I UZ 4/08 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 24 czerwca 2008 r.

I UZ 4/08

W sprawie o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy

dopuszczalność wniesienia do Sądu Najwyższego zażalenia na postanowienie

sądu drugiej instancji zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 3941 § 2

w związku z art. 3982 § 1 k.p.c.).

Przewodniczący SSN Romualda Spyt, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera

(sprawozdawca), Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca

2008 r. sprawy z odwołania Mieczysława W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziałowi w K. z udziałem zainteresowanego „V.” SA w K. o jednorazowe odszkodowanie, na skutek zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 10 sierpnia

2007 r. [...]

o d r z u c a zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach, wyrokiem z

28 października 2005 r. [...] oddalił odwołanie Mieczysława W. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. z 1 lutego 2005 r. odmawiającej przyznania

wnioskodawcy prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy

z 26 stycznia 1950 r. Apelację od powyższego wyroku wniósł wnioskodawca. Sąd

Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z 29 marca

2006 r. [...] oddalił apelację ubezpieczonego. Wnioskodawca został pouczony, że od

wyroku oddalającego apelację nie przysługuje skarga kasacyjna. Wnioskodawca

wniósł skargę o wznowienie postępowania, zakończonego powyższym wyrokiem

Sądu Okręgowego. Sąd Okręgowy postanowieniem z 26 kwietnia 2007 r. [...] odrzucił

skargę o wznowienie postępowania, w oparciu o art. 410 § 1 k.p.c., jako nieopartą na

ustawowej podstawie wznowienia. Na powyższe postanowienie o odrzuceniu skargi

o wznowienie postępowania wnioskodawca wniósł zażalenie. Sąd Okręgowy postanowieniem z 29 maja 2007 r. odrzucił zażalenie wnioskodawcy, stwierdzając, że od

postanowienia o odrzuceniu skargi nie przysługiwało zażalenie. Zgodnie z art. 394 §

1 k.p.c., zażalenie przysługuje do sądu drugiej instancji na postanowienie sądu

pierwszej instancji. Wnioskodawca wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego jako postanowienie sądu drugiej instancji. Tymczasem, w świetle art. 394

k.p.c., środek odwoławczy w postaci zażalenia nie przysługuje od orzeczeń sądu

drugiej instancji. Zdaniem Sądu Okręgowego, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem,

od wszelkich orzeczeń sądu drugiej instancji nie służą żadne środki odwoławcze,

niezależnie od tego, czy chodzi o orzeczenie, które „załatwia” środek odwoławczy od

orzeczenia sądu niższego, czy też o orzeczenie sądu drugiej instancji dotyczące

kwestii, która nie była przedmiotem rozpoznania przez sąd niższej instancji (tak wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z 16 listopada 1971 r., I PZ 60/71, LEX nr

7017). Na powyższe postanowienie wnioskodawca wniósł zażalenie. Sąd Okręgowy

postanowieniem z 4 lipca 2007 r. odrzucił zażalenie wnioskodawcy na postanowienie

Sądu Okręgowego z 29 maja 2007 r. Ponownie Sąd Okręgowy stwierdził, że zgodnie

z art. 394 § 1 k.p.c., zażalenie przysługuje do sądu drugiej instancji na postanowienie

sądu pierwszej instancji. Wnioskodawca wniósł zażalenie na postanowienie Sądu

Okręgowego z 29 maja 2007 r. jako postanowienie sądu drugiej instancji, którym odrzucono zażalenie także na postanowienie sądu drugiej instancji. Tymczasem w

świetle art. 394 k.p.c. środek odwoławczy w postaci zażalenia nie przysługuje od

orzeczeń sądów drugiej instancji. Zdaniem Sądu Okręgowego, zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem, od wszelkich orzeczeń sądu drugiej instancji nie służą żadne środki

odwoławcze, niezależnie od tego, czy chodzi o orzeczenie, które „załatwia” środek

odwoławczy od orzeczenia sądu niższego, czy też o orzeczenie sądu drugiej

instancji dotyczące kwestii, która nie była przedmiotem rozpoznania przez sąd

niższej instancji (tak wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z 16 listopada 1971

r., I PZ 60/71, LEX nr 7017). Także to postanowienie zaskarżył zażaleniem

wnioskodawca. Postanowieniem z 10 sierpnia 2007 r. Sąd Okręgowy odrzucił

zażalenie. Ponownie Sąd Okręgowy powołał się na treść art. 394 § 1 k.p.c. i

stwierdził, że w świetle tego przepisu na postanowienie sądu drugiej instancji

zażalenie nie przysługuje. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 4 grudnia 1974 r., II CZ 216/74) wynika bowiem,

że na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające środek prawny zażalenie nie

przysługuje i jako niedopuszczalne ulega odrzuceniu. W tej sytuacji na

postanowienie Sądu Okręgowego z 4 lipca 2007 r. nie przysługuje zażalenie z tej

przyczyny, że jest to postanowienie wydane przez sąd drugiej instancji, a taki rodzaj

postanowień został wyraźnie wyłączony z kategorii postanowień zaskarżalnych

zażaleniem do Sądu Najwyższego.

Powyższe postanowienie zaskarżył wnioskodawca osobiście sporządzonym

zażaleniem. Następnie wniósł o ustanowienie dla niego pełnomocnika w celu sporządzenia zażalenia do Sądu Najwyższego.

Postanowieniem z 1 października 2007 r. Sąd Okręgowy ustanowił dla wnioskodawcy „adwokata z urzędu do sporządzenia zażalenia”.

Postanowieniem z 14 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy odrzucił zażalenie

wnioskodawcy na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Okręgowy powołał się - po raz pierwszy - na treść art. 3941 § 2 k.p.c.

oraz art. 871 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy stwierdził, że na postanowienie Sądu Okręgowego z 10 sierpnia 2007 r. zażalenie wniósł wnioskodawca osobiście, nie będąc

osobą wymienioną w art. 871 k.p.c. Zażalenie wniesione osobiście przez wnioskodawcę, jako osobę nieposiadającą odpowiednich kwalifikacji, jest niedopuszczalne i

jako takie podlega odrzuceniu.

Ustanowiony dla wnioskodawcy przez Sąd Okręgowy pełnomocnik („adwokat

z urzędu”) wniósł zażalenie na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r., zaskarżając je w

całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 394 1 § 2

k.p.c., przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że na postanowienie Sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie nie przysługuje zażalenie, a w konsekwencji tego - odrzucenie zażalenia. Jednocześnie z zażaleniem pełnomocnik wnioskodawcy złożył wniosek o przywrócenie wnioskodawcy terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego z 10 sierpnia 2007 r. Wniosek został

uzasadniony tym, że postanowieniem z 1 października 2007 r. Sąd Okręgowy ustanowił dla ubezpieczonego adwokata z urzędu w celu sporządzenia zażalenia do

Sądu Najwyższego, o czym pełnomocnik dowiedział się dopiero z treści uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego z 14 listopada 2007 r. o odrzuceniu zażalenia

wnioskodawcy, doręczonego pełnomocnikowi 17 grudnia 2007 r. W uzasadnieniu

zażalenia pełnomocnik wnioskodawcy podniósł, że zaskarżone postanowienie było

postanowieniem kończącym postępowanie sprawie, w której ubezpieczonemu przy-

sługuje również skarga kasacyjna, a zatem - zgodnie z art. 3941 § 2 k.p.c. - wnioskodawcy przysługuje także zażalenie na postanowienie Sądu drugiej instancji kończące

postępowanie w sprawie. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Kielcach w celu nadania biegu zażaleniu ubezpieczonego z 23 lipca 2007 r.

Jako wartość przedmiotu zaskarżenia podano w zażaleniu kwotę 4.950 zł. W końcowym fragmencie zażalenia pełnomocnik skarżącego stwierdził, że wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi wysokość jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy przy założeniu, że uszczerbek na zdrowiu doznany przez wnioskodawcę wyniósł 10 % (495 zł x 10).

Na rozprawie wyznaczonej w celu rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że zażalenie zostało wniesione „na ostatnie postanowienie o odrzuceniu zażalenia”.

Postanowieniem z 26 lutego 2008 r. Sąd Okręgowy potraktował wniosek o

przywrócenie terminu jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na

postanowienie Sądu Okręgowego z 26 kwietnia 2007 r. w przedmiocie odrzucenia

skargi o wznowienie postępowania oraz na podstawie art. 168 § 1 k.p.c. przywrócił

termin do złożenia zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego z 26 kwietnia

2007 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wbrew treści postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z 26 lutego 2008 r.

- przyjmującego (z niewiadomych powodów), że wniosek o przywrócenie terminu

należało potraktować jako dotyczący wniesienia zażalenia na postanowienie z 26

kwietnia 2007 r., którym odrzucona została skarga wnioskodawcy o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z 29

marca 2006 r. - Sąd Najwyższy uznał, że zażalenie sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika wnioskodawcy wniesione zostało na postanowienie Sądu Okręgowego z 10 sierpnia 2007 r. jak to wynika z jednoznacznej i dosłownej jego treści (w

zażaleniu w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości zidentyfikowano przedmiot

zaskarżenia) oraz z jednoznacznej i wyraźniej treści wniosku o przywrócenie terminu

do dokonania czynności procesowej (w postaci wniesienia zażalenia na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r.). Brak było bowiem jakichkolwiek przyczyn, aby wniosek o

przywrócenie terminu (do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu Okręgowego

z 10 sierpnia 2007 r.) oraz zażalenie (na postanowienie Sądu Okręgowego z 10

sierpnia 2007 r.), którego wniosek ten dotyczył, potraktować inaczej niż wynikało to z

dosłownej ich treści. Ani wyjaśnienia przedstawione przez pełnomocnika wnioskodawcy na rozprawie wyznaczonej w celu rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, ani dosłowna i jednoznaczna treść pism procesowych złożonych przez pełnomocnika, nie upoważniały Sądu Okręgowego do przypisania im znaczenia innego niż

to, jakie wynikało z intencji pełnomocnika skarżącego.

Uznając, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej w postaci wniesienia zażalenia na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r. było usprawiedliwione okolicznościami ujawnionymi przez pełnomocnika wnioskodawcy, Sąd Najwyższy rozpoznał przedstawione mu zażalenie jako - zgodnie z jego dosłowną treścią - zażalenie na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r. Chociaż uzasadnienie tego

postanowienia budzi głęboki niepokój co do znajomości (a raczej nieznajomości) zasad zaskarżania postanowień sądu drugiej instancji - teza Sądu Okręgowego, zgodnie z którą od żadnych postanowień sądu drugiej instancji zażalenie nie przysługuje,

budowana w oparciu o wnioski wypływające z treści art. 394 § 1 k.p.c., dotyczącego

zaskarżania postanowień sądu pierwszej instancji, oraz nieaktualne orzecznictwo z

lat 70-tych, dotyczące odmiennego stanu prawnego, jest niemożliwa do akceptacji w

świetle treści art. 3941 k.p.c. - to samo zaskarżone orzeczenie paradoksalnie odpowiada prawu, mimo wadliwego uzasadnienia.

W rozpoznawanej sprawie rozważenia wymagała przede wszystkim dopuszczalność wniesionego zażalenia ze względu na przedmiot zaskarżonego postanowienia. Zgodnie z art. 3941 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje: 1) na

postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 3941 § 1 k.p.c.)

oraz 2) na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, w

której przysługuje skarga kasacyjna, z wyjątkiem: a) postanowień, o których mowa w

art. 3981 k.p.c. (czyli postanowień w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia

postępowania kończących postępowanie w sprawie, od których przysługuje skarga

kasacyjna), a także b) postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na

postanowienie sądu pierwszej instancji (art. 3941 § 2 k.p.c.). Przedmiotem zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego z 10 sierpnia 2007 r. nie było odrzucenie

skargi kasacyjnej lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia (art. 3941 § 1 k.p.c.), a zatem ocena dopuszczalności wniesienia zażalenia do Sądu Najwyższego powinna być dokonana w oparciu o art. 394 1 § 2 k.p.c. Z

tego punktu widzenia istotne było ustalenie, czy po pierwsze - w sprawie tej przysługuje skarga kasacyjna, po drugie - czy zaskarżone postanowienie kończy postępowanie w sprawie.

Rozważając, czy w rozpoznawanej sprawie przysługuje skarga kasacyjna,

należy stwierdzić, że wnioskodawca wnosił o jednorazowe odszkodowanie, a więc

jest to sprawa o prawa majątkowe. Zatem do oceny dopuszczalności skargi kasacyjnej ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia ma zastosowanie art. 398 2 § 1

k.p.c. Zgodnie z treścią tego przepisu, skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w

sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa

niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, w sprawach gospodarczych - niższa niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych.

Pełnomocnik wnioskodawcy jako wartość przedmiotu zaskarżenia wskazał w

zażaleniu kwotę 4.950 zł, podnosząc, że wartość zaskarżenia stanowi wysokość jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy przy założeniu, że uszczerbek na zdrowiu doznany przez ubezpieczonego wyniósł 10%. Zatem wartość przedmiotu zaskarżenia została określona w wysokości pozwalającej na ocenę, że w

sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z 29 marca 2006 r.

skarga kasacyjna nie przysługiwała, a tym samym niedopuszczalne było - zgodnie z

treścią art. 3941 § 2 k.p.c. - wniesienie zażalenia na kończące postępowanie w sprawie postanowienie sądu drugiej instancji. Skoro wartość przedmiotu zaskarżenia w

rozpoznawanej sprawie nie przekraczała kwoty dziesięciu tysięcy złotych, to w sprawie tej skarga kasacyjna była niedopuszczalna (o czym pouczył wnioskodawcę Sąd

Okręgowy ogłaszając wyrok z 29 marca 2006 r.). Z tego względu - a nie z uwagi na

treść art. 394 § 1 k.p.c. - w przedmiotowej sprawie niedopuszczalne było wniesienie

zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie Sądu Okręgowego z 10 sierpnia

2007 r.

Na marginesie należy zauważyć, że Sąd Okręgowy nie podjął niezbędnych

czynności w celu ustalenia wartości przedmiotu sprawy - wartości przedmiotu sporu i

wartości przedmiotu zaskarżenia - jak tego wymaga art. 1261 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym

przepisem, w każdym piśmie należy podać wartość przedmiotu sporu lub wartość

przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wy-

sokość opłaty lub dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie

jest oznaczona kwota pieniężna. W rozpoznawanej sprawie od wartości przedmiotu

zaskarżenia zależała w istocie dopuszczalność zażalenia. Wartość przedmiotu zaskarżenia została podana dopiero przez pełnomocnika wnioskodawcy w rozpoznawanym zażaleniu.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 3941 § 2 i 3 k.p.c.