I UZ 42/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 42/11

POSTANOWIENIE

Dnia 24 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania D. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o ustalenie podstawy zasiłku macierzyńskiego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 listopada 2011 r.,

zażalenia ubezpieczonej na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł.

z dnia 4 sierpnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił

wniosek D. J. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i

doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 14 czerwca 2001 r. uwzględniającego

apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z wniosku wnioskodawczyni

o ustalenie podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego oraz odrzucił jej wniosek o

sporządzenie i doręczenie uzasadnienia tego wyroku.

W ocenie Sądu Okręgowego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia

wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie nie uzasadnia

okoliczność, że wnioskodawczyni działając bez profesjonalnego pełnomocnika,

bazując na pouczeniu Sądu o braku negatywnych skutków niestawiennictwa na

posiedzeniu w sprawie ogłoszenia wyroku, nie znała terminu do złożenia wniosku o

sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie wraz z uzasadnieniem.

Wnioskodawczyni, która została pouczona o braku negatywnych konsekwencji

niestawiennictwa na ogłoszeniu wyroku, informację o treści rozstrzygnięcia

uzyskała telefonicznie z sekretariatu Sądu. Zdaniem Sądu Okręgowego, brak

jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że był on zobligowany do pouczenia

wnioskodawczyni, występującej w procesie bez profesjonalnego pełnomocnika, co

do faktu, że przy braku stawienia się na publikacji orzeczenia nie otrzyma

wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka zaskarżenia. Brak

stawiennictwa na ogłoszeniu wyroku nie pozbawia strony możliwości uzyskania

takiej informacji. Wnioskodawczyni nie uzyskała tych informacji nie z powodu braku

stosownego pouczenia, lecz wyłącznie z uwagi na jej własną niefrasobliwość. Jak

wynika z treści wniosku, nie przywiązywała żadnej wagi do terminu ogłoszenia

wyroku. Nie można przyjąć aby było to przyczyną przekonania wnioskodawczyni,

że Sąd informując ją o możliwości niestawiennictwa na publikacji orzeczenia

powinien udzielić jej wszelkich najistotniejszych wskazówek w zakresie możliwości i

terminów zaskarżenia wyroku. Treść pouczenia Sądu nie odnosiła się w żaden

sposób do sposobów zaskarżenia, lecz dotyczyła wyłącznie kwestii stawiennictwa

na publikacji, a wszelkie kwestie związane z ewentualną dalszą możliwością

dochodzenia praw wnioskodawczyni przed Sądem Najwyższym zależały dopiero od

treści wydanego orzeczenia.

W zażaleniu na to postanowienie wnioskodawczyni domagała się jego

uchylenia w całości, rozpoznania zaskarżonego postanowienia „w trybie art. 380

KPC w zw. z 3941 § 3 KPC w zw. z 39821 KPC”, jego zmiany i w konsekwencji

przywrócenia powódce terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie i doręczenie

uzasadnienia wyroku z dnia 24 czerwca 2011 r.”, a także zasądzenie od

pozwanego na rzecz wnoszącej zażalenie kosztów postępowania zażaleniowego,

w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym według

norm przepisanych.

Wnosząca zażalenie twierdzi, że do uchybienia terminu z art. 387 § 3 k.p.c.

nie doszło z jej winy. Z art. 327 § 1 k.p.c. w związku z art. 326 § 1 k.p.c. a contrario

wynika, że w sytuacji gdy Sąd odracza ogłoszenie wyroku, powinien przynajmniej

poinformować stronę występującą bez profesjonalnego pełnomocnika obecną na

rozprawie,

że

jakkolwiek

jej niestawiennictwo

na odroczonym

ogłoszeniu

orzeczenia nie wstrzymuje ogłoszenia, ale strona pozbawiona będzie możliwości

uzyskania wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka zaskarżenia,

gdyż takie pouczenie ma miejsce po ogłoszeniu orzeczenia. Tymczasem wnosząca

zażalenie po uzyskaniu pouczenia, że nie musi być obecna na ogłoszeniu wyroku,

wyszła z Sądu i telefonicznie dowiedziała się jedynie niekorzystnym dla niej

rozstrzygnięciu, ale nie wiedziała, czy powinna była uzyskać jeszcze inne

informacje, ani o jakie informacje zapytać. Gdyby Sąd nie ograniczył swojego

pouczenia tylko do stwierdzenia, że wnosząca zażalenie nie musi być obecna na

ogłoszeniu

wyroku,

to

w konsekwencji

niekorzystnego

dla

jej interesów

poczekałaby w Sądzie do ogłoszeniu orzeczenia i wówczas, nie wiedząc nawet o

takiej możliwości, zostałaby pouczona przez Sąd co do sposobu i terminów

wniesienia środka zaskarżenia. Z uwagi na cel art. 5 i art. 327 k.p.c. z

uwzględnieniem art. 326 § 1 k.p.c., wnosząca zażalenie stoi na stanowisku, że

strona, która nie byłą reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie

powinna ponosić negatywnych konsekwencji stosowania przez sądy możliwości

odraczania ogłoszenia wyroku. Sąd nie może uwolnić się z obowiązku udzielenia

pouczenia odsyłając stronę do możliwości zapytania osoby pracującej w

sekretariacie Sądu o ewentualne dalsze możliwości postępowania w sprawie.

Ponadto żądanie przywrócenia terminu do złożenia wniosku uzasadnienie wyroku

powinno zostać uwzględnione, gdyż uchybienie przez wnoszącą zażalenie

terminowi do dokonania tej czynności procesowej pociąga za sobą ujemne dla

strony skutki w postaci niemożności skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 327 § 1 k.p.c., przewodniczący udziela wskazówek co do

sposobów i terminów wniesienia środka zaskarżenia stronie działającej bez

adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego, która była obecna przy

ogłoszeniu. Oznacza to, że nie ma takiego obowiązku, jeżeli strona nie była obecna

przy ogłoszeniu wyroku bez względu na przyczyny tej nieobecności, chyba że

została pozbawiona wolności, wtedy doręcza się jej z urzędu odpis sentencji

wyroku z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia (art. 327

§ 2 k.p.c.). Na obowiązek pouczenia stronie działającej bez adwokata, radcy

prawnego lub rzecznika patentowego, która była nie obecna przy ogłoszeniu

wyroku, o sposobach i terminach wniesienia środka zaskarżenia, nie wpływa

odroczenie publikacji wyroku, ponieważ w postanowieniu o odroczeniu sąd

wyznacza jedynie termin ogłoszenia wyroku, który ogłasza niezwłocznie o

zamknięciu odroczonej rozprawy (art. 326 § 1 k.p.c.). Jeżeli zatem strona działająca

bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego nie była obecna przy

ogłoszeniu takiego wyroku, to przewodniczący z braku tej obecności nie udziela

nieobecnej stronie wskazówek co do sposobów i terminów wniesienia środka

zaskarżenia (a contrario art. 327 § 1 k.p.c.). W rozpoznawanej sprawie wnosząca

zażalenie nie spełniła warunku dowiedzenia się od sądu o sposobie i terminie

wniesienia środka zaskarżenia, gdyż nie była obecna na ogłoszeniu wyroku w tym

samym dniu, w którym była przeprowadzona rozprawa apelacyjna, na której został

wyznaczony

termin

publikacyjny

i

ogłoszony

wyrok

reformatoryjny,

który

negatywnie osądził jej odwołanie. O takim niekorzystnym wyroku strona wnosząca

zażalenie dowiedziała się z rozmowy telefonicznej z pracownikami sekretariatu

Sądu Okręgowego, co wymagało od każdej osoby dbającej i chroniącej własne

interesy z elementarną starannością uzyskania informacji o możliwości, sposobie i

terminach zaskarżenia niekorzystnego dla strony wyroku, o którym wnosząca

zażalenie w dacie kontaktu telefonicznego powzięła wiadomość. Jej twierdzenie, że

„nie wiedziała, czy powinna uzyskać inne jeszcze informacje, a także nie wiedziała,

o jakie informacje zapytać”, nie stanowią o braku zawinienia w terminowym

złożeniu wniosku o doręczenie „pisemnego wyroku Sądu Okręgowego w sprawie

przeciwko ZUS wraz z uzasadnieniem prawnym i pouczeniem o dalszej drodze

sądowej”,

który złożyła

po

upływie

kodeksowego

terminu do

zażądania

sporządzenia uzasadnienia wydanego wyroku wraz z jego doręczeniem (art. 328 §

1 k.p.c.). Pouczenie o braku negatywnych skutków nieobecności strony przy

ogłoszeniu wyroku w terminie publikacyjnym nie wymaga udzielenia wskazówek

stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego

wskazówek co do sposobów i terminów wniesienia środka zaskarżenia od wyroku,

który przecież wobec wyznaczenia terminu publikacyjnego jeszcze nie zapadł i nie

oznacza braku zawinienia strony, która po uzyskaniu telefonicznej wiadomości o

niekorzystnym dla niej wyroku nie podjęła elementarnych starań w celu uzyskania

informacji o sposobie i terminie jego zaskarżenia, wskutek czego uchybiła

kodeksowemu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia i

doręczenie ogłoszonego wyroku, którego sąd nie miał obowiązku doręczać z

urzędu wraz z pouczeniem o sposobie i terminie zaskarżenia (a contrario art. 327 §

2 k.p.c.). Nawet w przypadku doręczenia wyroku z uzasadnieniem sąd nie ma

obowiązku udzielać informacji nieobecnej przy ogłoszeniu wyroku stronie

działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego co do

sposobów i terminów wniesienia środka zaskarżenia, które jest wymagane tylko w

razie obecności strony przy ogłoszeniu wyroku (art. 327 § 1 k.p.c.). Ponadto

wnosząca zażalenie, która z opóźnieniem domagała się doręczenia jej wyroku z

uzasadnieniem była uprawniona i mogła wnieść apelację bez uzyskania

niekorzystnego dla niej wyroku z uzasadnieniem w terminie dwutygodniowym od

dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia (art. 369 § 2 k.p.c.).

Powyższe oznaczało, że wnosząca zażalenie z winy własnej („niefrasobliwości”)

utraciła możliwość zaskarżenia wyroku Sądu drugiej instancji, który negatywnie

osądził jej odwołanie, a następnie w sposób zgodny z prawem i uzasadniony

kontestowanym postanowieniem odrzucił spóźniony wniosek strony o sporządzenie

uzasadnienia i doręczenie wyroku oraz oddalił jej nieuzasadniony wniosek o

przywrócenie terminu do złożenia takiego wniosku, który mógłby uruchomić

procedurę apelacyjną. Strona działająca bez adwokata lub radcy prawnego, która

była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku w znanym jej terminie publikacyjnym nie

może zasadnie domagać się przywrócenia uchybionego terminu do złożenia

wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenia ani przywrócenia

uchybionego terminu do wniesienia środka zaskarżenia.

Dla porządku warto też zasygnalizować, że wnosząca zażalenie zaskarżyła

wprawdzie zaskarżone postanowienie „w całości”, jednak z sentencji i treści

zażalenia wynika, że kontestowała jedynie jego pkt 2, tj. odrzucenie „wniosku

powódki o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 24

czerwca 2011 r.”, bez wywodów dotyczących zaskarżenia oddalenia takich

wniosków w pkt. 1 tego postanowienia.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił nieuzasadnione

zażalenie na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814 k.p.c.