I UZ 23/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 23/11

POSTANOWIENIE

Dnia 6 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSA Jolanta Frańczak (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania A. Ż.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 września 2011 r.,

zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 5 stycznia 2011 r.,

I. oddala zażalenie;

II. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz

adw. K. B. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu kwotę 120 zł (słownie sto dwadzieścia)

powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 5 stycznia 2011 r. oddalił wniosek ubezpieczonego A. Ż. o przywrócenie

terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku tegoż Sądu z dnia 14

października 2010 r. wraz z uzasadnieniem oraz tym samym postanowieniem

odrzucił jako spóźniony wniosek o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem. W

ocenie Sądu Apelacyjnego wnioskodawca ponosi winę w uchybieniu terminowi do

złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, bowiem był

obecny na rozprawie, na której został wydany wyrok, został pouczony o sposobie i

terminie wniesienia skargi kasacyjnej i nie wystąpiły żadne nadzwyczajne

okoliczności uniemożliwiające terminowe złożenie wniosku. Sąd Apelacyjny

wskazał również, że ubezpieczony wniosek o doręczenie samej sentencji wyroku

złożył po upływie terminu, o którym mowa w art. 387 § 3 k.p.c. Natomiast samo

zdenerwowanie

nie

może

uzasadniać

przywrócenia

terminu,

ponieważ

wnioskodawca powinien wówczas podjąć działania mające na celu upewnienie się,

czy i jakie środki zaskarżenia mu przysługują, np. poprzez ponowne zwrócenie się

do składu orzekającego o wyjaśnienie wątpliwości, bądź zasięgniecie dodatkowych

informacji w sekretariacie sądu. Takiego bowiem zachowania należało oczekiwać

od strony należycie dbającej o swój interes procesowy. Konsekwencją oddalenia

wniosku o przywrócenie terminu było odrzucenie wniosku o sporządzenie

uzasadnienia wyroku i jego doręczenie, jako spóźnionego, na podstawie art. 328 §

1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

Zażalenie

na

postanowienie

Sądu

Apelacyjnego

wniósł

w

imieniu

wnioskodawcy jego pełnomocnik, zarzucając:

1) nieważność postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.) z uwagi na pozbawienie strony

możliwości obrony swych praw, co miało istotny wpływ na wynik postępowania,

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 387§ 3 k.p.c. w związku z art.

327 § 1 k.p.c., które miało istotny wpływ na wynik postępowania poprzez

niezrozumiałe, wewnętrznie sprzeczne i wprowadzające w błąd pouczenie

wnioskodawcy o przysługującym mu prawie wystąpienia do sądu z wnioskiem o

doręczenie wyroku Sądu Apelacyjnego wraz z uzasadnieniem,

3) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 168 § 1 k.p.c., które miało

istotny wpływ na wynik postępowania poprzez przyjęcie, iż do uchybienia terminowi

do wniesienia wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem doszło z winy

wnioskodawcy, podczas, gdy uchybienie to zostało spowodowane niezrozumiałym,

wewnętrznie sprzecznym i wprowadzającym w błąd pouczeniem.

Wskazując na tak sformułowane zarzuty, pełnomocnik wnioskodawcy

domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości lub jego zmiany

poprzez uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o

doręczenie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14 października 2010 r. wraz z

uzasadnieniem, a w każdym wypadku przyznania kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej

udzielonej z urzędu, które to opłaty i koszty nie zostały zapłacone w

całości ani w części. Zdaniem pełnomocnika skarżącego w niniejszej sprawie

doszło do szeregu uchybień natury procesowej, do których w znacznym stopniu

przyczynił się sąd rozpoznający sprawę, formułując pouczenie w sposób niedbały,

niezrozumiały, wewnętrznie sprzeczny i wprowadzający w błąd przeciętnego

człowieka, a co dopiero osobę starszą, jaką jest skarżący. Ponadto pouczenie

zawiera jedynie informację o terminie złożenia wniosku, a pomija jego formę i

sposób wniesienia. Okolicznością usprawiedliwiającą „niezrozumienie” pouczenia

udzielonego na rozprawie apelacyjnej było także zdenerwowanie skarżącego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie jest nieuzasadnione.

Na wstępie należy stwierdzić, że podniesiony w zażaleniu zarzut

nieważności postępowania z uwagi na pozbawienie skarżącego możliwości obrony

swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) jest bezzasadny. W myśl ukształtowanego

orzecznictwa Sądu Najwyższego przyjmuje się, że uchybienie przez sąd

obowiązkowi należytego pouczenia strony działającej bez adwokata co do

przysługujących jej środków odwoławczych i środków zaskarżenia (por. np. art. 5

k.p.c., art. 327 § 1 k.p.c., także w związku z art. 387 § 1 i 3 k.p.c. i art. 391 § 1

k.p.c.) może uzasadniać przywrócenie terminu do ich wniesienia albo do dokonania

czynności procesowych stanowiących warunek ich wniesienia (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1997 r., III CKN 389/97, LEX nr 50531, z

dnia 30 września 1998 r., I CKN 375/98, LEX nr 351191, z dnia 16 lipca 2008 r., II

CZ 43/08, LEX nr 646340, z dnia 25 sierpnia 2010 r., II UZ 16/10 LEX nr 661529).

Nie jest to jednak przyczyna nieważności postępowania przewidziana w art. 379 pkt

5 k.p.c.

W związku z powyższym pozostaje rozważyć, czy w rozpoznawanej sprawie

mamy do czynienia z przesłankami, które uzasadniałyby brak winy skarżącego w

zaistnieniu opóźnienia w wystąpieniu z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia i

doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem. Stosownie do treści art. 168 § 1 k.p.c.

jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na

jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przyjmuje się, że uwzględnienie

wniosku o przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić tylko w sytuacji, gdy

zachowaniu się strony nie można przypisać znamion winy w jakiejkolwiek jej

postaci, również winy polegającej na zwykłym niedbalstwie. Przy ocenie braku winy

w niedochowaniu terminu procesowego bierze się zaś pod uwagę miernik należytej

staranności, jakiej można wymagać od człowieka przejawiającego dbałość o swe

własne, życiowo ważne sprawy. Analizy tej dokonuje się przy tym w kontekście

całokształtu okoliczności konkretnej sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679, z dnia 27 października

1998 r., II PKN 385/98, OSNP 1999 nr 23, poz. 753, z dnia 12 marca 1999 r., I PKN

76/99, OSNP 2001 nr 11, poz. 431, z dnia 14 kwietnia 1999 r., II UKN 555/98,

OSNP 2000 nr 14, poz. 561, z dnia 22 lipca 1999 r., I PKN 273/98, OSNP 2000 nr

20, poz. 757, z dnia 29 października 1999 r., I CKN 556/98, LEX nr 50702, z dnia

10 stycznia 2007 r., I CZ 108/06, LEX nr 258547, z dnia 26 kwietnia 2007 r., III CZ

22/07, LEX nr 319631, z dnia 30 maja 2007 r., II CSK 167/07, LEX nr 346193). Co

więcej, art. 168 § 1 k.p.c. nie może być interpretowany w sposób rozszerzający,

ponieważ zasadą jest, że czynności procesowe powinny być dokonywane w

terminie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2010 r., III CZ 1/10.;

z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt I UO 3/08, niepublikowane).

Skarżący w uzasadnieniu złożonego wniosku podniósł, że po ogłoszeniu w

dniu 14 października 2010 r. przez Sąd Apelacyjny wyroku był zdenerwowany i

dlatego nie zrozumiał pouczenia udzielonego mu przez Przewodniczącego składu

orzekającego. Nie zarzucał, że pouczenie było niejasne, wewnętrznie sprzeczne. W

tej sytuacji prawidłowo przyjął Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego

postanowienia, że przy ocenie winy skarżącego lub jej braku w uchybieniu

terminowi do złożenia wniosku o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem

należało brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły skarżącemu

dokonanie tej czynności, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub

niepodjęciu przez niego działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu

terminu. Skarżący wykazał się w tej kwestii niedbalstwem, ponieważ zadzwonił do

sekretariatu po upływie tygodniowego terminu, o którym mowa w art. 387 § 3 k.p.c.,

co uniemożliwiło mu skuteczne złożenie wniosku, a także nie podjął innych

czynności, aby upewnić się czy prawidłowo zrozumiał pouczenie. Skarżący ma 61

lat i jego wiek w żadnej mierze nie stanowi przesłanki, która uniemożliwiłaby

dochowanie należytej staranności, tym bardziej, że był obecny na rozprawie

poprzedzającej wydanie wyroku przez Sąd Apelacyjny w istotnej dla niego życiowo

sprawie o prawo do emerytury. Godzi się także zauważyć, że zapis znajdujący się

w protokole rozprawy jest zapisem czytelnym i wynika z niego jednoznacznie, że

strona, która domaga się doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem, powinna w

terminie tygodniowym złożyć stosowny wniosek.

Zasadność oddalenia wniosku o przywrócenie terminu prowadzi również do

uznania, że rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego w przedmiocie odrzucenia wniosku

o doręczenie wyroku z uzasadnieniem jest prawidłowe, skoro wniosek ten został

złożony z opóźnieniem.

Wobec powyższego, na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd

Najwyższy orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 108 §

1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.