I UZ 55/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 55/06

POSTANOWIENIE

Dnia 12 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z odwołania M. Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 marca 2007 r.,

zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 29 sierpnia 2006 r.,

odrzuca zażalenie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2006 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił

skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 5 kwietnia 2006 rw sprawie z odwołania ubezpieczonego

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o rentę z tytułu niezdolności do

pracy z powodu jej nie opłacenia opłatą w wysokości 30 zł przez pełnomocnika

osoby całkowicie zwolnionej od kosztów. Sąd Apelacyjny wskazał, iż w dniu 2

marca 2006 r. weszła w życie ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych (Dz. U. z 2005 r., Nr 167, poz. 1398, dalej jako ustawa o

kosztach). Skarga kasacyjna została wniesiona 14 czerwca 2006 r., a więc po dacie

wejścia w życie ustawy o kosztach i jako taka powinna zostać opłacona zgodnie z

przepisami tej ustawy, które stosownie do art. 149 ust. 1 ustawy o kosztach stosuje

się w sprawach, w których postępowanie w danej instancji zostało wszczęte po dniu

wejścia

w

życie

tej

ustawy.

Zdaniem

Sądu

Apelacyjnego

pełnomocnik

ubezpieczonego nie dopełnił przy wnoszeniu skargi kasacyjnej obowiązku

wynikającego z art. 36 ustawy o kosztach, tj. nie uiścił od skargi kasacyjnej opłaty

podstawowej w kwocie 30 zł. Uchybienie temu obowiązkowi skutkuje zaś - zgodnie

z art. 1302 § 1 k.p.c. – odrzuceniem skargi bez wezwania o uiszczenie opłaty.

Powyższe postanowienie zostało w całości zaskarżone przez ubezpieczonego

reprezentowanego przez fachowego pełnomocnika zażaleniem. Postanowieniu

zarzucono naruszenie art. 100 ust. 1 ustawy o kosztach poprzez „brak

zastosowania niniejszej normy w odniesieniu do złożonego przez ubezpieczonego

środka zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej” oraz „naruszenie prawa

materialnego, a w szczególności art. 1302 § 3 k.p.c. przez niewłaściwego jego

zastosowanie i przyjęcie, że brak opłaty podstawowej jest tożsamy z brakiem opłaty

w stałej wysokości, podczas gdy art. 11 ustawy o kosztach wprowadza dystynkcję

między opłatą stała a podstawową”. W uzasadnieniu powyższych zarzutów

skarżący podnosił, iż jako osoba korzystająca z ustawowego całkowitego

zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 100 ust. 1 ustawy o kosztach

nie był zobowiązany uiścić opłatę podstawową w wysokości 30 zł od wniesionej

skargi kasacyjnej. Natomiast za zasadnością zarzutu błędnego zastosowania art.

1302 § 3 k.p.c. miało przemawiać to, iż z treści tego przepisu wynika, że sąd

odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty jedynie pisma wniesione przez

adwokata lub radcę prawnego, które podlegają opłacie w wysokości stałej lub

stosunkowej, które to pojęcia nie obejmują opłaty podstawowej.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

1. Zażalenie ubezpieczonego nie mogło zostać rozpoznane, ponieważ nie

zostało

należycie

opłacone

przez

reprezentującego

go

fachowego

pełnomocnika.

2. Podstawową zasadą prawa międzyczasowego w dziedzinie procesu

cywilnego jest zasada bezpośredniego działania ustawy nowej (art. XV § 1

ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks

postępowania cywilnego, Dz. U. Nr 43, poz. 297 ze zm.). Zasada ta ma

charakter ogólny w dziedzinie procesu cywilnego (uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., sygn. akt III CZP

49/00, OSNC 2001 nr 4, poz. 53) i znajduje również zastosowanie w

odniesieniu do przepisów ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398). Wyjątek od

zasady bezpośredniego działania ustawy nowej został przewidziany w art.

149 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przepis ten

stanowi, że w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy

stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji,

dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych. Zasada ta odnosi się zatem

tylko do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy oraz jedynie

do kosztów sądowych powstałych w instancji, w której sprawa jest

rozpoznawana w chwili wejścia jej w życie (postanowienie SN z dnia 21

listopada 2006 r., sygn. akt III CZ 79/06, nie publ.). Wniesienie środka

odwoławczego

jest

czynnością

postępowania

w

wyższej

instancji

(postanowienie SN z dnia 21 listopada 2006 r., sygn. akt III CZ 79/06, nie

publ.). Podobny wyjątek przewidziano w ustawie z 14 grudnia 2006 r. o

zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2007

r., Nr 21, poz. 123), która weszła w życie w dniu 10 marca 2007 r., Zgodnie z

art. 2 przedmiotowej ustawy „do spraw wszczętych przed dniem wejścia w

życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe”.

3. Z art. 149 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wynika, iż do

środków zaskarżania wniesionych po dacie wejścia w życie tej ustawy

stosuje się nowe przepisy (postanowienie SN z dnia 21 listopada 2006 r.,

sygn. akt III CZ 79/06, nie publ.; postanowienie SN z dnia 3 października

2006 r., III UK 100/06, nie publ.). W konsekwencji, skarga kasacyjna w

sprawie wszczętej przed dniem wejścia w życie ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych, wniesiona po dniu jej wejścia w życie,

podlega opłacie stosownie do przepisów tej ustawy (postanowienie SN z

dnia 6 października 2006 r., sygn. akt V CZ 68/06, nie publ.). Zatem zarówno

od skargi kasacyjnej, jak i od zażalenia na postanowienie o odrzuceniu

skargi kasacyjnej wniesionego po dacie wejścia w życie przepisów ustawy o

kosztach sądowych należało uiścić opłatę wynikającą z przepisów ustawy o

kosztach sądowych.

4. W niniejszej sprawie zarówno wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku Sądu

Apelacyjnego oddalającego apelację, jak i wniesienie zażalenia na

postanowienie Sądu Apelacyjnego odrzucające skargę kasacyjną miało

miejsce już w czasie obowiązywania nowej ustawy o kosztach sądowych w

związku z czym, zgodnie z zasadą bezpośredniego stosowania ustawy

nowej, zastosowanie znajdują przepisy tej ustawy (postanowienie SN z dnia

3 października 2006 r., III UK 100/06, nie publ.).

5. Stosownie do art. 96 ust. 1 pkt. 4) ustawy o kosztach nie mają obowiązku

uiszczenia kosztów sądowych pracownik wnoszący powództwo lub strona

wnosząca odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, z

zastrzeżeniem art. 35 i 36. Z przepisu tego wynika, iż zwolnienie od kosztów

ubezpieczonych w toku postępowania z odwołania od decyzji organu

rentowego nie jest absolutne, ponieważ art. 96 ust. 1 pkt. 4 ustawy odsyła do

art. 36 w celu ustalenia jego zakresu. Stosownie zaś do treści art. 36 ustawy

o kosztach, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i w sprawach

odwołań rozpoznawanych przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych

pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 złotych od wymienionych w tym

przepisie środków zaskarżenia, w tym zażalenia oraz skargi kasacyjnej. Z

przepisu tego wynika, iż nawet w przypadku osoby zwolnionej od kosztów

sądowych, istnieje obowiązek uiszczenia niektórych opłat sądowych od

środków zaskarżenia.

6. Przedmiotowe zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego odrzucające

skargę kasacyjną, wniesione przez fachowego pełnomocnika, nie zostało

opłacone opłatą podstawową w wysokości 30 zł. Zgodnie zaś z art. 130 2 § 3

k.p.c. stanowi, że sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty pismo

wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego

środki odwoławcze lub środki zaskarżenia (apelację, zażalenie, skargę

kasacyjną, skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia, sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty,

skargę na orzeczenie referendarza sądowego) podlegające opłacie w

wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę

wartości

przedmiotu

zaskarżenia.

Z

uzasadnienia

uchwały

Sądu

Najwyższego z dnia 26 września 2006 r. (sygn. akt II UZP 11/06, nie publ.),

którą Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w pełni podziela, wynika zaś iż w

sprawach z zakresu prawa pracy z zakresu ubezpieczeń społecznych i w

sprawach odwołań rozpoznawanych przez sąd pracy i ubezpieczeń

społecznych pobranie opłaty podstawowej przewidziane zostało jedynie od

wymienionych w art. 36 ustawy środków odwoławczych i środków

zaskarżenia. Opłata ta w każdym przypadku wynosi 30 złotych, jest opłatą

minimalną, jaką strona jest obowiązana uiścić od podlegających opłacie

pism wymienionych w art. 36, a jej pobranie wyłącza pobranie jakiejkolwiek

innej opłaty (art. 14 ust. 3 i 4). Skoro nie ma możliwości całkowitego lub

częściowego zwolnienia strony od ponoszenia omawianej opłaty, ustalenia

jej wysokości w sposób odmienny, niż czyni to przepis art. 36 ustawy, bądź

pobrania od pisma będącego środkiem odwoławczym lub środkiem

zaskarżenia innej opłaty, niż opłata podstawowa, to należy uznać, iż

określona w wymienionym przepisie opłata podstawowa – jako niepoddająca

się jakiejkolwiek modyfikacji – jest opłatą w wysokości stałej w rozumieniu

art. 1302 § 3 k.p.c. Należy zwrócić uwagę, że użyty w tym przepisie zwrot

„opłata w wysokości stałej” różni się od używanego w ustawie o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych pojęcia „opłata stała”, co wskazuje, że

określenia te mają inne znaczenie. Gdyby użyte w art. 130 2 § 3 k.p.c.

określenie odnosiło się do pojęcia zawartego w ustawie o kosztach

sądowych

w

sformułowaniem

sprawach

cywilnych

„podlegające

opłacie

ustawodawca

stałej

lub

posłużyłby

się

stosunkowej”

bądź

„podlegające całej opłacie stałej lub jej ułamkowej części albo opłacie

stosunkowej”. Zatem określenie „opłata w wysokości stałej” ma szerszy

zakres znaczeniowy i obejmuje także opłaty, które nie są opłatami stałymi w

rozumieniu ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ale ich

wysokość jest stała dlatego, że została określona kwotowo, jak to ma

miejsce w przypadku opłaty podstawowej.

7. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.