I UZ 20/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 20/06

POSTANOWIENIE

Dnia 23 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania D. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o rentę socjalną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 listopada 2006 r.,

zażalenia ubezpieczonej na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 marca 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie o odrzuceniu wniosku o

sporządzenie uzasadnienia wyroku (pkt 2) i wniosek ten

przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2006 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację ubezpieczonej D. K. od wyroku Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy I Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2005 r.

Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2006 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych ustanowił dla ubezpieczonej D. K. pełnomocnika z

urzędu.

Pismem z dnia 1 lutego 2006 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła

adwokat S. G. jako pełnomocnika z urzędu ubezpieczonej.

Pełnomocnik z urzędu ubezpieczonej D. K. adwokat S. G. w dniu 14 lutego 2006 r.

wniosła o przywrócenie ubezpieczonej terminu do złożenia wniosku o sporządzenie

uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 24 stycznia 2006 r. oraz o

doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. W uzasadnieniu tego wniosku

wskazuje się, że ubezpieczona jako nieprofesjonalista w zakresie prawa

pozostawała w przekonaniu, że należycie zadbała o swoje interesy. Pomimo

pouczenia o sposobie wniesienia zaskarżenia, nie zrozumiała tego pouczenia i

pozostawała w przekonaniu, że dopełniła wymaganych prawem okoliczności, które

umożliwią jej zaskarżenie wydanego wyroku, a wniosek o ustanowienie

pełnomocnika z urzędu miał dla ubezpieczonej skutek w postaci ustania biegu

pozostałych terminów umożliwiających zaskarżenie wyroku. Skarżąca wnosząc o

ustanowienie pełnomocnika z urzędu dochowała należytej staranności człowieka

przejawiającego dbałość o swoje własne życiowo ważne sprawy. Z uwagi na to, że

ubezpieczona nie jest profesjonalistą, należy przyjąć, że niezłożenie wniosku o

sporządzenie uzasadnienia wyroku nastąpiło bez jej winy.

Postanowieniem z dnia 28 marca 2006 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 169 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1

k.p.c. w punkcie 1 oddalił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o

sporządzenie

uzasadnienia

wyroku

i

doręczenie

odpisu

wyroku

wraz

z

uzasadnieniem oraz w punkcie 2 na podstawie art. 328 § 1 zdanie 2 k.p.c. odrzucił

wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

W

uzasadnieniu

postanowienia

Sąd

Apelacyjny

stwierdził,

że

ani

pełnomocnik wnioskodawczyni ani też ona sama nie spełniła obowiązku, o jakim

mowa w art. 169 § 2 k.p.c. to znaczy nie uprawdopodobniła, że uchybienie

terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego

doręczenie

wraz

z

uzasadnieniem

nastąpiło

bez

winy

wnioskodawczyni.

Okoliczności wskazane we wniosku, mające na celu wykazanie braku winy w

uchybieniu

terminu

do

złożenia

wniosku

takie

jak

błędne

przekonanie

ubezpieczonej o wstrzymaniu biegu terminów procesowych na skutek wniesienia

wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, czy też nieprawidłowe zrozumienie

pouczenia sądu, nie przesądzają, według Sądu Apelacyjnego, o braku winy w

uchybieniu

terminu.

Raczej

przeciwnie

wskazują

na

zawiniony

charakter

zaniechania. Wnioskodawczyni była bowiem obecna na rozprawie, gdzie została

prawidłowo pouczona o sposobie i terminie zaskarżenia wyroku. Sąd Apelacyjny

podkreślił, że wnioskodawczyni nie kwestionowała, że została pouczona o trybie

zaskarżenia wyroku, co świadczy o tym, że prawidłowo zrozumiała pouczenie.

Ponadto z oświadczenia wnioskodawczyni, które złożyła na rozprawie w dniu 28

marca 2006 r., że „jak dostanie adwokata, to on będzie jej wszystkimi sprawami

od początku do końca kierował”, zdaniem Sądu Apelacyjnego, wynika, że

wnioskodawczyni nie dołożyła należytej staranności by skutecznie zaskarżyć

orzeczenie. Bezpodstawnie zwolniła się z obowiązku wykonania jakiejkolwiek

czynności zmierzającej do zaskarżenia wyroku, przekładając ten obowiązek na

pełnomocnika. Wnioskodawczyni składając wniosek nie mogła wiedzieć, że

pełnomocnik

zostanie

dla

niej

ustanowiony.

Pozostawienie

dalszego

prowadzenia wszystkich swoich ważnych życiowo spraw pełnomocnikowi,

którego wnioskodawczyni jeszcze nie miała świadczy o tym, że nie dołożyła ona

należytej

staranności, aby skutecznie

zaskarżyć niekorzystne

dla

niej

rozstrzygnięcie.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że wnioskodawczyni mogła wnieść skutecznie

wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od dnia

ogłoszenia wyroku (24 stycznia 2006 r.) stosownie do art. 328 § 1 zdanie 1 k.p.c. tj.

do dnia 31 stycznia 2006 r. Złożenie zaś tego wniosku wraz z wnioskiem o

przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku

w dniu 14 lutego 2006 r. nastąpiło po upływie przewidzianego dla dokonania tej

czynności terminu i dlatego wniosek ten podlegał odrzuceniu.

Zażalenie wniosła ubezpieczona zaskarżając powyższe postanowienie w

zakresie jego punktu 2 tj. postanowienie o odrzuceniu wniosku o sporządzenie

uzasadnienia wyroku (i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem). W tym

zakresie zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 328 § 1 zdanie 2 i

art. 391 § 1 k.p.c. przez błędne przyjęcie, że wniosek o sporządzenie i doręczenie

uzasadnienia wyroku powinien zostać odrzucony jako sporządzony po terminie,

zażalenie zawiera wniosek o uchylenie postanowienia o odrzuceniu wniosku o

sporządzenie uzasadnienia wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania.

Ponadto na podstawie art. 380 k.p.c. w związku z art. 398 21 i art. 3941 § 3

k.p.c. co do postanowienia w jego punkcie 1 zażalenie zawiera wniosek o

rozpoznanie rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu, na

które zażalenie nie przysługuje, a ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W tym

zakresie w zażaleniu zarzucono naruszenie art. 168 § 1 oraz art. 169 § 2 k.p.c.

przez przyjęcie, że ubezpieczona nie uprawdopodobniła, że wniosek został złożony

bez jej winy. Wniosek w tym przedmiocie dotyczy uchylenia postanowienia także co

do odmowy przywrócenia terminu i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania.

W

uzasadnieniu

zażalenia

podniesiono,

że

stanowisko

Sądu

w

zaskarżonym postanowieniu pozostaje w sprzeczności z oświadczeniem

ubezpieczonej, że „jak dostanie adwokata, to on będzie jej wszystkimi sprawami

od początku do końca kierował”. Takie twierdzenie wskazuje na to, że

wnioskodawczyni nie dokonała czynności bez swojej winy, gdyż jako

nieprofesjonalista rozumiała, że wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu

stanowi właściwe działanie podjęte przez człowieka, który należycie dba o swoje

interesy. Potwierdzeniem tego faktu jest okoliczność, że ubezpieczona wniosek

o ustanowienie adwokata z urzędu złożyła bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku

Sądu Apelacyjnego. Wskazane powyżej okoliczności świadczą o tym, że

wnioskodawczyni, mimo iż pouczona przez Sąd prawidłowo, nie zrozumiała

tego pouczenia. Jako nieprofesjonalista jest więc usprawiedliwiona i bez swojej

winy

nie

dokonała

czynności.

Zdaniem

pełnomocnika

wnioskodawczyni,

postanowienie o odrzuceniu wniosku powinno zostać uchylone z uwagi na to, że

skoro uwzględniono wniosek ubezpieczonej o ustanowienie pełnomocnika z

urzędu i został on ustanowiony, a także powiadomiony o tym fakcie już po

upływie terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z

uzasadnieniem, to Sąd otworzył drogę do sporządzenia i wniesienia takiego

wniosku, a także wniosku o przywrócenie terminu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na podstawie art. 380 k.p.c. w związku z art. 398 21 k.p.c. w pierwszej

kolejności należało rozpoznać zawarty w zażaleniu wniosek o rozpoznanie

postanowienia o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o

sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zarzuty skarżącej dotyczące powyższego

postanowienia są zasadne. Przede wszystkim nie ma racji Sąd Apelacyjny

stwierdzając, że wniosek z 14 lutego 2006 r. nie zawiera uprawdopodobnienia

okoliczności, o których mowa w art. 169 § 2 k.p.c.

Spełnienie warunku uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających

wniosek

następuje

w

sytuacji

przytoczenia

przez

stronę

okoliczności

uzasadniających go zarówno merytorycznie – brak winy w uchybieniu terminowi

(art. 168 § 1 k.p.c.), jak i formalnie – okoliczności uzasadniające dopuszczalność

tego wniosku ze względu na zachowanie terminu (T. Ereciński, J. Gudowski, M.

Jędrzejewska:

Kodeks

postępowania

cywilnego

Komentarz,

Wydawnictwo

Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, t. 1, s. 383 ). Wbrew temu co przyjął Sąd

Apelacyjny

w

zaskarżonym

postanowieniu,

pełnomocnik

skarżącej

uprawdopodobniła okoliczności uzasadniające wniosek o przywrócenie terminu do

złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wskazała bowiem, że

ubezpieczona pomimo pouczenia o sposobie wniesienia zaskarżenia, nie

zrozumiała tego pouczenia i pozostawała w przekonaniu, że dopełniła wymaganych

prawem okoliczności, które umożliwią jej zaskarżenie wydanego wyroku.

Twierdzenia te uprawdopodobniają ustalone okoliczności. Przecież bezpośrednio

po

rozpoczęciu

terminu

otwartego

dla

czynności

zaskarżenia

wyroku

–

ubezpieczona zwróciła się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, co świadczy

niewątpliwie o jej woli zaskarżenia wyroku, natomiast, niezłożenie w tych

okolicznościach prostego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku mogło –

według reguł prawdopodobieństwa – wynikać z przekonania ubezpieczonej, że

wyraziła w ten sposób wobec sądu wymagany wniosek rozpoczynający procedurę

zaskarżenia. Jeżeli zatem we wniosku o przywrócenie terminu powołano się na

powyższe okoliczności,

z których - według wnioskodawcy, wynika brak winy

ubezpieczonej w niezachowaniu terminu, to nie ma racji Sąd Apelacyjny, że

wniosek o przywrócenie terminu nie zawiera okoliczności o jakich mowa w art. 169

§ 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 lutego 1971 r., I CZ 9/71 wyraził

pogląd, że „Można i należy stronie, która powinna znać prawo, za zawinioną

poczytywać nieznajomość jasno ujętych przepisów i ustalonej praktyki sądowej.

Natomiast błędne rozumienie przepisu przez nieprawnika z reguły powinno

wykluczać jego winę. Z przepisów k.p.c. nie wynika, by w postępowaniu sądowym

obowiązywała paremia, iż nieznajomość prawa szkodzi. Przeciwnie z art. 5, 212

zdanie drugie, 327 i 460 k.p.c. wynika dążność, by strona z powodu nieznajomości

prawa nie doznawała uszczerbku. Dlatego też niedokonanie w terminie czynności

procesowej przez stronę niebędącą prawnikiem z powodu błędnego rozumienia

przepisu k.p.c. uzasadnia ocenę braku jej winy w omieszkaniu terminu. To samo

dotyczy strony - nieprawnika, stosującej jednak zawodowo prawo, jeśli mylnie

rozumiany przepis mógłby być różnie rozumiany.” Sąd Najwyższy na gruncie

rozpoznawanego zażalenia podziela powyższy pogląd.

Przyjęte

przez

Sąd

Apelacyjny

błędne

założenie

o

braku

uprawdopodobnienia okoliczności, o których mowa w art. 169 § 2 k.p.c.

przesądzało o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o

sporządzenie uzasadnienia wyroku i w konsekwencji o odrzuceniu tego wniosku.

Zakwestionowanie zasadnie w zażaleniu przesłanki zaskarżonego rozstrzygnięcia

o odrzuceniu wniosku o uzasadnienie wyroku prowadzi konsekwentnie do

uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia na

podstawie art. 380 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. i art. 394 1 § 3 k.p.c., 39815 §

1 zdanie 1 k.p.c.