I UZ 46/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 46/11

POSTANOWIENIE

Dnia 12 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSA Maciej Piankowski (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania E. M.

przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

skarga o wznowienie postępowania w sprawie Sądu Okręgowego w K., o

jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 stycznia 2012 r.,

zażalenia ubezpieczonej na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 19 września 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 19 września 2011 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił

skargę E. M. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

Sądu Okręgowego w K. z dnia 26 września 2008 r. oraz przyznał od Skarbu

Państwa – Sądu Rejonowego w K. na rzecz radcy prawnego kwotę 60 zł tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu.

Sąd Okręgowy podał, że wyrokiem z dnia 6 maja 2008 r. Sąd Rejonowy w K.

oddalił odwołanie E. M. od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego z dnia 23 sierpnia 2007 r., którą organ rentowy odmówił

wnioskodawczyni prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci męża

T. M. uznając, że śmierć nie nastąpiła wskutek wypadku przy pracy rolniczej, gdyż

stwierdzony u niego zawał serca nie został spowodowany przyczyną zewnętrzną,

lecz wcześniej nieujawnioną i nieleczoną chorobą wieńcową. W apelacji od

powyższego wyroku E. M. zarzuciła, że opinia biegłego lekarza kardiologa co do

ustalenia przyczyny zgonu jej męża została oparta na podstawie przypuszczeń i

prawdopodobieństwa. Brak jest opinii meteorologicznej, bowiem na temat

temperatury powietrza w dniu 26 czerwca 2006 r., która według skarżącej w

połączeniu z wysiłkiem fizycznym była przyczyną zawału serca, powinni

wypowiedzieć się meteorolodzy. Wyrokiem z dnia 26 września 2008 r. Sąd

Okręgowy w K. oddalił apelację.

W piśmie sporządzonym w dniu 19 kwietnia 2011 r. E. M. wniosła o

wznowienie postępowania w sprawie VI Ua … i dopuszczenie „materiału

dowodowego meteorologicznego na dzień 26 czerwca 2006 r.”. Pełnomocnik

ubezpieczonej ustanowiony z urzędu podał, że działając na podstawie art. 403 § 2

k.p.c., wobec wykrycia środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik

sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu,

wniósł o: 1) wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

Sądu Okręgowego z dnia 26 września 2008 r., 2) dopuszczenie dowodu z

zaświadczenia KRUS z dnia 4 lipca 2011 r. dotyczącego okresów podlegania przez

T. M. ubezpieczeniu społecznemu rolników, okresów zaliczanych i wysokości

opłaconych składek oraz zaświadczenia z dnia 12 sierpnia 2011 r. o braku wypłaty

na jego rzecz zasiłku chorobowego w okresie od 25 stycznia 2001 r. do 30 czerwca

2006 r., 3) przeprowadzenie dowodu z opinii meteorologicznej Instytutu Gospodarki

Wodnej i Meteorologii w Warszawie na okoliczność warunków pogodowych

panujących w miesiącu czerwcu 2006 r., ze szczególnym uwzględnieniem dnia 26

czerwca 2006 r. w miejscowości M. gmina K. Wskazując na powyższe domagał się

zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia na rzecz wnioskodawczyni od Prezesa

Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jednorazowego odszkodowania z

tytułu śmierci męża T. M. w dniu 26 czerwca 2006 r. wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podniósł, że wnioskodawczyni już

uprzednio składała wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii meteorologicznej na

okoliczność warunków pogodowych w dniu 26 czerwca 2006 r., lecz Sąd pozostawił

ten wniosek bez załatwienia. T. M. nigdy nie leczył się na serce, ani na nadciśnienie

i nie zażywał żadnych leków. Dowodem na to, że nigdy nie korzystał z zasiłków

chorobowych są wskazane wyżej zaświadczenia organu rentowego. Przez

przedstawienie tych zaświadczeń oraz wniesienie o przeprowadzenie dowodu z

opinii meteorologicznej, wypełniona została dyspozycja art. 403 § 2 k.p.c. w

zakresie okoliczności faktycznych i środków dowodowych mających wpływ na

wynik sprawy, a niepodniesionych w poprzednim postępowaniu.

Sąd Okręgowy zważył, że w świetle art. 410 § 1 k.p.c. ocena zasadności

skargi o wznowienie postępowania musi być poprzedzona wstępnym jej badaniem,

obejmującym m.in. kontrolę, czy skarga jest dopuszczalna ze względu na charakter

orzeczenia, czy wniesiona została w terminie oraz czy opiera się na ustawowej

podstawie wznowienia. Zgodnie z art. 403 § 2 k.p.c. można żądać wznowienia w

razie

późniejszego

wykrycia

takich okoliczności faktycznych

lub

środków

dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie

mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Z treści skargi o wznowienie wynika, że warunki atmosferyczne panujące

w dniu zdarzenia, zwłaszcza wysoka temperatura powietrza, które w ocenie

skarżącej przyczyniły się do śmierci jej męża, jak również zarzut braku

przeprowadzenia dowodu z opinii meteorologicznej na tę okoliczność, już uprzednio

były przez ubezpieczoną podnoszone, jednak Sąd pozostawił jej wniosek

dowodowy bez rozpoznania. Z tego względu nie można uznać, aby wskazana

okoliczność faktyczna i powoływany dla jej wykazania środek dowodowy zostały

wykryte później i wnioskodawczyni nie mogła z nich skorzystać w poprzednim

postępowaniu. W konsekwencji podnoszona obecnie okoliczność, że w toku

poprzedniego

postępowania

Sąd

pominął

kwestie

dotyczące

warunków

atmosferycznych i zgłoszony dowód z opinii meteorologicznej, nie może być

uznana za ustawową przyczynę wznowienia, o której mowa w art. 403 § 2 k.p.c.

Nie stanowi także oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia powołanie

się i to dopiero w uzupełnieniu skargi, na dowód w postaci zaświadczeń organu

rentowego. Zaświadczenia te nie są środkami dowodowymi, które mogłyby mieć

wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim

postępowaniu w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. Nie dowodzą one okoliczności

istotnych dla rozstrzygnięcia w tej sprawie. Zarówno potwierdzone w nich

podleganie przez T. M. ubezpieczeniu społecznemu rolników i opłacanie składek na

to ubezpieczenie, jak też brak pobierania przez niego zasiłków chorobowych, nie

miały

żadnego

wpływ

na

odmowę

przyznania

skarżącej

jednorazowego

odszkodowania.

Sąd Okręgowy zauważył, że w sprawie trudno też mówić o zachowaniu

przewidzianego w art. 407 § 1 k.p.c. terminu do wniesienia skargi o wznowienie.

Skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzymiesięcznym, liczonym od dnia, w

którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. W wypadku, gdy przyczynę

wznowienia stanowi późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub

środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy (art. 403 § 2

k.p.c.), termin do wniesienia skargi należy liczyć od dnia ich „wykrycia”, tj.

dowiedzenia się przez stronę o ich istnieniu. Tymczasem wszystkie powoływane

przez skarżącą okoliczności faktyczne i środki dowodowe były jej znane już

uprzednio.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik ubezpieczonej wniósł

o

jego

uchylenie

postępowania

zasądzenie

oraz

wraz

z

kosztami

na

rzecz

zastępstwa

wnioskodawczyni

prawnego,

nie

kosztów

precyzując

jednoznacznie który z przepisów – zdaniem skarżącej - został naruszony. Z

wywodów uzasadnienia zażalenia można wnioskować, że skarżąca dopatruje się

naruszenia art. 403 § 2 k.p.c., gdyż jest to jedyna podstawa prawna przytoczona w

uzasadnieniu

zażalenia.

Skarżąca

podała,

że

domagała

się

wznowienia

postępowania na podstawie art. 403 § 2 k.p.c. wobec wykrycia środków

dowodowych które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie

mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Powtórzyła, że nowymi środkami

dowodowymi są dwa zaświadczenia KRUS: zaświadczenie dotyczącego okresów

podlegania

ubezpieczeniu

społecznemu

rolników,

okresów

podlegających

zaliczeniu oraz wysokości opłaconych składek z dnia 4 lipca 2011 r. oraz

zaświadczenie

z

dnia

sierpnia

2011

r.

Zaświadczenia

te,

zdaniem

wnioskodawczyni mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż wykazują, że

jej zmarły mąż był objęty ubezpieczeniem rolniczym i nie pobierał zasiłku

chorobowego, co wskazuje na to że nie chorował. Zaświadczenia te zostały

uzyskane przez wnioskodawczynię 4 lipca i 12 sierpnia 2011 r. Gdy przyczynę

wznowienia stanowi późniejsze uzyskanie środków dowodowych, które mogły mieć

wpływ na wynik sprawy termin do wniesienia skargi należy liczyć od dnia

dowiedzenia się o ich istnieniu. U wnioskodawczyni istniała świadomość

prawdopodobieństwa

wpływu

uzyskanych

środków

dowodowych

na

treść

rozstrzygnięcia wobec braku bezpośrednich dowodów na istnienie choroby

wieńcowej u T. M. Prawdopodobieństwo istnienia choroby wieńcowej zostało

przyjęte w opinii biegłego i uznane jako przyczyna zawału mięśnia sercowego.

Wnioskodawczyni wskazując, że mąż podlegał ubezpieczeniu i opłacał składki, nie

korzystał jednak z zasiłków chorobowych dowodzi, że mąż nie chorował.

Wnioskodawczyni podnosiła w procesie sprawę, że mąż nie chorował i nie uskarżał

się na dolegliwości sercowe, ale zaświadczenia przez nią przedstawione Sądowi

Okręgowemu będące dowodem na jej twierdzenia uzyskała w lipcu i sierpniu 2011

r. Wykrycie okoliczności faktycznych lub środków dowodowych w rozumieniu art.

403 § 2 k.p.c. oznacza powzięcie wiadomości w sposób umożliwiających ich

powołanie. Wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii meteorologicznej Instytutu

Gospodarki Wodnej i Meteorologii w Warszawie na okoliczność warunków

pogodowych

panujących

w

miesiącu

czerwcu

2006

r.,

ze

szczególnym

uwzględnieniem dnia 26 czerwca 2006 r. w miejscowości M. gmina K., uprzednio

składany przez stronę, jednak nieprzeprowadzony przez Sąd jest dodatkowym

dowodem mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy stwierdzić, że Sąd Okręgowy rozpoznał skargę o

wznowienie postępowania od wyroku oddalającego apelację jako sąd drugiej

instancji. Postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania kończące

postępowanie w sprawie wydane przez sąd, który orzekał w sprawie prawomocnie

zakończonej w drugiej instancji, podlega więc zaskarżeniu zażaleniem do Sądu

Najwyższego, zgodnie z art. 3941 § 2 k.p.c. (por. uchwała Sądu Najwyższego

z dnia 3 kwietnia 2007 r., III CZP 137/06 (OSNC 2007 nr 9, poz. 125) oraz

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2011 r., III UZ 2/11 (Lex nr

846598) i z dnia 20 czerwca 2008 r., IV CZ 36/08 (Lex nr 637707).

Zgodnie z art. 403 § 2 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania w razie

późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku, dotyczącego tego samego stosunku

prawnego, albo wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych,

które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła

skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Możliwość wznowienia postępowania na podstawie art. 403 § 2 k.p.c. jest

uzależniona od zaistnienia łącznie trzech przesłanek. Po pierwsze, wykrycia po

uprawomocnieniu się wyroku nowych okoliczności faktycznych lub środków

dowodowych, które istniały w toku postępowania, ale nie zostały w nim powołane.

Po drugie, możliwości ich wpływu na wynik sprawy i po trzecie, niemożności

skorzystania z nich przez stronę w poprzednim postępowaniu (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 8 czerwca 2010 r., II PZ 12/10, niepublikowane). Utrwalony jest

pogląd, że możliwość powoływania nowych faktów i dowodów jest ograniczona

jedynie do tych okoliczności i środków dowodowych, które istniały już w okresie

trwania zakończonego postępowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z dnia 13 października 2005 r., IV CZ 96/05, Lex nr 186917; z dnia 12 listopada

1998 r., II UKN 306/1998, OSNP - wkł. 1999 r., nr 3, poz. 3; uchwałę składu

siedmiu sędziów z dnia 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68, OSNCP 1969 r., z. 12,

poz. 208). „Okoliczność faktyczna” stanowi równoważną i samodzielną podstawę

wznowienia postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca

1982 r., II CO 4/82 (Lex nr 8443). Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 26 kwietnia 2010 r., I PZ 6/10 (niepublikowane) hipoteza omawianego

przepisu opisuje dwie sytuacje. Pierwsza dotyczy przypadku, gdy strona po

prawomocnym zakończeniu sprawy wykryje okoliczność, która istniała wcześniej,

lecz nie była jej znana, nie mogła się więc na nią uprzednio powołać. Wtedy

przedstawiane dowody na „wykrytą” okoliczność nie muszą istnieć przed

prawomocnym wyrokiem. Wystarczającą podstawą jest ta „wykryta” okoliczność. Za

taką

koncepcją

opowiedział

się

Sąd

Najwyższy

we

wskazanym

wyżej

postanowieniu II CO 4/82 oraz w postanowieniu z dnia 15 maja 2007 r., V CZ 36/07

(Lex nr 442637), z którego tezy wynika, że z uwagi na rozdzielenie kategorii

„środka dowodowego” i „okoliczności faktycznej”, jako uzasadniających podstawę

wznowienia z art. 403 § 2 k.p.c., samo ustalenie, że środek dowodowy zaistniał po

uprawomocnieniu się wyroku w postępowaniu, którego wznowienia się żąda, nie

wystarcza do rozstrzygnięcia, że nie zachodzi podstawa wznowienia, może ją

bowiem

stanowić

okoliczność

faktyczna

istniejąca

jeszcze

przed

uprawomocnieniem się wyroku w poprzednim postępowaniu. W tym przypadku

samodzielną podstawą wznowienia postępowania jest zatem „wykryta okoliczność”.

Druga sytuacja objęta hipotezą art. 403 § 2 k.p.c. dotyczy przypadku, gdy strona

przedstawia środek dowodowy wykryty później (po prawomocnym zakończeniu

sprawy), ale koniecznie istniejący wcześniej (przed prawomocnym rozstrzygnięciem

sprawy) – a więc środek dowodowy, z którego nie mogła skorzystać - na

okoliczność znaną jej wcześniej, a więc taką, której istnienia nieskutecznie

dowodziła

w

poprzednim

postępowaniu,

objętym

skargą

o

wznowienie

postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2008 r.,

I UZ 41/07 (Lex nr 469186). Zatem podstawę wznowienia postępowania mogą

stanowić okoliczności znane stronie postępowania przed wydaniem wyroku, których

istnienia dowodzi ona w skardze o wznowienie postępowania za pomocą środka

dowodowego wykrytego po wydaniu tego wyroku (por. też postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 7 marca 2007 r., I CZ 5/07, Lex nr 278667).

Odnosząc powyższe rozważania do żądania wznowienia postępowania na

podstawie zaświadczenia KRUS z dnia 4 lipca 2011 r. dotyczącego okresów

podlegania przez T. M. ubezpieczeniu społecznemu rolników, okresów zaliczanych

i wysokości opłaconych składek oraz zaświadczenia z dnia 12 sierpnia 2011 r. o

braku wypłaty na jego rzecz zasiłku chorobowego w okresie od 25 stycznia 2001 r.

do 30 czerwca 2006 r. należy stwierdzić, że oba te dokumenty powstały po dacie

wydania

wyroku

objętego

skargą

o

wznowienie

postępowania.

Ponadto

przedstawione zaświadczenia mają dowodzić okoliczności, które ubezpieczona

podnosiła już w toku postępowania objętego skargą (czyli, że jej zmarły mąż przed

śmiercią nie chorował), a zatem nie można przyjąć, że przedłożone obecnie

zaświadczenia stanowią wykrycie okoliczności, która istniała wcześniej, lecz która

nie była znana ubezpieczonej, a tym samym ubezpieczona nie mogła się na tę

okoliczność uprzednio powołać.

Także druga z powołanych w skardze okoliczności, a więc wniosek

o przeprowadzenie dowodu z opinii meteorologicznej na okoliczność warunków

pogodowych panujących w miesiącu czerwcu 2006 r. nie mogła stanowić podstawy

do wznowienia postępowania. Wniosek dowodowy analogicznej treści był już

zgłoszony w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem, którego skarga

dotyczy. Pominięcie środka dowodowego nie może być kwalifikowane jako

okoliczności, o których stanowi art. 403 § 2 k.p.c. Podobny problem został

jednoznacznie rozstrzygnięty w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 29 marca

2007 r., II UZ 3/07 (OSNP 2008, nr 11-12, poz. 178). Stwierdzono w nim, że nie

można oprzeć skargi o wznowienie postępowania na rzekomym „wykryciu”

okoliczności faktycznej i środka dowodowego (art. 403 § 2 k.p.c.) znanych stronie,

a pominiętych przez sąd drugiej instancji na podstawie art. 381 k.p.c. Pominięcie

przez sąd dowodu z opinii biegłego nie stanowi późniejszego wykrycia okoliczności

lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których

strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 403 § 2 k.p.c.). Taka

przyczyna, jako niemieszcząca się w ustawowych podstawach wznowienia

postępowania również uzasadnia odrzucenie skargi przez sąd drugiej instancji.

Biorąc powyższe pod uwagę należało stwierdzić, że ani okoliczności

powołane przez ubezpieczoną w skardze o wznowienie postępowania, ani

zgłoszone przez nią dowody z dokumentów, nie miały właściwości przewidzianych

w art. 403 § 2 k.p.c.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, odrzucenie skargi

może nastąpić nie tylko wtedy, gdy powołana w niej podstawa wznowienia została

sformułowana w sposób nieodpowiadający ustawie, ale także wówczas, gdy

wskazane w niej okoliczności wprawdzie dadzą się podciągnąć pod przewidzianą

w ustawie podstawę wznowienia, lecz jednak w rzeczywistości podstawa ta nie

występuje (por. m.in. orzeczenia Sądu Najwyższego z 29 stycznia 1968 r., I CZ

122/67, OSNC 1968 nr 8-9, poz. 154, z 14 grudnia 2006 r., I CZ 103/06, z

27 października 2006 r., I CZ 43/06, z 16 maja 2007 r., III CSK 56/07, z 30 maja

2007 r., IV CZ 22/07, niepublikowane). Taka sytuacja ma miejsce w odniesieniu do

wskazanej przez skarżącą podstawy wznowienia postępowania w oparciu o art.

403 § 2 k.p.c., to jest twierdzenia o późniejszym wykryciu takich okoliczności

faktycznych i środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z

których nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Brak wykazania przez skarżącą, że przedstawione przez nią okoliczności

faktyczne i środki dowodowe zostały „wykryte” w znaczeniu, jakie temu pojęciu

przypisuje art. 403 § 2 k.p.c., pozwalają na podzielenie oceny Sądu II instancji, że

ubezpieczona nie może opierać skargi o wznowienie postępowania na podstawie

określonej w art. 403 § 2 k.p.c., która w rzeczywistości nie zachodzi. Stanowiło to

podstawę do odrzucenia skargi w oparciu o art. 410 § 1 k.p.c.

Z tych względów zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 394 1 § 3 w

związku z art. 39814 k.p.c.