I UZ 30/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 30/11

POSTANOWIENIE

Dnia 6 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z odwołania K. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego C. K.

o przeniesienie odpowiedzialności z tytułu składek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 października 2011 r.,

zażalenia ubezpieczonego na postanowienie zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 stycznia 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z 12 stycznia 2011 r. Sąd Apelacyjny Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych: (I) zmienił wyrok Sądu Okręgowego w K. oraz poprzedzającą go

decyzję organu rentowego i stwierdził, że K. C., jako członek zarządu „R.” Sp. z o.o.

w R., nie odpowiada za zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji, (II) nie obciążył Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych kosztami postępowania. W uzasadnieniu postanowienia o kosztach

postępowania, zawartego w pkt II powyższego wyroku, Sąd Apelacyjny wskazał, że

o kosztach orzeczono na zasadzie art. 102 k.p.c., mając na względzie

niejednoznaczny charakter sporu i fakt, iż przekonanie organu rentowego o

zasadności decyzji znalazło potwierdzenie w rozstrzygnięciu sądowym odnośnie do

innego członka zarządu spółki.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę,

przez ustalenie na podstawie art. 98 § 1 i 3, a także § 6 pkt 7 i § 12 ust 1 pkt 2c w

związku z § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz.1349 z późn. zm.) kosztów

zastępstwa procesowego za obie instancje w dwukrotnej wysokości stawki

minimalnej z podatkiem od towarów i usług

oraz zwrot kosztów postępowania

zażaleniowego. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że w przedmiotowej sprawie,

przy wartości przedmiotu zaskarżenia 231.846,17 zł., stawka minimalna za obie

instancje wynosić powinna 12.000 zł. Zdaniem pełnomocnika skarżącego,

rozstrzygnięcie narusza niewątpliwie art. 5 k.c. i art. 32 ust 1 Konstytucji w ten

sposób, że organy RP (Sąd i faktycznie będący nim organ rentowy) różnie traktują

wykonujących swoje obowiązki, „64 ust 1” w ten sposób, iż pozbawił go należnego

wynagrodzenia. Przede wszystkim rozstrzygnięcie o kosztach narusza art. 102

k.p.c., zgodnie z którym, w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może

zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo w ogóle nie obciążać

jej w ogóle kosztami. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 102 k.p.c., skarżący

stwierdził, że lapidarność uzasadnienia przedstawionego przez Sąd Apelacyjny

uniemożliwia ustalenie, o jakiego innego członka zarządu i o jakie rozstrzygnięcie

chodzi. Wywołać ono może wrażenie, że organ rentowy wydał skarżoną decyzję

dopiero po ustaleniu odpowiedzialności tego innego członka zarządu. Sąd, chcąc

zastosować art. 102 k.p.c. w przedmiotowej sprawie, winien wykazać szczególną

podstawę jego zastosowania i uzasadnić dokonanie takiego wyboru. Poza tym,

organ rentowy, mimo posiadania rozbudowanej obsługi prawnej nie zadał sobie

trudu, aby chociażby z ostrożności procesowej wnieść o nieobciążanie go kosztami.

W tej sytuacji, działanie Sądu z urzędu w stosunku do podmiotu zawodowo

trudniącego się określonym działaniem i niejako zawodowo uwikłanego w wiele

procesów wywołuje wątpliwości co do zasadności i potrzeby takiego działania

zwłaszcza, że sam organ rentowy potrzeby takiej nie widział. Wniosek o ustalenie

kosztów w dwukrotnej wysokości stawki minimalnej skarżący uzasadnił tym, że

zagadnienie było bardzo złożone i wymagało od pełnomocnika dużej pracy i

wiedzy, także ekonomicznej, dotyczącej przedmiotowego zagadnienia, a także

wielokrotnych wyjazdów w celu zdobywania dokumentów i stawiania się na

rozprawach zarówno przez stronę, jak i pełnomocnika.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 102 k.p.c. stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd

może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów procesu albo nie

obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten przewiduje wyjątek od zasady

odpowiedzialności strony przegrywającej sprawę za koszty procesu, ustanowionej

w art. 98 § 1 k.p.c., który stanowi, że strona przegrywająca sprawę, powinna

zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do jego obrony (zasada

odpowiedzialności za

wynik procesu). Jest to więc rozwiązanie szczególne,

którego zastosowanie wymaga wykazania, że wystąpiły wyjątkowe okoliczności,

które to uzasadniają. Art. 102 k.p.c. nie konkretyzuje pojęcia wypadków szczególnie

uzasadnionych, co oznacza pozostawienie dokonania ich kwalifikacji sądowi przy

uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy. Z tego względu w

orzecznictwie przyjmuje się, że jakkolwiek ustalenie, czy w sprawie zachodzi

"wypadek szczególnie uzasadniony", zależy od swobodnej oceny sądu, to ocena ta

musi uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie

(postanowienie SN z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, LEX nr 564753).

Wskazuje się też, że urzeczywistniający zasadę słuszności art. 102 k.p.c.,

stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik sporu, nie podlega

wykładni rozszerzającej i związany jest z obowiązkiem strony podania okoliczności

zezwalających na przyjęcie, że zachodzi „szczególnie uzasadniony wypadek” (por.

postanowienie z dnia 18 października 2010 r. I PZ 15/10; postanowienia Sądu

Najwyższego z 17 marca 2010 r., II CZ 105/09, niepubl.; z 11 lutego 2010 r., I CZ

112/09, LEX 564753; z 2 grudnia 2009 r., I CZ 92/09, niepubl.). Wobec

powyższego, odstąpienie przez sąd od obciążania w całości strony przegrywającej

proces kosztami postępowania z urzędu, tj. bez zgłoszenia przez nią stosownego

wniosku i bez podania okoliczności zezwalających na przyjęcie, że zachodzi

„szczególnie uzasadniony wypadek”, zwłaszcza, gdy stroną przegrywającą jest

podmiot stale i rutynowo prowadzący sprawy sądowe ze względu na charakter

swojej działalności, wymaga starannego uwzględnienia i rozważenia okoliczności

sprawy i dokładnego uzasadnienia takiego orzeczenia. Warunków tych nie spełnia

uzasadnienie zaskarżonego postanowienia. Niejasne jest ogólnikowe powołanie się

na niejednoznaczność charakteru sporu, jako podstawę do zwolnienia organu

rentowego od kosztów. Przede wszystkim nie wiadomo, co Sąd przez to określenie

rozumie. Gdyby zaś przyjąć, że chodzi o niepewność wyniku postępowania, to jest

to

charakterystyczna

cecha

sporów

sądowych.

Nieprzekonujące

jest

też

twierdzenie, że przekonanie strony o słuszności swojego działania, które

spowodowało spór i zostało następnie negatywnie ocenione przez sąd, uzasadnia

zwolnienie jej od kosztów. Takie przekonanie strony jest również typową postawą,

która nie może uzasadniać zwolnienia od kosztów procesu.

Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

orzeczono jak w sentencji.