I UZ 21/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 21/11

POSTANOWIENIE

Dnia 17 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

SSA Jolanta Frańczak

w sprawie z odwołania J. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 października 2011 r.,

zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 7 kwietnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 7 kwietnia 2011 r. oddalił wniosek ubezpieczonego J. K. o przywrócenie

terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku tego Sądu z dnia 21

grudnia 2010 r. wraz z uzasadnieniem, a następnie odrzucił wniosek o doręczenie

przedmiotowego orzeczenia z uzasadnieniem.

Sąd drugiej instancji wskazał, że w dniu 23 marca 2011 r. ubezpieczony

wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku tego Sądu

z dnia 21 grudnia 2010 r. wraz z uzasadnieniem i o doręczenie odpisu

przedmiotowego wyroku wraz z uzasadnieniem. Przedstawiając okoliczności

świadczące o braku swojej winy w przekroczeniu terminu, wnioskodawca powołał

się na pogorszenie stanu zdrowia teścia, zamieszkałego w miejscowości znacznie

oddalonej od miejsca zamieszkania wnioskodawcy, swój zły stan zdrowia oraz

nieznajomość przepisów proceduralnych. Stwierdził również, że okoliczności te

uprawdopodobni dowodami z przesłuchania ubezpieczonego i z dokumentacji

lekarskiej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 marca 2011 r.

wnioskodawca

został zobowiązany do

przedłożenia stosownych dowodów

uprawdopodobniających okoliczności wskazane we wniosku o przywrócenie

terminu. W

wykonaniu powyższego zarządzenia wnioskodawca w piśmie

procesowym z dnia 6 kwietnia 2011 r. wyjaśnił, że w okresie od 19 grudnia 2010 r.

do 15 stycznia 2011 r. wraz z żoną przebywał poza stałym miejscem zamieszkania

u swojego chorego teścia. Dopiero po powrocie do S. podjął kroki w celu

zasięgnięcia informacji o stanie jego sprawy u pracowników sądu.

Sąd Apelacyjny podniósł, że stosownie do art. 168 § 1 k.p.c. przywrócenie

terminu do dokonania czynności procesowej może nastąpić w sytuacji, w której

strona nie dokonała tej czynności w terminie bez swojej winy. Brak winy, zgodnie

z art. 169 § 2 k.p.c., należy uprawdopodobnić okolicznościami uzasadniającymi

wniosek, tj. przytoczyć twierdzenia i wskazać okoliczności, z których wynika

przekonanie o prawdziwości twierdzeń strony. Sąd podkreślił, że wnioskodawca

został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy przed Sądem Apelacyjnym

w dniu 21 grudnia 2010 r., na której zapadł niekorzystny dla niego wyrok, jednak na

rozprawę się nie stawił i nie zainteresował się także jej wynikiem. Zły stan zdrowia

wnioskodawcy,

na

którą

to

okoliczność

powołuje

się

ubezpieczony,

nie

uniemożliwiał mu wcześniejszego działania przed Sądem pierwszej instancji, a nie

zostały przedstawione żadne inne dowody, które wskazywałyby, że jego stan

zdrowia pogorszył się tak istotnie, iż nie mógł podjąć działań procesowych, czy to

osobiście, czy z pomocą innych osób. Nie znalazły również potwierdzenia, w ocenie

Sądu, wyjaśnienia samego wnioskodawcy złożone w piśmie z dnia 30 marca 2011

r., w których podał on jako przyczynę opóźnienia zły stan zdrowia teścia, wobec

czego i ta okoliczność nie może być uznana za niezawinioną przyczynę uchybienia

dokonania czynności procesowej w terminie i nie daje podstaw do uwzględnienia

wniosku o przywrócenie terminu.

Zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał należytej dbałości o swoje

interesy, podejmując pierwsze czynności procesowe dopiero 19 stycznia 2011 r.

(wniosek o uzasadnienie wyroku), a kolejne w dniu 23 marca 2011 r. (wniosek

o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku wraz

z wnioskiem o jego

doręczenie). Kierując się powyższymi względami Sąd

Apelacyjny uznał, że wnioskodawca uchybił terminowi do złożenia wniosku

o uzasadnienie wyroku z własnej winy, co skutkowało przyjęciem przez Sąd braku

podstaw do przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej,

w związku z czym wniosek jako wniesiony z uchybieniem terminu zakreślonego

przepisem art. 387 § 3 k.p.c. podlegał odrzuceniu na mocy art. 328 § 1 zdanie

drugie k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

Zażalenie na postanowienie wniósł ubezpieczony, zaskarżając je w całości

i wnosząc na podstawie art. 380 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. o rozpoznanie

orzeczenia także w zakresie oddalającym wniosek o przywrócenie terminu do

złożenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Żalący zarzucił błąd

w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia,

poprzez ustalenie, że zaniechanie dokonania czynności w terminie nie było

spowodowane okolicznościami niezawinionymi przez ubezpieczonego, podczas

gdy faktycznie nastąpiło w następstwie takich okoliczności. Wskazując na

powyższe, wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do

złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem.

Zdaniem ubezpieczonego, okoliczności związane z pogorszeniem stanu

zdrowia najbliższych, w tym przypadku teścia i konieczność wyjazdu w dniu

19 grudnia 2010 r. do odległej miejscowości w celu sprawowania opieki nad

chorym, a także zły stan zdrowia samego ubezpieczonego, powrót do miejsca

zamieszkania dopiero w połowie stycznia 2011 r. i problemy z uzyskaniem

informacji co do dalszego trybu postępowania stanowią o zaistnieniu takich

okoliczności, które świadczą o tym, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku

o uzasadnienie nastąpiło bez winy ubezpieczonego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 168 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., jeżeli strona nie dokonała

w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi

przywrócenie terminu. Z kolei w myśl art. 169 § 2 k.p.c. w piśmie zawierającym

wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wniosek ten

uzasadniające. Z przepisów tych wynika, że uprawdopodobnienie przez stronę

okoliczności mających uzasadniać wniosek o przywrócenie terminu może stanowić

podstawę do jego uwzględnienia dopiero wówczas, gdy dokonana przez sąd ocena

tych okoliczności wskazuje, że strona nie dokonała czynności w terminie bez swojej

winy w rozumieniu art. 168 § 1 k.p.c. Przepis art. 168 § 1 k.p.c. nie może być

interpretowany w sposób rozszerzający, gdyż jest zasadą, że czynności procesowe

powinny być dokonywane w terminie. O braku winy strony można zatem mówić

tylko wtedy, gdy istniała jakaś przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi.

Przyczyna taka zachodzi wówczas, gdy dokonanie czynności w ogóle (w sensie

obiektywnym) było wykluczone, jak również w takich przypadkach, w których

w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, by zachowała dany

termin procesowy. Dlatego w każdym przypadku przy ocenie braku winy jako

przesłanki przywrócenia terminu uchybionego przez stronę należy uwzględniać

wymaganie dołożenia należytej staranności człowieka przejawiającego dbałość

o swe własne życiowo ważne sprawy. Inaczej rzecz ujmując, brak winy

w uchybieniu terminowi powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich

okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik

staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1972 r., III CRN 448/71,

OSP 1972 nr 7, poz. 14) i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych

nawet lekkim niedbalstwem (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

9 sierpnia 1974 r., II CZ 149/74, OSPiKA 1975 nr 12, poz. 30). Przykładowo,

o braku winy można mówić w wypadku choroby strony czy jej pełnomocnika, która

uniemożliwia podjęcie działania nie tylko osobiście, ale i skorzystanie z pomocy

innych osób, w wypadku klęski żywiołowej, katastrofy, czy w wypadku udzielenia

stronie mylnej informacji przez pracownika sądu (por. między innymi postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 1974 r., II CO 18/73, LEX nr 7372; z dnia

26 listopada 1996 r., II CKN 23/96, LEX nr 183026; z dnia 6 października 1998 r.,

II CKN 8/98, LEX nr 50679; z dnia 12 lutego 1999 r., II UKN 667/98, OSNAPiUS

2000 nr 12, poz. 488 - notka; z dnia 17 czerwca 1999 r., I PKN 103/99, OSNAPiUS

2000 nr 19, poz. 719; z dnia 13 października 2005 r., IV CZ 91/05, LEX nr 186915;

z dnia 12 maja 2006 r., V CZ 29/06, LEX nr 200921; z dnia 19 maja 2006 r., III CZ

28/06, LEX nr 188379 z dnia 26 kwietnia 2007 r., III CZ 22/07, LEX nr 319631;

z dnia 14 kwietnia 2008 r., II PZ 4/08, LEX nr 470967).

Odnośnie

do

okoliczności

powołanych

przez

wnioskodawcę

należy

stwierdzić, że ocena czy nastąpiło uprawdopodobnienie, o którym stanowi art. 169

§ 2 k.p.c., należy do sądu rozpatrującego wniosek. W tym przedmiocie Sąd nie jest

związany zawartymi we wniosku twierdzeniami, gdyż istota uprawdopodobnienia

sprowadza się do przekonania sądu o przynajmniej prawdopodobieństwie

zaistnienia faktów, na które powołuje się strona domagająca się przywrócenia

terminu, a przekonanie to powinno opierać się na obiektywnych przesłankach

wynikających z zawartych we wniosku twierdzeń. Chociaż uprawdopodobnienie jest

wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść

strony powołującej się na określony fakt, to jednak nie oznacza to, że może ono

opierać

się

tylko

na

samych

twierdzeniach

strony.

Odróżnienie

aktu

uprawdopodobnienia w stosunku do przeprowadzenia dowodu polega, między

innymi, na tym, że uprawdopodobnienie przeprowadza się za pomocą środków

nieskrępowanych wymaganiami stawianymi co do formy przez przepisy Kodeksu

postępowania cywilnego. Twierdzenie skarżącego o złym stanie zdrowia własnego

oraz teścia nie może być ocenione jako uprawdopodobnienie okoliczności

uzasadniającej przewrócenie terminu nie tylko dlatego, że nie zostało poparte

żadnym zaświadczeniem lekarskim, ale także dlatego, że nie każda choroba czy

gorsza sprawność zdrowotna stanowi wystarczające uzasadnienie dla wniosku

o przywrócenie terminu do czynności procesowej i usprawiedliwienie dla dokonania

czynności procesowej po terminie. Chodzi bowiem o zdolność postulacyjną strony,

co wyraża się w możliwości dokonywania czynności zgodnie z jej wolą i bez

fizycznego ograniczenia, z zachowaniem sprawności intelektualnej, takiej jak dla

prowadzonej sprawy, w której ma być dokonana kolejna czynność procesowa.

Inaczej ujmując, nie każda choroba usprawiedliwia przekroczenie terminu, a za

taką może być uznana tylko ta, która rzeczywiście uniemożliwia podjęcie czynności

procesowej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 października 1998 r.,

I PKN 385/98, OSNP 1999 nr 23, poz. 753; z dnia 5 sierpnia 2005 r., II PZ 20/05,

OSNP 2006 nr 13-14, poz. 214; z dnia 5 stycznia 2006 r., I UZ 38/05, OSNP 2007

nr 1-2, poz. 32), czego skarżący w niniejszej sprawie nawet nie próbował

uprawdopodobnić.

Konsekwencją braku podstaw do przywrócenia terminu jest zaś odrzucenie

spóźnionego wniosku o doręczenie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 grudnia

2010 r. wraz z jego uzasadnieniem, jak prawidłowo stwierdził Sąd drugiej instancji.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 394 1 § 3 w związku z art.

39814 k.p.c., postanowił jak w sentencji.