I UZ 18/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 18/06

POSTANOWIENIE

Dnia 11 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania W. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o zwrot nienależnie pobranego zasiłku chorobowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych

i Spraw Publicznych w dniu 11 października 2006 r.,

zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 13 marca 2006 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2005 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych zmienił wyrok Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 28 maja 2004 r. oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w ten sposób, że zwolnił W. J. od obowiązku zwrotu zasiłku

chorobowego za okres od 1 do 5 stycznia 2004 r., a w pozostałej części odwołanie

wnioskodawcy oddalił.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił: 1)

naruszenie

prawa

materialnego

przez

jego

błędną

wykładnię

i

niewłaściwe

zastosowanie, w szczególności art. 17 ust. 1 i 3 w związku z art. 68 ustawy z dnia 25

czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636 ze zm.) poprzez przyjęcie, że

skarżącemu nie należał się zasiłek chorobowy, art. 66 ust. 2 powołanej ustawy przez

przyjęcie, iż bezpodstawnie wypłacono mu zasiłek chorobowy oraz art. 84 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887

ze zm.) poprzez jego niezastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania mające

istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 373 k.p.c. w związku z art. 370

k.p.c. i art. 379 pkt 2 k.p.c. poprzez przyjęcie i rozpoznanie apelacji złożonej przez

organ rentowy nie posiadający legitymacji biernej w niniejszym postępowaniu oraz

naruszenie art. 350 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie postanowieniem z dnia 9 stycznia

2006 r. w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku sprostowania polegającego na

zastąpieniu w pkt 2 ogłoszonego na rozprawie sformułowania „oddala apelację”

sformułowaniem „oddala odwołanie”. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku. Jako wartość przedmiotu zaskarżenia wskazana

została kwota 6.825,36 złotych.

Postanowieniem z dnia 13 marca 2006 r. Sąd Okręgowy odrzucił skargę

kasacyjną wskazując, iż jest ona niedopuszczalna w świetle art. 3982 § 1 k.p.c., zgodnie

z którym skarga kasacyjna nie przysługuje w sprawach o prawa majątkowe z zakresu

prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest

niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Ponadto stosownie do art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.

skarga kasacyjna winna zawierać wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania i jego

uzasadnienie, którego to wymogu skarga wnioskodawcy nie spełnia. Wypełnienie

wskazanego warunku nie może bowiem polegać na odwołaniu się do samych podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W zażaleniu na powyższe postanowienia wnioskodawca zarzucił: 1) naruszenie

art. 3876 § 2 k.p.c. oraz art. 3874 § 1 pkt 3 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c.

poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej, 2) naruszenie przepisów postępowania, a to art.

3982 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że przedmiotem postępowania nie jest roszczenie o

charakterze niemajątkowym, a nadto art. 3874 § 1 pkt 3 k.p.c. poprzez przyjęcie, iż

skarga kasacyjna nie zawiera wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania oraz jego

uzasadnienia, podczas gdy wymogi te zostały spełnione i 3) naruszenie art. 378 § 1

k.p.c. w związku z art. 379 pkt 2 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie podniesionego zarzutu

braku legitymacji biernej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z., podczas gdy

stroną w sprawie był Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. , a także art. 378

§ 1 k.p.c. w związku z art. 379 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 51 k.p.c. poprzez wydanie

zaskarżonego postanowienia przez sędziego, który brał udział w wydaniu zaskarżonego

wyroku. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że Sąd Okręgowy nie dostrzegł oparcia

skargi kasacyjnej na bezwzględnej przyczynie odwoławczej, jaką jest nieważność

postępowania. W tym zakresie skarżący powołał się na pogląd Sądu Najwyższego

wyrażony w postanowieniu z dnia 10 kwietnia 2002 r., II UKN 190/02, zgodnie z którym

samo wskazanie przez stronę wnoszącą kasację, że zaskarżone orzeczenie w sposób

oczywisty narusza prawo, bądź że w sprawie doszło do nieważności postępowania, jest

spełnieniem wymagania przedstawienia okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, choć nie wprost sformułowany,

wynika z ostatniego zdania jej uzasadnienia, zaś uzasadnienie wniosku wynika z

uzasadnienia skargi kasacyjnej. W zakresie zarzutu nieważności postępowania

zażaleniowego skarżący przytoczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca

2004 r. stwierdzający, że art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 401 pkt 1 k.p.c. i art.

379 pkt 4 k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim ogranicza

wyłącznie sędziego z mocy samej ustawy tylko do spraw, w których rozstrzyganiu brał

udział w instancji bezpośrednio niższej. W ocenie skarżącego, Sąd drugiej instancji,

wydając zaskarżone postanowienie, pominął podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty

dotyczącego

nieważności

postępowania

apelacyjnego,

które

winny

skutkować

bezwzględnym uchyleniem orzeczenia. Wskazał nadto, że będące przedmiotem

postępowania roszczenie nie miało charakteru majątkowego, gdyż decyzja organu

rentowego w istocie odmawiała wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego. W

wyroku z dnia 13 maja 1997 r., II UKN 104/97 Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawach

z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których przedmiotem sporu jest prawo do

określonego świadczenia, kasacja jest dopuszczalna bez względu na wartość

przedmiotu zaskarżenia. Skoro nie są tożsame pojęcia „objęcie obowiązkiem

ubezpieczenia społecznego” oraz „zwrot nienależnie pobranego zasiłku chorobowego”,

to w sprawie, w której orzeczenie dotyczyło przyznania prawa do zasiłku, a nie jego

zwrotu, zaprezentowany przez Sąd drugiej instancji pogląd nie znajduje zastosowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia zaskarżonym postanowieniem 379 pkt 4

k.p.c. w związku z art. 51 k.p.c., gdyż przytoczony przez skarżącego w zażaleniu wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. SK 19/02 (OTK-A z 2004 r., z.

7, poz. 67) nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania. W powołanym wyroku

Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. w związku z

art. 401 pkt 1 k.p.c. oraz art. 379 pkt 4 k.p.c. w zakresie, w jakim ogranicza wyłączenie

sędziego ex lege tylko do tych spraw, w których rozstrzyganiu brał udział w instancji

bezpośrednio niższej. Zgodnie z art. 51 k.p.c. sędzia powinien zawiadomić sąd o

zachodzącej podstawie swego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie.

Skarżący nie dostrzega, że ocena dopuszczalności skargi kasacyjnej – stosownie do

art. 3986 § 2 k.p.c. – w pierwszej kolejności należy do sądu drugiej instancji, a więc tej

samej, w której zostało wydane orzeczenie zaskarżone skargą kasacyjną. Przepis art.

48 § 1 pkt 5 k.p.c. nie odnosi się natomiast w jakimkolwiek zakresie do udziału sędziego

w wydaniu orzeczenia w postępowaniu międzyinstancyjnym. Odrzucenie przez sąd

drugiej instancji skargi kasacyjnej na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. ze względu na jej

niedopuszczalność nie ma nic wspólnego z rozpatrywaniem jej zasadności. Jest to

jedynie formalny skutek badania dopuszczalności skargi w zakresie spełnienia

wymogów w przepisie tym określonych. W tym formalnym badaniu dopuszczalności

skargi kasacyjnej może wziąć udział sędzia, który brał udział w składzie sądu

wydającego wyrok zaskarżony skargą (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22

kwietnia 2002 r., I PZ 21/02, OSNP z 2004 r. nr 6, poz. 103). Skoro więc w wydaniu

zaskarżonego postanowienia nie brał udziału sędzia wyłączony na podstawie art. 48 § 1

k.p.c., to nie zachodziła sytuacja uregulowana w art. 51 k.p.c., a w konsekwencji

postępowanie Sądu drugiej instancji nie jest dotknięte nieważnością z art. 379 pkt 4

k.p.c.

Zgodnie z art. 3984 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać oznaczenie

zaskarżonego orzeczenia (pkt 1), przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie

(pkt 2), wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie (pkt

3) oraz wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia (pkt 4). Ustawodawca,

wprowadzając

przymus

adwokacko-radcowski

w

postępowaniu

przed

Sądem

Najwyższym (art. 871 k.p.c.), a więc także do sporządzenia skargi kasacyjnej, postawił

temu środkowi zaskarżenia wysokie wymagania profesjonalne. Wśród tych wymagań

jest przedstawienie w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jego uzasadnienie (3984 § 1 pkt 3 k.p.c.). Przepis ten wymaga, aby

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej stanowił odrębny element pisma niezależny od

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Uzasadnienie wniosku natomiast

powinno nawiązywać do przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem Sąd Najwyższy przyjmuje

skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi

nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Spełnienie wymagania z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. powinno zatem przybrać formę

wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wskaże, jakie występujące w

sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania i jednocześnie uzasadni, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek. Celem tego wymogu jest umożliwienie Sądowi Najwyższemu

oceny, czy w danej sprawie istnieją podstawy do przyjęcia skargi kasacyjnej, czy też do

odmowy

takiego

przyjęcia.

Dlatego

przy

przedstawieniu

jako

okoliczności

uzasadniającej rozpoznanie skargi kasacyjnej nieważności postępowania skarżący

winien opisać, na czym nieważność ta polega. Braki skargi kasacyjnej w zakresie

wskazanych wyżej elementów konstrukcyjnych powodują, że skarga jest dotknięta tzw.

brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie właściwym do usuwania braków formalnych

i w związku z tym podlega odrzuceniu bez wzywania do ich uzupełnienia z mocy art.

3986 § 2 k.p.c.

Trafne jest stanowisko Sądu Okręgowego, że skarga kasacyjna wnioskodawcy

nie zawiera w ogóle wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania, zaś końcowe jej

sformułowanie „mając na uwadze powyższe wywiedzenie skargi kasacyjnej jest

uzasadnione i konieczne” warunku tego nie spełnia. W rozpoznawanej sprawie nie

chodzi bowiem o to, czy przytoczone przez stronę skarżącą uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania jest wystarczające, czy też nie, oraz w jakim miejscu

skargi zostało zawarte, lecz o to, że wniosek taki w ogóle w skardze kasacyjnej nie

został zawarty. Odrzucenie skargi kasacyjnej w tych okolicznościach nie ma rangi

merytorycznej oceny skargi ani też oceny zasadności lub legalności orzeczenia

wydanego przez Sąd drugiej instancji. Było bowiem wyłącznie wynikiem negatywnej

oceny spełnienia przez skarżącego formalnych wymogów konstrukcyjnych skargi

kasacyjnej. Brak w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania, a także

brak odpowiadającego ustawowym wymaganiom uzasadnienia tego wniosku (art. 3984

§ 1 pkt 3 k.p.c.) są brakami nieusuwalnymi, powodującymi odrzucenie skargi kasacyjnej

(por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05,

OSNC z 2006 r., z. 4, poz. 75).

Stosownie do art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w

sprawach o prawa majątkowe z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, w

których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych.

Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna

przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i

o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia

społecznego.

Sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych jest zgodnie z art. 476 § 2 k.p.c.

sprawa, w której wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących

między innymi ubezpieczeń społecznych oraz innych poza emeryturami i rentami

świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Przedmiot sporu w tych sprawach określa więc przedmiot decyzji organu rentowego

zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych. W zaskarżonej przez wnioskodawcę

decyzji z dnia 28 maja 2004 r. organ rentowy zobowiązał go do zwrotu niesłusznie

pobranego zasiłku chorobowego za okres od 3 lutego do 7 czerwca 2003 r. oraz od 19

sierpnia 2003 r. do 5 stycznia 2004 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie 6.825,36

złotych. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie nie jest zatem objęcie wnioskodawcy

ubezpieczeniem społecznym, lecz prawo do zasiłku chorobowego i obowiązek zwrotu

zasiłków nienależnie pobranych. Nie budzi wątpliwości, iż jedną z przesłanek nabycia

prawa do zasiłku chorobowego jest podleganie ubezpieczeniu społecznemu, jednakże

okoliczność ta nie zmienia przedmiotu postępowania w niniejszej sprawie, co oznacza,

iż Sądy obu instancji rozpoznały i rozstrzygnęły sprawę o prawo do zasiłku, nie zaś

sprawę podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Tym samym za trafny należy uznać

pogląd Sądu Okręgowego wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że

niniejsza sprawa nie jest sprawą o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego,

lecz sprawą o prawo majątkowe w rozumieniu art. 398 2 § 1 k.p.c. Sprawa o przyznanie

prawa do zasiłku chorobowego jest bowiem sprawą o prawo majątkowe, w której

dopuszczalność skargi kasacyjnej zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., II UZ 144/00, OSNAPiUS

z 2002 r. nr 19, poz. 473 i z dnia 13 marca 2001 r., II UZ 14/01, OSNAPiUS z 2003 r. nr

2, poz. 48).

Z powyższych względów zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 398 14

k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.