I UZ 44/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 44/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania C. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

z udziałem zainteresowanego K. C.

o przeniesienie odpowiedzialności z tytułu składek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 grudnia 2011 r.,

zażaleń zainteresowanego K. C. i ubezpieczonego na postanowienie Sądu

Apelacyjnego zawarte w pkt II wyroku

z dnia 12 kwietnia 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

zażaleniowego poniesionych przez zainteresowanego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny – po rozpoznaniu

apelacji wnioskodawcy C. K. oraz zainteresowanego K. C. od wyroku Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 11 czerwca

2010 r. oddalającego odwołanie C. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w K. z dnia 28 marca 2008 r. wydanej w przedmiocie

przeniesienia odpowiedzialności za zaległości składkowe: zmienił zaskarżony

wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i stwierdził, że C. K. jako

członek zarządu Zakładów Mechanicznych „R.” Spółki z o.o. w R. nie odpowiada za

zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia za okresy wskazane w

zaskarżonej decyzji (pkt I.); nie obciążył Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w K. kosztami postępowania (pkt II.).

W

uzasadnieniu

tego

wyroku,

w

jego

części

dotyczącej

kosztów

postępowania, Sąd Apelacyjny powołał się na ustanowioną w art. 102 k.p.c. zasadę

słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu.

Według

Sądu

jest

to

rozwiązanie

szczególne,

niepodlegające

wykładni

rozszerzającej, wykluczające stosowanie wszelkich uogólnień, wymagające do

swojego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. W niniejszej sprawie

wyjątkowe

okoliczności

sprowadzają

się

do

innowacyjnego

przedmiotu

postępowania. Kwestia wpływu wygaśnięcia mandatu członka zarządu na jego

odpowiedzialność za zaległości spółki stanowi problematykę, która dotychczas nie

była poruszana w literaturze, piśmiennictwie oraz orzecznictwie sądów. Z tego

względu błędne stanowisko organu rentowego, powielone następnie przez Sąd

pierwszej

instancji

nie

może

stanowić

podstawy

do

obciążenia

strony

przegrywającej kosztami zastępstwa procesowego, z uwagi na zawiłość przedmiotu

postępowania.

Powyższe postanowienie o kosztach postępowania zażaleniami zaskarżyli

odwołujący się i zainteresowany.

Odwołujący się wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez

zasądzenie od ZUS Oddział w K. na rzecz C. K. zwrotu kosztów adwokackich za

obie instancje według stawek urzędowych tj. 12.600 zł.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że w sprawie było kilkanaście

terminów rozpraw, złożono kilkanaście pism procesowych, dwukrotnie odbywały się

rozprawy przed Sądem w K. W konsekwencji nie można przyjąć, że nie zaistniał

nakład pracy po stronie pełnomocnika odwołującego się C. K.

Zainteresowany w swoim zażaleniu wniósł o: zmianę zaskarżonego

postanowienia przez ustalenie na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w związku z § 6

pkt 7 i § 12 ust. 1 pkt 2c w związku z § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1349

ze zm) kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje w dwukrotnej wysokości

stawki minimalnej wraz z podatkiem od towarów i usług; zwrot kosztów

postępowania zażaleniowego.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że w przedmiotowej sprawie, przy

wartości przedmiotu zaskarżenia 231.846,17 zł, stawka minimalna za obie instancje

powinna wynosić 12.600 zł. Zdaniem pełnomocnika żalącego się, zaskarżone

rozstrzygnięcie narusza art. 5 k.c. i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez nierówne

potraktowanie pełnomocników stron oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji RP przez

pozbawienie strony należnego zwrotu kosztów procesu. Lapidarność uzasadnienia

rozstrzygnięcia co do kosztów uniemożliwia jego ocenę. Poza tym, organ rentowy

nie wnosił o nieobciążanie go kosztami. W tej sytuacji, działanie Sądu z urzędu w

stosunku do podmiotu zawodowo trudniącego się określonym działaniem i niejako

zawodowo uwikłanego w wiele procesów wywołuje wątpliwości co do zasadności i

potrzeby takiego działania zwłaszcza, że sam organ rentowy potrzeby takiej nie

widział. Wniosek o ustalenie kosztów w dwukrotnej wysokości stawki minimalnej

żalący się uzasadnił tym, że zagadnienie było bardzo złożone i wymagało od

pełnomocnika dużej pracy i wiedzy, także ekonomicznej, a także wielokrotnych

wyjazdów w celu zdobywania dokumentów i stawiania się na rozprawach zarówno

przez stronę, jak i pełnomocnika.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obydwa zażalenia są zasadne.

Art. 102 k.p.c. stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd

może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów procesu albo nie

obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten przewiduje wyjątek od zasady

odpowiedzialności strony przegrywającej sprawę za koszty procesu, ustanowionej

w art. 98 § 1 k.p.c., który stanowi, że strona przegrywająca sprawę, powinna

zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do jego obrony (zasada

odpowiedzialności za

wynik procesu). Jest to więc rozwiązanie szczególne,

którego zastosowanie wymaga wykazania, że wystąpiły wyjątkowe okoliczności,

które to uzasadniają. Art. 102 k.p.c. nie konkretyzuje pojęcia wypadków szczególnie

uzasadnionych, co oznacza pozostawienie dokonania ich kwalifikacji sądowi przy

uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy. Z tego względu w

orzecznictwie przyjmuje się, że jakkolwiek ustalenie, czy w sprawie zachodzi

„wypadek szczególnie uzasadniony”, zależy od swobodnej oceny sądu, to ocena ta

musi uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie

(postanowienie SN z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, LEX nr 564753).

Wskazuje się też, że urzeczywistniający zasadę słuszności art. 102 k.p.c.,

stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik sporu, nie podlega

wykładni rozszerzającej i związany jest z obowiązkiem strony podania okoliczności

zezwalających na przyjęcie, że zachodzi „szczególnie uzasadniony wypadek” (por.

postanowienie z dnia 18 października 2010 r. I PZ 15/10; postanowienia Sądu

Najwyższego z 17 marca 2010 r., II CZ 105/09, niepubl.; z 11 lutego 2010 r., I CZ

112/09, LEX 564753; z 2 grudnia 2009 r., I CZ 92/09, niepubl.).

Odstąpienie przez sąd od obciążania w całości strony przegrywającej proces

kosztami postępowania bez zgłoszenia przez nią stosownego wniosku i bez

podania okoliczności zezwalających na przyjęcie, że zachodzi „szczególnie

uzasadniony

wypadek”,

wymaga

starannego

uwzględnienia

i

rozważenia

okoliczności sprawy i dokładnego uzasadnienia takiego orzeczenia. Warunków tych

nie spełnia uzasadnienie zaskarżonego postanowienia. Nie jest wystarczające dla

uznania, że występuje „wypadek szczególnie uzasadniony” z art. 102 k.p.c.

powołanie

się

wyłącznie

na

„innowacyjność”

lub

„zawiłość”

przedmiotu

postępowania. Sąd nie wyjaśnił na czym opiera swój pogląd o jakiejś wyjątkowości

przedmiotowej sprawy, na tle bogatego orzecznictwa dotyczącego przesłanek

odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości z tytułu składek na

ubezpieczenie

społeczne.

Przede

wszystkim

odstąpienie

od

zasady

odpowiedzialności za wynik sprawy tylko ze względu na „trudność” sprawy budzi

zastrzeżenia ponieważ beneficjentem owych trudności stawałaby się strona

przegrywająca spór, natomiast strona, która wykazała zasadność swej obrony

przed narzuconą jej odpowiedzialnością za zaległości składkowe, zostawałaby

pozbawiona prawa do zwrotu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia

prawa i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.).

Przy

ponownym

rozpoznaniu

sprawy

Sąd

Apelacyjny

rozpatrując

zastosowanie w sprawie przepisów art. 98 § 1 i § 3 oraz art. 102 k.p.c. powinien

rozważyć okoliczności dotyczące zainteresowanego oraz dotyczące strony

odwołującej

się

z

uwzględnieniem

tego,

że

o

braku

odpowiedzialności

zainteresowanego za przedmiotowe zaległości składkowe rozstrzygnięto już w innej

sprawie.

Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

orzeczono jak w sentencji.