I UZ 19/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 19/11

POSTANOWIENIE

Dnia 26 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf

w sprawie z odwołania K. K. i J. L. prowadzącej działalność pod firmą Niepubliczny

Zakład Opieki Zdrowotnej "Medycyna Szkolna" w Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Z.

o ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 lipca 2011 r.,

zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 lutego 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie, zawarte w pkt 3 wyroku i w

tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego przed

Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Z. decyzją z 22 lipca 2008 r.

wymierzył za ubezpieczoną K. K. jako zleceniobiorcę J. L. prowadzącej NZOZ

Medycyna Szkolna w Z. składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za

wskazane w decyzji okresy. Ubezpieczona oraz płatnik w odwołaniach od decyzji

domagały się jej zmiany w zakresie, w jakim do podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne i zdrowotne został wliczony ekwiwalent za używanie i

pranie własnej odzieży roboczej oraz zasądzenia od organu rentowego na rzecz

każdej z nich kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w

wysokości sześciokrotności stawki minimalnej.

Wyrokiem z 28 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w G. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zwolnił J. L. z

obowiązku uregulowania składek na ubezpieczenia społeczne, tj. emerytalne,

rentowe, wypadkowe i zdrowotne za K. K. z tytułu ekwiwalentów za używanie

własnej odzieży i obuwia zamiast roboczego oraz zasądził od organu rentowego na

rzecz każdej z odwołujących się po 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

prawnego. Jako podstawę w tym zakresie wskazano art. 98 i art. 108 § 1 k.p.c.

oraz § 2 i § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002

r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa

kosztów

pomocy

prawnej

udzielonej

przez

radcę

prawnego

ustanowionego z urzędu (dalej: rozporządzenie z 28 września 2002 r.).

Wyrok w całości zaskarżył organ rentowy oraz w punkcie drugim J. L. i K. K.

Płatnik

oraz

ubezpieczona

podnosiły

przede

wszystkim,

że

podstawą

rozstrzygnięcia o kosztach powinien być § 6 rozporządzenia z 28 września 2002 r.

a nie § 12 ust. 2. Domagano się więc zmiany orzeczenia o kosztach poprzez

zasądzenie po 4 800 zł na rzecz ubezpieczonej i płatnika.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 10

lutego 2011 r. w punkcie pierwszym zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

ustalił, iż J. L. nie jest zobowiązana do zapłacenia składek na ubezpieczenia

społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za K. K. od uzyskanego przez nią przychodu

z tytułu ekwiwalentu pieniężnego za używanie odzieży i obuwia własnego zamiast

roboczego za wskazane okresy. W pozostałym zakresie oddalono apelację. W

punkcie drugim zmieniono zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że orzeczono na

rzecz J. L. i K. K. po 1 200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, w

pozostałym zakresie zażalenie oddalono. W punkcie trzecim zasądzono od organu

rentowego na rzecz J. L. i K. K. po 645 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania za

II instancję.

W uzasadnieniu stwierdzono przede wszystkim, że wysokość stawek

minimalnych w sprawach dotyczących wysokości składek na ubezpieczenia

społeczne i ubezpieczenie zdrowotne zależy od wysokości tych składek – wartości

przedmiotu sporu. Należało zastosować § 6 rozporządzenia z 28 września 2002 r.

Organ rentowy wskazał, że wartością przedmiotu sporu jest 5 579, 85 zł. Zgodnie z

§ 6 pkt 4 rozporządzenia wysokość stawki minimalnej wyniosła 1 200 zł.

Koszty zastępstwa procesowego wynikające z oddalenia apelacji organu

rentowego obliczono w następujący sposób: 75% z 1 200 zł, czyli po 900 zł (art. 98

§ 1 i § 3 k.p.c. w związku z § 13 ust. 1 pkt 2 i § 6 pkt 4 rozporządzenia).

Z kolei wysokość kosztów postępowania zażaleniowego uzasadniono

następująco. J. L. i K. K. żądały zasądzenia na ich rzecz po 4 800 zł. Ostatecznie

uzyskały po 1 200 zł. Wygrały zatem spór w zakresie kosztów procesu w ¼. W

pozostałym zakresie (w ¾) sprawę wygrał organ rentowy. Skarżące były

reprezentowane przez tego samego pełnomocnika oraz uiściły opłatę od zażalenia

w kwocie po 30 zł. Zatem należne każdej z nich od organu rentowego koszty

postępowania zażaleniowego wynoszą: 50% x 600 zł x ¼ + ¼ x 30 zł = 75 + 7,50=

82,50 zł (art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z § 13 ust. 2 pkt 2 i § 6 pkt 3

rozporządzenia). Należne organowi rentowemu od każdej z ubezpieczonych koszty

postępowania zażaleniowego wynoszą: 75% x 600 zł x ¾ = 337,50 zł (art. 98 § 1

k.p.c. w związku z § 12 ust. 2 pkt 2 i § 6 pkt 3 rozporządzenia). Na tej podstawie

koszty za II instancję zasądzone od organu rentowego wynoszą po 645 zł (900 zł+

82,50 zł -337,50 zł) na rzecz płatnika i ubezpieczonej.

Zażalenie na postanowienie z 10 lutego 2011 r. zawarte w punkcie trzecim

wyroku Sądu Apelacyjnego złożył organ rentowy. Zaskarżył je w części, co do

kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej

instancji. Postanowieniu zarzucono naruszenie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w związku z §

4 ust. 1 rozporządzenia z 28 września 2002 r. Naruszenie miało polegać na

nieuzasadnionym zasądzeniu na rzecz odwołujących (ubezpieczonego i płatnika

składek), wnoszących wspólne odwołanie od tej samej decyzji organu, kosztów

postępowania za II instancję określonych odrębnie w stosunku do ubezpieczonego i

płatnika. Koszty wyliczono w ten sposób, mimo że odwołujące reprezentował jeden

pełnomocnik

oraz

pomiędzy

odwołującymi

zachodziło

współuczestnictwo

materialne w rozumieniu art. 72 § 1 k.p.c. w związku z art.477 11 § 1 k.p.c. W efekcie

Sąd zawyżył (podwoił) wartość przedmiotu zaskarżenia.

Wniesiono o uchylenie postanowienia z punktu trzeciego wyroku z 10 lutego

2011 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu i

rozstrzygnięcia o kosztach dotychczasowego postępowania, za postępowanie

zażaleniowe przed Sądem Najwyższym i za II instancję, ewentualnie o uchylenie

postanowienia z punktu trzeciego wyroku z 10 lutego 2011 r. i orzeczenie co do

istoty sprawy poprzez zasądzenie od organu rentowego na rzecz K. K. i J. L.

łącznie 645 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego i zasądzenie

łącznie od odwołujących na rzecz organu rentowego kosztów procesu za

postępowanie zażaleniowe przed Sadem Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa

radcy prawnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd Najwyższy ma kompetencję do

rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji jedynie co do

kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej

instancji.

W

niniejszej

sprawie

ocena

postanowienia

Sądu

Apelacyjnego

w

przedmiocie kosztów postępowania drugoinstancyjnego zależy od ustalenia rodzaju

współuczestnictwa występującego pomiędzy ubezpieczonymi i płatnikiem składek.

Sąd

II

instancji

przyjął,

że

w

sprawie

mamy

do

czynienia

z

współuczestnictwem formalnym. Nie jest to stwierdzenie prawidłowe.

We współuczestnictwie formalnym, w przeciwieństwie do materialnego, nie

jest niezbędna tożsamość podstawy faktycznej i prawnej, lecz wystarczające jest

ich podobieństwo. Każdy ze współuczestników dochodzi samodzielnego roszczenia

wypływającego

z

innego

stosunku

prawnego.

Związek

współuczestników

formalnych ma jedynie charakter zewnętrzny. Dochodzi do łącznego rozpoznania

spraw podobnych, lecz formalnie samodzielnych (zob. przykładowo T. Zembrzuski

[w:] H. Dolecki, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. T. I,

b.m.w. 2001, s. 280). Płatnika składek i ubezpieczonego należało uznać za

współuczestników materialnych. Ich prawa i obowiązki w zakresie zapłaty składki

na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne nie są bowiem oparte na jednakowej

podstawie faktycznej i prawnej (art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.). W ocenie składu

orzekającego przedmiotem sporu są prawa lub obowiązki wspólne (podobnie w

wyroku z 8 grudnia 2000 r., II UKN 128/00, OSNP 2002, nr 15, poz. 368). Do

obrony byłoby również stanowisko, że obowiązek zapłaty składki na ubezpieczenie

społeczne i zdrowotne jest nie tylko obowiązkiem wspólnym płatnika i

ubezpieczonego (dług jest wspólny, odpowiedzialność jest jedynie płatnika), lecz

jest również oparty na tej samej podstawie faktycznej i prawnej (tzw.

współuczestnictwo

kwalifikowane).

W

pewnym

zakresie

takie

stanowisko

potwierdzone mogłoby być faktem podziału finansowania składki pomiędzy

ubezpieczonego i płatnika z własnych środków oraz treścią art. 477 11 k.p.c.

Niezależnie od powyższych wątpliwości teoretycznych związanych z

trudnościami w odróżnieniu, czy współuczestnictwo materialne opiera się na

wspólności praw lub obowiązków, czy też jednocześnie na tożsamości podstawy

faktycznej i prawnej, należy stwierdzić, że płatnik i ubezpieczona w rozpoznawanej

sprawie

występowali

jako

współuczestnicy materialni.

Z

punktu

widzenia

procesowego mamy zatem do czynienia z jednym przedmiotem sporu niezależnie

od ilości współuczestników. Wobec tego, w sprawie należało odpowiednio

zastosować wskazówki z uchwały Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2007 r., III CZP

130/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 1, w której stwierdzono między innymi, że

wygrywającym proces współuczestnikom, o których mowa w art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.,

reprezentowanym przez tego samego radcę prawnego, sąd przyznaje zwrot

kosztów w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika.

Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3 k.p.c. w

związku z art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.