I UZ 47/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 47/11

POSTANOWIENIE

Dnia 12 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSA Maciej Piankowski (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania L. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego S. S.

o składki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 stycznia 2012 r.,

zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 września 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w punkcie 2.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 29 września 2011 r. uchylił

postanowienie Sądu Okręgowego w . z dnia 1 lipca 2011 r. (pkt 1 postanowienia),

którym przekazano do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K. sprawę z odwołania L.

P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 17 września

2010 r., przenoszącej na ubezpieczonego odpowiedzialność za zaległości z tytułu

składek, należnych od płatnika „R." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a

ponadto

zasądził

od

Zakładu

Ubezpieczeń

Społecznych

na

rzecz

zainteresowanego S. S. kwotę 1.230 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

zażaleniowego (pkt 2 postanowienia). W uzasadnieniu postanowienia Sąd

Apelacyjny wskazał, że postanowienie Sądu I instancji zostało wydane z

naruszeniem art. 461 § 3 k.p.c. wobec niezłożenia przez żalącego oświadczenia, że

wyraża zgodę na przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w K. O kosztach

postępowania

zażaleniowego

(obejmującego

zwrot

kosztów

zastępstwa

procesowego oraz opłaty podstawowej od zażalenia) Sąd Apelacyjny orzekł na

podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.

1349 ze zm.).

W zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego zawarte w pkt 2

(obejmujące koszty zastępstwa procesowego) organ rentowy zarzucił naruszenie

przepisów postępowania, to jest art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z § 12 ust. 2 pkt 2 w

związku z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za

czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z dnia

28 września 2002 r. (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.) poprzez

niezastosowanie § 12 rozporządzenia i przyznanie stronie kosztów zastępstwa

procesowego w wysokości 1.200 zł; art. 102 k.p.c. poprzez zasądzenie od organu

rentowego kosztów zastępstwa procesowego mimo, że organ rentowy nie dał

podstaw do wniesienia zażalenia, a zaskarżone rozstrzygnięcie było wynikiem

błędnego postępowania sądu niewywołanego wnioskiem organu rentowego. Organ

rentowy wniósł o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i oddalenie

wniosku o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego, a nadto wniósł

o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednak zasadniczo z innych

względów niż to wskazano w zażaleniu.

Wstępnie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 394 1 § 1 pkt 2 k.p.c. dodanym przez ustawę z dnia 19 marca 2009 r. zmieniającą Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. Nr 69, poz. 592), który wszedł w życie 22 maja 2009 r. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także na postanowienie sądu drugiej

instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu

pierwszej instancji. Przepis ten rozszerza krąg wyjątków od zasady (wynikającej

z art. 3941 § 2 k.p.c.), że zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje jedynie na

postanowienia sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie i nie

przysługuje

na

postanowienia

innego

rodzaju

(z

wyłączeniem

kategorii

wymienionych w art. 3941 § 1 k.p.c.).

Ustalenie, że w sprawie zachodzi „szczególnie uzasadniony wypadek” w

rozumieniu art. 102 k.p.c., powinno uwzględniać charakter tej regulacji, która - jako

wyjątek od ogólnej zasady orzekania o kosztach postępowania - nie podlega

wykładni rozszerzającej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 marca

2011 r., II CZ 104/10, Lex nr 785545.). Możliwość zastosowania art. 102 k.p.c. i

odstąpienia tym samym od ogólnej zasady zwrotu kosztów postępowania przez

stronę przegrywającą stanowi dyskrecjonalne uprawnienie sądu rozpoznającego

sprawę. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, kontroli

instancyjnej podlegają jedynie wyjątkowo rażące uchybienia w stosowaniu tego

przepisu (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 25 marca 2011 r., IV CZ

136/10, Lex nr 785545; z 1 czerwca 2011 r., II CZ 24/11, Lex nr 846568; wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2006 r., III CK 221/05, Lex nr 439151).

Uwzględniając okoliczności sprawy nie można przyjąć, że Sąd Apelacyjny w

oczywisty sposób przekroczył reguły dyskrecjonalnego stosowania art. 102 k.p.c.

Okoliczności

wskazane

w

uzasadnieniu

rozpoznawanego

zażaleniu

nie

przemawiają za takim wnioskiem.

Nie można twierdzić, by naruszenie prawa przez Sąd Okręgowy prowadzące

do uchylenia orzeczenia w ramach kontroli instancyjnej stanowiło „szczególnie

uzasadniony wypadek” pozwalający na odstąpienie od obciążania strony wnoszącej

zażalenie

kosztami

tego

postępowania.

Sąd

Najwyższy

w

uzasadnieniu

postanowienia z dnia 7 października 2011 r., II CZ 63/11 (Lex nr 1001290)

zasadnie wskazał, że zwrot kosztów zastępstwa procesowego, orzekany zgodnie

z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania (art. 98 k.p.c.), służy

przede

wszystkim

ochronie

majątkowych

interesów

drugiej

strony

przez

zrekompensowanie wydatków poniesionych przez nią w celu ochrony swoich praw.

Brak jest racjonalnych podstaw, by strona, na której rzecz zapadło rozstrzygnięcie,

musiała samodzielnie pokryć koszty swojego udziału w sprawie. Argument

żalącego organu rentowego zmierza do nieakceptowanego przez Sąd Najwyższy

obciążenia strony wygrywającej sprawę finansowymi konsekwencjami uchybień

Sądu,

za

które

żaden

z uczestników

postępowania

nie

może

ponosić

odpowiedzialności.

Prawidłowo też Sąd Apelacyjny określił wysokość kosztów zastępstwa

procesowego w oparciu o § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu. Zgodnie z utrwalonym już poglądem Sądu

Najwyższego

w

sprawie

z

zakresu

ubezpieczeń

społecznych

dotyczącej

przeniesienia na członków zarządu spółki zobowiązań spółki za zaległości z tytułu

składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i

Fundusz

Gwarantowanych

Świadczeń

Pracowniczych

wynagrodzenie

pełnomocnika będącego radcą prawnym powinno być ustalone na podstawie § 6

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu, a nie w oparciu o § 11 ust. 2 oraz § 12 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia

(por. uchwały Sądu Najwyższego z 9 marca 1993 r., II UZP 5/93 (OSNCP 1993 nr

11, poz. 194) oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2009 r.,

I UZP 1/09 (Lex nr 518062) oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia

2010 r., II UK 131/09 (Lex nr 577843); z dnia 7 stycznia 2010 r., II UK 148/09 (Lex

nr 577847).

Zażalenie zasługiwało jednak na uwzględnienie, gdyż Sąd II instancji orzekł

o kosztach z naruszeniem dyspozycji art. 108 § 1 k.p.c. zgodnie z którym sąd

rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji.

Postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 1 lipca 2011 r. dotyczyło przekazania

sprawy do rozpoznania sprawy innemu sądowi w ramach tej samej instancji.

Rozstrzygniecie tej kwestii nie należy do orzeczeń kończących sprawę w instancji.

Tym samym przedwczesne było orzeczenie Sądu II instancji o ponoszeniu kosztów

w postępowaniu zażaleniowym. O kosztach tych powinien rozstrzygnąć dopiero

Sąd wydając orzeczenie kończące sprawę w instancji.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 398 15 w zw. z art. 3941 § 1 pkt 2

k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu.