I UZ 171/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 171/10

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania H. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 lutego 2011 r.,

zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 19 października 2010 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia

19 października 2010 r. oddalił apelację ubezpieczonej H. S. od wyroku Sądu

Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 sierpnia w2010 r.,

oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z daty 30

kwietnia 2010 r., w którym zakwestionowała sposób obliczenia przez organ rentowy

wysokości przyznanej emerytury oraz nie obciążył odwołującej się kosztami

zastępstwa procesowego za drugą instancję.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na przepisie art. 102

k.p.c. i uzasadniono okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego skarżącej, jej

trudną sytuacją finansową oraz niemożnością znalezienia pracy w ostatnich latach.

Na zawarte

w wyroku

rozstrzygnięcie

o

kosztach

zastępstwa

procesowego złożył zażalenie organ rentowy, zarzucając Sądowi drugiej instancji

naruszenie prawa materialnego w postaci art. 102 k.p.c.

poprzez jego

zastosowanie w sprawie, mimo niezbadania przesłanek odstąpienia od obciążenia

ubezpieczonej spornymi kosztami. Na tej podstawie żalący się wniósł o zmianę

zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie od odwołującej się na jego rzecz kosztów

zastępstwa procesowego za drugą instancję według norm przepisanych.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że niezbędne jest rozważenie,

czy w sprawie powinna mieć zastosowanie wyrażona w art. 98 k.p.c. zasada

odpowiedzialności za wynik postępowania zamiast regulacji art. 102 k.p.c., która

przewidziana jest dla szczególnych sytuacji, a ocena, czy zachodzą przesłanki

odstąpienia od obciążenia strony przegrywającej spór kosztami procesu nie może

być dowolna. W niniejszym przypadku twierdzenie Sądu Apelacyjnego o złym

stanie majątkowym ubezpieczonej nie zostało poparte żadnymi argumentami. W

sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność, nawet w postaci

przesłuchania strony. Tymczasem odwołująca się jest uprawniona do emerytury,

stąd trudno zgodzić się z tezą, że nie jest

zastępstwa

procesowego

swego

przeciwnika

ona w stanie ponieść kosztów

w

wysokości

złotych.

Wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, ustalone w granicach stawek opłat

określonych w odrębnych przepisach i adekwatne do nakładu pracy pełnomocnika

oraz stopnia zawiłości sprawy, należy zaś do kosztów niezbędnych do celowego

dochodzenia praw i celowej obrony.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Analizę

prawidłowości

zaskarżonego

orzeczenia

rozpocząć

wypada od przytoczenia treści art. 102 k.p.c., zgodnie z którym w przypadkach

szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko

część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten ustanawia

zasadę słuszności, będącą odstępstwem od wyrażonej w art. 98 § 1 k.p.c. zasady

odpowiedzialności za wynik procesu. W odróżnieniu od regulacji art. 101 k.p.c.

cytowany

przepis

nie

stwarza

możliwości

zasądzenia

na

rzecz

strony

przegrywającej proces zwrotu kosztów postępowania, lecz umożliwia jedynie

nieobciążenie jej kosztami przeciwnika procesowego. Komentowany przepis jest

szczególnym

rozwiązaniem,

niepodlegającym

wykluczającym

stosowanie

wszelkich

zastosowania

wystąpienia

wyjątkowych

uogólnień,

wykładni

rozszerzającej,

wymagającym

okoliczności

do

swego

(postanowienia

Sądu

Najwyższego z dnia 13 października 1976r., IV PZ 61/76, LEX nr 7856 i z dnia 16

lutego 1981r., IV PZ 11/81, LEX nr 8307).

Art. 102 k.p.c. nie konkretyzuje pojęcia „wypadków szczególnie

uzasadnionych”, pozostawiając ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu

okoliczności sprawy, sądowi. Ocena ta następuje niezależnie od ewentualnego

wcześniejszego zwolnienia strony od kosztów sądowych i ustanowienia dla niej

adwokata lub radcy prawnego (postanowienia Sadu Najwyższego z dnia 26

stycznia 2007 r., V CSK 292/06, LEX nr 232807 i z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ

112/09, LEX nr 564753).

Do okoliczności branych pod uwagę przez sąd przy

ocenie przesłanek zastosowania omawianego przepisu można zaliczyć nie tylko te

związane z przedmiotem sporu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11

września 1973 r., I CZ 122/73, OSNC 1974, nr 5, poz. 98) , a zwłaszcza jego

precedensowym charakterem ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 1973

r., I PR 188/73, PUG 1973, nr 12, s. 413) oraz samym przebiegiem procesu,

zwłaszcza gdy przegrywający spór prowadzi proces w sposób nielojalny, dążąc do

przewlekłości postępowania i zwiększenia jego kosztów

( postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73, LEX nr 7366),ale także

dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. W doktrynie wyrażany jest

przy tym pogląd, że sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet tak

niekorzystna, iż strona bez uszczerbku dla utrzymania własnego i członków rodziny

nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi podstawy zwolnienia z mocy art.

102 k.p.c. od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, chyba że na rzecz tej

strony przemawiają dalsze szczególne okoliczności, które same mogłyby być

niewystarczające, ale łącznie ze wspomnianą

wyczerpują

znamiona

wypadku

szczególnie

trudną sytuacją finansową

uzasadnionego

w

rozumieniu

powołanego przepisu (J. Bodio, J. Domendecki, A. Jakubecki, O. Marcewicz, P.

Telenga, M.P.Wójcik: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Oficyna, 2008,

wyd. III). Warto zauważyć, że nie jest obowiązkiem sądu odstępowanie od zasady

zwrotu kosztów z mocy z art. 102 k.p.c., jeśli nie dopatrzy się w sprawie przesłanek

zastosowania tego przepisu. Sposób skorzystania z cytowanej normy prawnej jest

bowiem suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i od jego

oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który

przemawia za odstąpieniem, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od reguły obciążania

kosztami procesu strony przegrywającej spór (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8

listopada 2001 r., II UKN 581/00, LEX nr 567859 i z dnia 19 maja 2006 r., III CK

221/05, LEX nr 439151).

Przenosząc powyższe rozważania na płaszczyznę niniejszego sporu

należy stwierdzić, że wszystkie wskazane okoliczności sprawy znalazły się w polu

widzenia Sądu Apelacyjnego przy rozstrzyganiu o kosztach procesu.

Wbrew

twierdzeniom

organu

rentowego

sytuacja

majątkowa

ubezpieczonej, jako przesłanki odstąpienia przez Sąd drugiej instancji od zasady

odpowiedzialności strony za wynik sprawy w zakresie kosztów procesu, znajduje

odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy. Z zamieszczonych w aktach

emerytalnych odwołującej się wynika bowiem, iż od 1996r. nie wykonywała ona

działalności

zarobkowej

stanowiącej

tytuł

do

podlegania

ubezpieczeniom

społecznym i dostarczającej stronie własnych środków utrzymania. Z kolei

przyznana jej z mocy zaskarżonej decyzji emerytura wynosi 931,73 złote brutto, a

po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na

ubezpieczenie zdrowotne – 798,87 złotych. Trudno zatem z

tak niskiego

świadczenia czynić oszczędności na pokrycie ewentualnych kosztów procesu, a

wynagrodzenie pełnomocnika strony przeciwnej za udział w postępowaniu

apelacyjnym, nawet w minimalnej stawce 120 złotych ,jest kwotą znaczącą w relacji

do dochodów ubezpieczonej.

Nie podzielając zarzutów żalącego się, Sąd Najwyższy z mocy art. 398 14

w związku z art. 39821 oraz art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł o oddaleniu zażalenia.