I UZ 38/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 38/10

POSTANOWIENIE

Dnia 21 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z odwołania "K." Spółki jawnej J. K. w N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego Z. Z.

o składki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 maja 2010 r.,

zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 13 stycznia 2010 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 13 stycznia 2001 r. odrzucił skargę kasacyjną Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych od wyroku tegoż Sądu z dnia 23 września 2009 r.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wyrokiem z dnia 23 września

2009 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił wyrok

Sądu pierwszej instancji i ustalił, iż „K.” Spółka Jawna J. K. nie ma obowiązku

opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne za zainteresowanego Z. Z. z tytułu

upominków okolicznościowych w formie gotówkowej za grudzień 1999 r., grudzień

2001 r., grudzień 2005 r. i marzec 2006 r., zaś w pozostałym zakresie oddalił

apelację. Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną organu rentowego.

Zdaniem Sądu drugiej instancji skarga ta jest niedopuszczalna w świetle art. 398² §

1 k.p.c., gdyż wniesiona została w sprawie o prawa majątkowe, a wartość

przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż 10.000 złotych, gdyż wynosi 596,29 złotych.

Wobec tego z mocy art. 3986 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji postanowienia.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Zakład Ubezpieczeń Społecznych

zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 398² § 1 k.p.c. oraz art. 19 – 22

k.p.c. i wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia. W ocenie żalącego się

przedmiot sprawy dotyczył ustalenia, czy dane świadczenie w postaci bonów

towarowych ma charakter świadczenia wypłacanego z Zakładowego Funduszu

Świadczeń Socjalnych i jako takie czyni zasadnym wliczenie owych kwot

(równowartości bonów towarowych) do podstawy wymiaru składki. Jest to zatem

sprawa o ustalenie podstawy wymiaru składki a nie o zapłatę. Tak zresztą sprawy

te zostały zakwalifikowane w innych sporach toczących się przed Sądem

Apelacyjnym. Skoro nie jest to sprawa o roszczenie pieniężne, rodzi się

konieczność odrębnego oznaczenia wartości przedmiotu sporu, z uwzględnieniem

reguł wynikających z art. 20 – 24 w związku z art. 19 § 2 k.p.c. Przy ustalaniu

wartości przedmiotu zaskarżenia znaczenie ma wielkość przychodu w rozumieniu

przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 18 ust. 1 i art.

20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych oraz § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania

składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe – podstawę wymiaru składek na

ubezpieczenie społeczne stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku

dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy z

wyłączeniem m. in. świadczeń finansowanych ze środków socjalnych. Świadczenia

wypłacane przez pracodawcę stanowią określony przychód, który w zależności od

jego klasyfikacji, korzysta albo nie korzysta ze zwolnienia z obowiązku

odprowadzania składek do ZUS. Zatem w efekcie końcowym do ZUS powinny być

odprowadzone określone składki lub też nie, stosownie do powołanych przepisów.

Dla oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia nie jest wystarczające przyjęcie

samej różnicy składek od wartości bonów towarowych, gdyż to świadczenie stanowi

jedynie istotę sporu między stronami, przedmiot sprawy, jego rozstrzygnięcia. Jest

ono elementem stanu faktycznego sprawy, nie posiada cech samodzielności, skoro

wpływa na podstawę wymiaru składek. Przychód, od którego zależy zwolnienie

albo nie z zaliczenia do podstawy wymiaru składek należy więc do faktycznej

podstawy rozstrzygnięcia ZUS i kwoty zawarte w decyzji organu rentowego

ustalające prawidłową podstawę wymiaru składek stanowić powinny o tym, co jest

wartością przedmiotu sporu w sprawie, nie zaś różnica pomiędzy podstawą

wymiaru składek wraz z bonami a podstawą wymiaru składek bez bonów, tak jak to

przyjął Sąd Apelacyjny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Analizę prawidłowości zaskarżonego postanowienia rozpocząć wypada od

przytoczenia treści art. 398¹ § 1 k.p.c., z którego wynika, że skarga kasacyjna

przysługuje od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku

kończącego postępowanie w sprawie. W art. 398² § 1 k.p.c. wymieniono przy tym

kategorie

spraw,

w

których

nie

jest

możliwe

wniesienie

tegoż

środka

odwoławczego. Ogólną zasadą jest, że w sprawach o prawa majątkowe

dopuszczalność skargi kasacyjnej uzależniona jest od wartości przedmiotu

zaskarżenia, którą dla spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - w

wyłączeniem spraw o przyznanie i wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie

obowiązkiem ubezpieczenia społecznego - określono na kwotę nie niższą od

10.000 złotych. Przepis art. 476 § 2 i 3 k.p.c. wyjaśnia ustawowe pojęcie spraw z

zakresu ubezpieczeń społecznych, stanowiąc w § 2 pkt 1, iż należą do nich między

innymi sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych,

dotyczących

ubezpieczeń

społecznych.

Zakres

rozpoznania

i

orzeczenia

(przedmiot sporu) w tych sprawach wyznaczony jest zatem w pierwszej kolejności

przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń

społecznych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r., II UZ

52/99, OSPAPIUS 2000 nr 15, poz. 601), a w drugim rzędzie przedmiotem

postępowania sądowego, określonego zakresem odwołania od decyzji organu

rentowego do sądu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2006 r., II

UZ 1/06, niepublikowane). Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od której

odwołanie zainicjowało niniejsze postępowanie sądowe, dotyczyła wysokości

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne

oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, jakie

płatnik – „K.” Spółka Jawna J. K. powinien zapłacić za zainteresowanego Z. Z., a

istota sporu sprowadzała się do pytania o zasadność wliczenia do tejże podstawy

wymiaru wypłaconych pracownikowi upominków okolicznościowych w formie

gotówkowej.

Sprawa ta nie należy zatem do kategorii spraw o przyznanie lub

wstrzymanie emerytury ( renty) ani o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia

społecznego, lecz o inne od wymienionych prawo majątkowe. Skarga kasacyjna od

zapadłego w sprawie wyroku byłaby więc dopuszczalna w razie wykazania, że

wartość przedmiotu zaskarżenia jest nie niższa od 10.000 złotych.

Warto przypomnieć, że do określenia wartości przedmiotu zaskarżenia

stosuje się przepisy o wartości przedmiotu sporu. Obowiązuje przy tym zasada, iż

wartość przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego nie może być wyższa od wartości

przedmiotu

sporu

ani

wartości

przedmiotu

zaskarżenia

w

postępowaniu

apelacyjnym. Przedmiot zaskarżenia nie jest bowiem samodzielny, lecz stanowi

pochodną przedmiotu sporu (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego

2001 r., II UKN 249/00, LEX nr 551037 i z dnia 22 kwietnia 2002 r., II UZ 11/02,

OSNP wkł. 2002, nr 17, poz.7).

Nie ma racji żalący się, sugerując iż w rozpoznawanej sprawie wartością

przedmiotu sporu, a w konsekwencji tegoż – także wartością przedmiotu

zaskarżenia kasacyjnego, jest określona w decyzji organu rentowego cała kwota

podstawy wymiaru składek należnych na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie

zdrowotne

oraz

Fundusz

Pracy

i

Fundusz

Gwarantowanych

Świadczeń

Pracowniczych za zainteresowanego, a nie tylko różnica składek wyliczonych od

podstawy wymiaru ustalonej z uwzględnieniem bonów towarowych i bez owych

bonów. Prawidłowe określenie podstawy wymiaru składek służy wszak właściwemu

ustaleniu wysokości samych składek, jakie powinien uiścić płatnik. Jest zatem

elementem stanu faktycznego w sprawie o realizację przez pracodawcę obowiązku

opłacania

za pracowników składek na wspomniane ubezpieczenia i fundusze.

Wartość przedmiotu sporu stanowi więc różnica pomiędzy żądaną w zaskarżonej

decyzji wysokością składek obliczoną przez organ rentowy od podstawy wymiaru

uwzględniającej sporny składnik przychodu, a wysokością składek ustaloną od

podstawy wymiaru, jaka w ocenie odwołującego się powinna być przyjęta do tych

obliczeń,

czyli

podstawy

określonej

z

pominięciem

wspomnianych

okolicznościowych upominków. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

różnica pomiędzy dochodzonymi za dany okres i rzeczywiście zrealizowanymi

należnościami lub świadczeniami wyznacza wartość przedmiotu sporu, która z kolei

determinuje

wartość

przedmiotu

zaskarżenia

apelacyjnego

i

kasacyjnego

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2005 r., I UZ 76/04, OSNP

2006, nr 3-4, poz. 66, z dnia 18 stycznia 2006 r., II UZ 74/05, OSNP 2007, nr 7-8,

poz. 116, z dnia 15 listopada 2007 r., I UZ 30/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 29, z

dnia 8 stycznia 2008 r., II UZ 41/07, LEX nr 442858, z dnia 6 maja 2008 r., I PZ

6/08, OSNP 2009, nr 17-18, poz. 232 i z dnia 24 czerwca 2009 r., II UZ 19/09, LEX

nr 519958). Jeśli wartość ta nie osiąga 10.000 złotych, skarga kasacyjna podlega

odrzuceniu stosownie do art. 3986 § 2 k. p. c. w związku z art. 398² § 1 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy z mocy art. 394¹ § 3 k.p.c. w

związku z art. 398¹4 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.