sądu Okręgowego z 16 lutego 2006 r., odrzucające zażalenie

pełnomocnika ubezpieczonego na postanowienie tego Sądu z 16 stycznia 2006 r.,

jest postanowieniem sądu drugiej instancji kończącym postępowanie w sprawie.

Przysługuje zatem na nie zażalenie do Sądu Najwyższego na podstawie art. 394 1 §

2 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, w sprawach, w których przysługuje skarga

kasacyjna, zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu

drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o

których mowa w art. 3981 k.p.c., a także postanowień wydanych w wyniku

rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.

Z kolei, według art. 3941 § 3 k.p.c. do postępowania toczącego się na skutek

zażalenia stosuje się odpowiednio art. 394 § 2 i 3, art. 395 i art. 397 § 1, art. 398 10,

art. 39814, art. 39815 § 1 zdanie pierwsze, art. 39816, art. 39817 i art. 39821 k.p.c.

W art. 3941 § 3 k.p.c. zawarte jest zatem bezpośrednie wskazanie co do

odpowiedniego stosowania do zażalenia wnoszonego na postanowienie sądu

drugiej instancji do Sądu Najwyższego art. 394 § 2 k.p.c. (co dotyczy terminu

wniesienia zażalenia do Sądu Najwyższego) oraz art. 394 § 3 k.p.c. (co dotyczy

elementów konstrukcyjnych tego środka odwoławczego). Brak jest w związku z tym

podstaw, aby sięgać do art. 368 § 1 pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c., regulującego elementy

konstrukcyjne apelacji, jako do wzorca i punktu odniesienia dla oceny, jakie

wymagania formalne (konstrukcyjne) powinno spełniać zażalenie wnoszone do

Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji.

Do oceny, czy zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji wnoszone

do Sądu Najwyższego spełnia wymagania konstrukcyjne przewidziane dla tego

środka odwoławczego, stosuje się odpowiednio art. 394 § 3 k.p.c. (o czym wyraźnie

stanowi art. 3941 § 3 k.p.c.), a nie art. 368 § 1 pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c.

Sąd Okręgowy ma natomiast rację, że profesjonalnego pełnomocnika nie

trzeba wzywać do uzupełnienia braków formalnych (konstrukcyjnych) zażalenia i

możliwe jest – co do zasady - odrzucenie zażalenia w związku z niedochowaniem

wymagań określonych w art. 394 § 3 k.p.c.

W kwestii tej wypowiedział się już Sąd Najwyższy.

Mianowicie, w uchwale z 22 lutego 2006 r., III CZP 6/06, Sąd Najwyższy

wyraził pogląd, że zażalenie sporządzone przez adwokata, radcę prawnego lub

rzecznika patentowego, niezawierające wskazania zaskarżonego postanowienia,

wniosku o jego zmianę lub uchylenie albo uzasadnienia (art. 394 § 3 k.p.c.),

podlega odrzuceniu bez wzywania do usunięcia tych braków ( art. 370

w związku

z art. 397 § 2 k.p.c.). Ten sam pogląd należy odnieść do zażalenia wnoszonego do

Sądu Najwyższego (art. 3941 § 3 w związku z art. 394 § 3 k.p.c.), sporządzonego

przez adwokata lub radcę prawnego.

W uzasadnieniu przytoczonej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, że

ustawodawca systematycznie zwiększa wymagania stawiane adwokatom i radcom

prawnym, co jest w pełni uzasadnione, gdyż chodzi o uczestników procesu, których

udział w postępowaniu nosi znamiona funkcji o charakterze publicznym. Osoby te

są specjalnie kwalifikowanymi pełnomocnikami procesowymi (art. 87 § 1 in pricipio

k.p.c. oraz art. 871 k.p.c.), co pozwala oczekiwać od nich spełniania wysokich

standardów zawodowych, wśród których jako zupełnie podstawowe wymienić

należy prawidłowe sporządzanie pism procesowych, w tym środków odwoławczych

(środków zaskarżenia). Jednym z przepisów zaostrzających wymagania i rygory w

stosunku do adwokatów i radców prawnych jest art. 3701 k.p.c. Zgodnie z tym

przepisem, apelacja sporządzona przez wymienionych pełnomocników, niespełniająca wymagań określonych w art. 368 § 1 pkt 1-3 i pkt 5 k.p.c., podlega

odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji bez wzywania do usunięcia tych braków.

Oznacza to m.in., że prawidłowe – od strony formalnej – sporządzenie apelacji jest

uznawane za elementarne zadanie warsztatowe zawodowego pełnomocnika, w

związku z czym, zdaniem ustawodawcy, nie ma uzasadnionych powodów aby – w

przeciwieństwie do apelacji wnoszonych przez same strony lub pełnomocników

nieprofesjonalnych (por. art. 370 k.p.c.) – tolerować brak fachowości albo zwykłą

niesumienność

i

wdrażać

działania

naprawcze,

prowadzące

zwykle

do

przewlekłości postępowania (por. postanowienie SN z 27 października 2005 r., III

CZ 78/05, niepublikowane).

Odpowiedź na pytanie, czy art. 3701 k.p.c. ma – poprzez art. 397 § 2 k.p.c. –

zastosowanie do zażalenia, musi być zatem twierdząca, nie budzi bowiem

wątpliwości, że sporządzenie zażalenia, środka dużo mniej sformalizowanego niż

apelacja, a tym bardziej niż skarga kasacyjna lub skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (por. art. 398 4 w związku z art.

3986 § 2 k.p.c. oraz art. 4245 w związku z art. 4248 § 1 k.p.c.), jest zadaniem

nieprzekraczającym podstawowych umiejętności zawodowego pełnomocnika.

Rygoryzm

przyjęty

w

odniesieniu

do

apelacji

–

środka

odwoławczego

wymagającego wyższych umiejętności i większego nakładu pracy – jest tym

bardziej uzasadniony w stosunku do zażalenia. Skoro wśród przepisów

dotyczących zażalenia nie ma żadnej normy regulującej skutki złożenia zażalenia

niespełniającego ustanowionych dla niego wymagań, uzasadnione i konieczne jest

odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym, a wśród nich –

w wypadku zażalenia sporządzonego przez adwokata lub radcę prawnego – także

art. 3701 k.p.c. (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 87).

Sięgając do odpowiedniego stosowania art. 3701 k.p.c. nie można nie

zauważyć, że wśród wymagań formalnych stawianych zażaleniu w art. 394 § 3

k.p.c. łatwo znaleźć odpowiedniki wymagań przewidywanych dla apelacji, których

niespełnienie

powoduje

jej

odrzucenie

zaskarżonego

postanowienia

odpowiada

a

limine;

wymaganie

wymaganiu

wskazania

oznaczenia

wyroku,

od którego apelacja jest wnoszona (art. 368 § 1 pkt 1), wymaganie umieszczenia

w zażaleniu wniosku o uchylenie lub zmianę postanowienia jest odpowiednikiem

wymagania wniosku o zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku (art. 368 § 1 pkt

5), a wymaganie zwięzłego uzasadnienia stanowi korelat wymagania zwięzłego

przedstawienia w apelacji zarzutów i ich uzasadnienia (art. 368 § 1 pkt 2 i 3).

Różnice istniejące między art. 368 § 1 pkt 1-3 i 5 k.p.c. a art. 394 § 3 k.p.c. dają się

łatwo uwzględnić – na podstawie art. 397 § 2 k.p.c. – w ramach formuły odpowiedniego stosowania art. 3701 k.p.c. w postępowaniu wywołanym wniesieniem

zażalenia.

Przechodząc do oceny wniesionego w niniejszej sprawie zażalenia na

postanowienie z 16 stycznia 2006 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku

Sądu Okręgowego z 29 września 2005 r. (pismo pełnomocnika ubezpieczonego z

datą 24 stycznia 2006 r.), należy stwierdzić, że w minimalnym stopniu spełnia ono

wymagania z art. 394 § 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, zażalenie powinno

czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego oraz zawierać: 1)

wskazanie zaskarżonego postanowienia, 2) wniosek o jego zmianę lub uchylenie,

3) zwięzłe uzasadnienie zażalenia.

Odrzucone

przez Sąd

Okręgowy zażalenie

zawiera:

1)

wskazanie

zaskarżonego postanowienia (z treści zażalenia wynika, że chodzi o postanowienie

Sądu Okręgowego w K. z 16 stycznia 2006 r., w sprawie V Ua …/05), 2) wniosek o

zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia (z treści pisma wynika, że

skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia), 3) zwięzłe uzasadnienie

zażalenia (pismo procesowe zawiera takie uzasadnienie, nawet z powołaniem

odpowiednich przepisów prawa procesowego).

Oczywiście, odrzucone zażalenie mogłoby zostać sporządzone bardziej

starannie, tak jak to się stało w przypadku kolejnego zażalenia pełnomocnika

ubezpieczonego będącego przedmiotem rozpoznania Sądu Najwyższego (pismo

pełnomocnika z datą 26 lutego 2006 r.), w którym wyraźnie zaznaczono, że

skarżący zaskarża postanowienie „w całości” i domaga się jego uchylenia „w

całości”, jednak minimalne rygory formalne (wymagania konstrukcyjne) zostały

zachowane.

Należy również podzielić argument skarżącego, że skoro odrzucone

zażalenie (pismo pełnomocnika ubezpieczonego z 24 stycznia 2006 r.) dotyczyło

postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, to było oczywiste, że skarżący

skarży je w całości. Istota i charakter takiego orzeczenia z reguły wykluczają sens

jego częściowego zaskarżenia i w konsekwencji domagania się jego częściowego

uchylenia. Brak dodania w zażaleniu zwrotu „w całości” nie był zatem istotny z

punktu widzenia możliwości nadania biegu i rozpoznania odrzuconego zażalenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3

k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. i art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji

postanowienia.