I UZ 28/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 28/14

POSTANOWIENIE

Dnia 17 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt

SSA Bohdan Bieniek (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania […] „B.” Spółki Akcyjnej w K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

z udziałem zainteresowanych: S. A., […],

o wysokość składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, Fundusz Pracy i

FGŚP,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 lutego 2015 r.,

zażalenia […] „B.” Spółki Akcyjnej w K.

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 30 lipca 2014 r., sygn. akt III AUa […],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 lipca 2014 r. Sąd Apelacyjny w […] III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił skargę kasacyjną […] „B.” S.A. w K.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 28 czerwca 2013 r., sygn. akt

III AUa […]

oddalającego

apelację

odwołującej

się

spółki

od

wyroku

Sądu Okręgowego w K. z dnia 31 maja 2012 r.

W

uzasadnieniu

swojego

orzeczenia

Sąd

Apelacyjny

wskazał,

że

przedmiotowa sprawa dotyczyła prawa majątkowego, albowiem przedmiotem sporu

był stwierdzony przez organ rentowy obowiązek odprowadzania składek na

obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych

Świadczeń

Pracowniczych

od

talonów

towarowych

przyznawanych zatrudnionym z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.

Wymiar składek na poszczególnych zatrudnionych w stosunku do każdego z nich

nie przekroczył kwoty 10.000 złotych. Natomiast odwołujący wskazując wartość

przedmiotu zaskarżenia zsumował wartość składek za wszystkich zatrudnionych,

co pozostaje w opozycji do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia

12 czerwca 2014 r., sygn. akt II UZP 1/14, LEX nr 1472144. Tym samym

ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia skarga kasacyjna w sprawie jest

niedopuszczalna. Wobec powyższego Sąd Apelacyjny na podstawie art. 398 6

§ 2 k.p.c. odrzucił skargę kasacyjną.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący - […] „B.” S.A. w K. zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie art. 3982 § 1 k.p.c. w związku z art. 476 § 2

pkt 1 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie wartości przedmiotu zaskarżenia i ustalenie jej

odrębnie dla każdego z pracowników objętych jedną wydaną przez organ rentowy

decyzją, a nie dla całej decyzji, od której odwołał się płatnik. Nadto wskazał

na naruszenie art. 32 ust.1 Konstytucji RP, gdyż w identycznej sprawie

(objęcie jedną decyzją ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne) Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania pod numerem

I UK 121/09.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie przedmiotowego

postanowienia w części, w jakiej Sąd Apelacyjny w […] odrzucił skargę kasacyjną

płatnika składek od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 28 czerwca 2013 r.

w sprawie III AUa […] w kontekście decyzji z dnia 11 lipca 2011 r. dotyczącej

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społecznego i zdrowotnego

oraz decyzji z dnia 11 lipca 2011 r. dotyczącej podstawy wymiaru składek

na Fundusz Pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

Stosownie do art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w

sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest

niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i

ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje

niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o

wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia

społecznego.

Zgodnie z art. 476 § 2 k.p.c., sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych

jest sprawa, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego. Zakres i

przedmiot rozpoznania sądowego wyznacza zatem treść decyzji organu rentowego.

Decyzja zapada po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, a w

późniejszym postępowaniu, wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń

społecznych, zgodnie z systemem orzekania w sprawach z tego zakresu, sąd

rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji. W sprawie, w której wniesiono

odwołanie od decyzji organu rentowego, przedmiot sporu nie może więc wykraczać

poza treść tej decyzji.

W sprawie oś sporu koncentrowała się wokół zagadnienia związanego z

zakładowym funduszem świadczeń socjalnych, a w szczególności czy do podstawy

wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz

Fundusz Pracy wlicza się wartość talonów wydanych pracownikom przez

pracodawcę (płatnika składek). Tego rodzaju sprawa nie jest sprawą o objęcie

ubezpieczeniem, lecz sprawą o prawo majątkowe, którego wartość wyznacza

kwota

naliczanych

przez

organ

rentowy

składek.

W

związku

z

czym

dopuszczalność skargi kasacyjnej zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 24 maja 2012 r., II UZ 16/12, LEX nr

1222163; z dnia 17 lipca 2009 r., I UZ 22/09, OSNP 2011 nr 5-6, poz. 88, z dnia 8

lutego 2002 r., II UKN 45/01, OSNP 2003 nr 22, poz. 553, z dnia 9 października

2002 r., II UZ 94/02, OSNP 2004 nr 6, poz. 107, z dnia 17 września 2008 r., I UZ

14/08, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 54). Wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie o

wysokość podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie

zdrowotne równa jest różnicy pomiędzy wysokością składki wskazywaną przez

płatnika i składką należną, ustaloną w zaskarżonej decyzji za sporny okres - art. 22

k.p.c. w związku z art. 3982 § 1 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 17 kwietnia 2009 r., II UZ 12/09, OSNP 2010 nr 23-24, poz. 301; z dnia 26

stycznia 2011 r., II UK 190/10, LEX nr 786391). W judykaturze wyrażany jest

również pogląd, że w przypadku, gdy przedmiotem sporu nie jest wysokość

zobowiązania składkowego, ale wysokość samej podstawy wymiaru - wartość

przedmiotu zaskarżenia stanowi różnica między zadeklarowaną przez płatnika

składek podstawą wymiaru składek, a podstawą wymiaru należną według organu

rentowego (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2012 r.,

II UK 312/11, LEX nr 1235842; z dnia 8 listopada 2013 r., II UZ 61/13, LEX nr

1396417).

Rudymentarne znaczenie w sprawie ma kwestia związana z wyjaśnieniem

mechanizmu obliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w sytuacji, gdy pozwany

w jednej decyzji ustalił wysokość podstawy wymiaru składek dla więcej, niż jednego

ubezpieczonego

pracownika.

Zaskarżone

rozpatrywanym

zażaleniem

postanowienie Sądu Apelacyjnego oparte jest na wykładni prawa dokonanej w

uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2014 r.,

II UZP 1/14, LEX nr 1472144, zgodnie z którą w razie objęcia jednym wyrokiem

wielu decyzji ustalających płatnikowi składek (pracodawcy) i wskazanym w tych

decyzjach pracownikom podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i

zdrowotne wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną oznacza się odrębnie

względem każdego ubezpieczonego pracownika (art. 19 § 2 k.p.c. w związku z

art. 3984 § 3 k.p.c.).

Skarżący słusznie dostrzega, że w niniejszej sprawie organ rentowy wydał

trzy decyzje, odpowiednio dotyczące ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego,

Funduszu Pracy oraz Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Jednocześnie płatnik składek wskazał, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi

kwotę

267.769,34

złotych

(ubezpieczenie

społeczne

i

zdrowotne)

i

15.028,32 złotych (Fundusz Pracy). Trzecia decyzja z uwagi na wartość przedmiotu

zaskarżenia (711,29 złotych) nie została objęta przedmiotem zaskarżenia. W

ocenie płatnika składek wartość przedmiotu zaskarżenia w każdej z dwóch

zaskarżonych decyzji powinna być ustalona łącznie od sumy należnych składek

wszystkich zatrudnionych pracowników.

Jednakże sposób obliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia wskazany

przez skarżącego jest błędny. Oceny tej nie konwaliduje przywołany w zażaleniu

judykat Sądu Najwyższego (I UK 121/09, Legalis nr 288289), ponieważ został

wydany przed rozstrzygnięciem zagadnienia w cytowanej wyżej uchwale siedmiu

sędziów Sądu

Najwyższego II

UZP 1/14,

która

zapadła w związku

z

rozbieżnościami interpretacyjnymi na tle sposobu obliczania wartości przedmiotu

zaskarżenia. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że indywidualne wartości

przedmiotów

zaskarżenia,

a

nie

ich

suma,

decydują

o

przedmiotowej

dopuszczalności skargi kasacyjnej nawet wtedy, gdy organ rentowy wadliwie

wymierzył płatnikowi jedną decyzją łączną kwotę zaległych składek za wszystkich

ubezpieczonych pracowników. W konsekwencji za prawidłowy należy uznać

pogląd, że wartość przedmiotu zaskarżenia powinna być obliczana w ten sam

sposób niezależnie od techniczno- organizacyjnego mechanizmu rozstrzygnięcia

sprawy przez organ rentowy, czy też sąd powszechny. Sprawy związane z

ustaleniem podstawy wymiaru składek na tle działalności socjalnej pracodawcy z

reguły dotyczą wielu ubezpieczonych pracowników. Organ rentowy wszczynając

procedurę ustalenia prawidłowej podstawy wymiaru składek jest zobligowany do

indywidualnej oceny każdego z zatrudnionych. Jeśli sumą działań pozwanego jest

wydanie jednej decyzji w sprawie związanej z ubezpieczeniem społecznym i

zdrowotnym, czy też Funduszem Pracy, to faktycznie w sprawie mamy do czynienia

z odrębnymi i indywidualnymi sprawami, choć skumulowanymi w jednym

postępowaniu zakończonym decyzją. Analogicznie rzecz wygląda w przypadku

połączenia spraw na etapie postępowania sądowego i objęcia jednym wyrokiem

wielu decyzji ustalających płatnikowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne i zdrowotne, czy też Fundusz Pracy.

Innymi słowy mówiąc, czy w sprawie zostanie wydana jedna decyzja, która

łączy odrębne sprawy każdego pracownika na zasadzie współuczestnictwa

formalnego, czy też organ rentowy w stosunku do każdego z zatrudnionych wyda

oddzielną decyzję, która następnie w wyniku połączenia spraw do wspólnego

rozpoznania i rozstrzygnięcia w myśl art. 219 k.p.c. stanie się przedmiotem

rozstrzygnięcia sądu powszechnego, to obliczanie wartości przedmiotu zaskarżenia

powinno obejmować z osobna każdego pracownika. Za tak przyjętym stanowiskiem

przemawiają następujące okoliczności.

Po pierwsze, indywidualny charakter stosunku ubezpieczenia społecznego

oznacza konieczność weryfikacji podstawy wymiaru składek w stosunku do

każdego ubezpieczonego pracownika. Po drugie, mamy w sprawie do czynienia ze

współuczestnictwem

formalnym

zainteresowanych

osób.

Współuczestnictwo

formalne, w przeciwieństwie do współuczestnictwa materialnego (art. 72 § 1 pkt 1

k.p.c.),

charakteryzuje

się

brakiem

materialnoprawnej

więzi

między

współuczestnikami, a ich współwystępowanie po jednej ze stron procesu ma

charakter stricte procesowy. Przy współuczestnictwie formalnym występuje bowiem

tyle

różnych

przedmiotów sporu

(zaskarżenia),

ilu

jest

współuczestników

formalnych, każdy bowiem z nich mógłby występować w procesie samodzielnie, tok

postępowania w stosunku do każdego z nich jest niezależny, a rozstrzygnięcia w

stosunku do każdego współuczestnika mogą być różne (por. szerzej uzasadnienie

Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2007 r., I PZ 18/07, LEX nr 861685). Przy

współuczestnictwie formalnym ograniczenia dopuszczalności skargi kasacyjnej ze

względu na wartość przedmiotu zaskarżenia odnoszą się do każdego z

zainteresowanych oddzielnie. Skoro zatem ich współuczestnictwo nie ma

charakteru materialnego, to wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną

należy

określić

odrębnie

dla

każdego

z

zainteresowanych.

Przeto

o

dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość zaskarżenia wyliczana osobno

w stosunku do każdego ubezpieczonego pracownika, a nie suma składek

należnych

od

kilku

lub

wszystkich

pracowników

danego

płatnika

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2010 r., I UZ 8/10, Legalis

nr 316853, z dnia 18 maja 2010 r., I UZ 29/10, Legalis nr 317006).

Kontestowany przez skarżącego mechanizm obliczenia wartości przedmiotu

sporu, a ustalony przez Sąd Apelacyjny, nie pozwala na akceptację zarzutu

naruszenia zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Prawa

stron zostały wystarczająco zagwarantowane i zachowane w dwuinstancyjnym

postępowaniu sądowym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia

2014 r., II UZ 65/13, LEX nr 1438804). Niezależnie od tego, a może przede

wszystkim, wypada przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny ostrożnie podchodzi

do wywodzenia bezpośrednich roszczeń z art. 32 Konstytucji. W postanowieniu z

dnia 24 października 2001 r. Trybunał Konstytucyjny (SK 10/01, OTK 2001 nr 7,

poz. 225) wskazuje, że nie ma podstaw do samodzielnego stosowania tej regulacji.

Uznając prawo do równego traktowania za konstytucyjne prawo jednostki Trybunał

Konstytucyjny podkreśla, iż ma ono charakter niejako prawa „drugiego stopnia”

(„metaprawa”), tzn. przysługuje ono w związku z konkretnymi normami prawnymi

lub innymi działaniami organów władzy publicznej, a nie w oderwaniu od nich niejako „samoistnie” (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 28 maja 2013 r., I PK

262/12, LEX nr 1347821).

W tym stanie rzeczy zażalenie płatnika składek okazało się nieuzasadnione,

wobec czego z mocy art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814 k.p.c. należało

postanowić jak w sentencji.

aw