I UZ 170/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 170/10

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania Z. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 lutego 2011 r.,

zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 19 października 2010 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 października 2010 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację wnioskodawczyni Z. M. od wyroku Sądu

Okręgowego Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia 11 sierpnia 2010 r.,

oddalającego odwołanie wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 28 maja 2010 r. przyznającej jej prawo do emerytury (pkt I

wyroku) i nie obciążył wnioskodawczyni kosztami zastępstwa procesowego za

instancję odwoławczą (pkt II wyroku) na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na

okoliczności dotyczące stanu majątkowego wnioskodawczyni i jej trudnej sytuacji

finansowej.

W zażaleniu na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie II

wyroku organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zasądzenie

od wnioskodawczyni na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych. W zażaleniu zarzucono naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego

zastosowanie, pomimo że Sąd drugiej instancji nie badał przesłanek odstąpienia od

obciążenia strony przerywającej kosztami procesu, a w sprawie brak dowodów

potwierdzających stan majątkowy wnioskodawczyni, która nie była przesłuchana na

tę okoliczność. „Wyjątkowe przypadki”, o których mowa w art. 102 k.p.c., stanowią

kategorię oceny, która nie może być dowolna, lecz powinna być uzasadniona

obiektywnymi argumentami.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wydane przez sąd drugiej instancji rozstrzygnięcie o kosztach procesu, które

nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, podlega kontroli

Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym na mocy art. 394 1 § 1 pkt 2

k.p.c., dodanego ustawą z dnia 19 marca 2009 r. zmieniającą Kodeks

postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 69, poz. 592), który wszedł w życie 22 maja

2009 r. Nie ma przy tym ustawowego ograniczenia możliwości wniesienia do Sądu

Najwyższego zażalenia dotyczącego kosztów procesu jedynie do spraw, w których

przysługuje skarga kasacyjna (ograniczenie takie przewiduje art. 394 1 § 2 k.p.c. w

odniesieniu do postanowień sądu drugiej instancji kończących postępowanie w

sprawie).

Wniesione zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 102

k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych, sąd może zasądzić od strony

przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Powołany przepis nie konkretyzuje pojęcia „wypadków szczególnie uzasadnionych”

stanowiących przesłankę jego zastosowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że kwalifikacja takich wyjątkowych okoliczności należy do sądu i

zależy od okoliczności konkretnej sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z

dnia 13 października 1976 r. IV PZ 61/76 i z dnia 16 lutego 1981 r., IV PZ 11/81,

niepublikowane). Oznacza to, że sposób korzystania z art. 102 k.p.c. jest

suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu i do jego oceny należy

przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia

odstąpienie

od

generalnej

zasady

obciążania

kosztami

procesu

strony

przegrywającej spór (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 27 maja 2010 r. II

PK 359/09 LEX nr 603828; z dnia 19 maja 2006 r., III CK 221/05, LEX nr 439151; z 17

marca 2010 r., II CZ 105/09, niepublikowany; z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09,

LEX 564753; z 2 grudnia 2009 r., I CZ 92/09, niepublikowane; z 18 października

2010 r., I PZ 15/10, niepublikowane). Odwołanie się do pojęcia „wypadków

szczególnie uzasadnionych” oparte jest na zwrocie niedookreślonym, który stwarza

luz decyzyjny dla organu stosującego prawo i umożliwia nieobciążenie jednej ze

stron kosztami procesu. Nie jest zatem uzasadniona nadmierna ingerencja w

rozstrzygnięcia wydane na podstawie art. 102 k.c., a kontrola sprawowana przez

Sąd Najwyższy w tym zakresie musi być ograniczona do zwalczania orzeczeń

dotkniętych wyłącznie poważnym błędem (por. postanowienie SN z dnia 8 września

2010 r., II CZ 80/10, niepublikowane), co nie miało miejsca w rozpoznawanej

sprawie.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny zastosował art. 102 k.p.c. ze

względu na okoliczności dotyczące stanu majątkowego odwołującej i jej trudną

sytuację finansową. Odniesienie takiej oceny do przedmiotu sprawy, w której

ubezpieczona dochodziła podwyższenia wysokości emerytury, przyznanej jej w

granicach minimalnej wysokości tego świadczenia (wskaźnik wysokości podstawy

wymiaru emerytury wynosi 61,34%, a sama podstawa wymiaru 1.581,50 zł) mogło

przeto prowadzić do uznania wystąpienia wypadku szczególnie uzasadnionego,

który usprawiedliwiał odstąpienie od obciążania kosztami procesu tej strony

przegrywającej sprawę. W przypadku widocznego od razu niekorzystnego stanu

majątkowego strony okoliczności z art. 102 k.p.c. nie muszą być szczegółowo

uzasadniane i wbrew twierdzeniom wnoszącego zażalenie, nie wymagały wzywania

strony

w celu

szczegółowego

ustalenia

jej

sytuacji

finansowej.

Takiego

szczegółowego ustalenia sytuacji finansowej strony wymaga art. 102 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2005 r. Nr

167, poz.1398 ze zm.), który nakłada (w § 2 tego przepisu) obowiązek dołączenia

do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oświadczenia obejmującego

szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania

osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów, pod rygorem przewidzianym w art.

130 k.p.c.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji (art. 398 14

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.)