I UZ 17/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 17/11

POSTANOWIENIE

Dnia 13 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania W. N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.

o zasiłek chorobowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 lipca 2011 r.,

zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 7 marca 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 7 marca 2011 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych K. odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez

ubezpieczonego W. N. od wyroku tego Sądu z dnia 5 listopada 2010 r.

W pisemnych motywach swego postanowienia Sąd Okręgowy przypomniał,

że organ rentowy decyzją z dnia 13 stycznia 2010 r. odmówił ubezpieczonemu

prawa do zasiłku chorobowego za okresy: od dnia 14 października 2009 r. do dnia

2 listopada 2009 r., od dnia 7 listopada 2009 r. do dnia 10 listopada 2009 r., od dnia

12 listopada 2009 r. do dnia 18 listopada 2009 r. i od dnia 27 listopada 2009 r. do

dnia 1 grudnia 2009 r., a ubezpieczony wniósł odwołanie od tej decyzji, domagając

się jej zmiany i przyznania prawa do zasiłku chorobowego za wyżej wymienione

okresy.

Sąd drugiej instancji stwierdził również, że w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych przedmiot postępowania wyznacza zakres decyzji

organu rentowego. W związku z tym przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie

było roszczenie o wypłatę zasiłku chorobowego, którego łączna wysokość w

wymienionych okresach niezdolności ubezpieczonego do pracy wynosiła 2.352,60

zł. Odwołując się do regulacji zawartej w art. 3982 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy dodał

przy tym, iż roszczenie o zasiłek chorobowy jest sprawą o charakterze

majątkowym, a zatem skarga kasacyjna od prawomocnego wyroku sądu w takiej

sprawie jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy wartość dochodzonego zasiłku wynosić

będzie nie mniej niż 10.000 zł.

Sąd drugiej instancji nie zgodził się z pełnomocnikiem ubezpieczonego, który

twierdził, że niniejsza sprawa jest sprawą dotyczącą objęcia obowiązkiem

ubezpieczenia społecznego. Spory dotyczące objęcia ubezpieczeniem społecznym,

zgodnie z art. 4778 k.p.c., należą bowiem do właściwości rzeczowej sądów

okręgowych jako sądów pierwszej instancji. Dlatego też, zdaniem sądu drugiej

instancji, Sąd Rejonowy wyszedł poza swoje kompetencje, stwierdzając że

odwołujący się podlega ubezpieczeniom społecznym, mimo decyzji wyłączającej go

z tych ubezpieczeń. Nie stwarza to jednak możliwości wywiedzenia skargi

kasacyjnej z pominięciem określonej przepisem prawa wartości przedmiotu

zaskarżenia.

Powyższe

postanowienie

zaskarżył

zażaleniem

ubezpieczony

W.N.,

działający za pośrednictwem swego pełnomocnika. Podając jako podstawę

zażalenia art. 3941 § 1 k.p.c. ubezpieczony zarzucił zaskarżonemu postanowieniu,

iż zostało ono oparte na błędnym założeniu przyjętym za podstawę rozstrzygnięcia.

W ocenie skarżącego przepisy Kodeksu postępowania cywilnego w sposób

jednoznaczny dopuszczają bowiem rozpoznanie skargi kasacyjnej w sprawie „z

zakresu objęcia ubezpieczeniem społecznym, a więc sprawy o charakterze

niemajątkowym”. Wskazujący na dopuszczalność skargi kasacyjnej w takim

przypadku art. 3982 § 1 k.p.c. czyni zatem zasadnym złożenie skargi kasacyjnej w

przedmiotowej sprawie, albowiem wbrew stanowisku Sądu Okręgowego sprawa

niniejsza „nie stanowi sprawy majątkowej”, wobec czego nie istnieje w niej

konieczność ustalania wartości przedmiotu zaskarżenia jako podstawa dla

ustalenia dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący dodał również,

że pozostaje to oczywiste, zważywszy na przedmiot sporu i treść decyzji organu

rentowego, z której wynika, że „sprawa dotyczy w pierwszej kolejności prawa do

zasiłku chorobowego, tj. kwestii objęcia ubezpieczeniem, a dopiero w dalszej

kolejności samej jego wysokości”. Decyzja z dnia 13 stycznia 2010 r. odmawiająca

ubezpieczonemu prawa do zasiłku chorobowego we wskazanym w niej okresie,

pozostając konsekwencją decyzji z dnia 20 października 2008 r., w rzeczywistości

nadal dotyczy samego objęcia ubezpieczeniem. Dlatego też dokonane przez Sąd

Okręgowy wyliczenie należnych ubezpieczonemu świadczeń jest na tym etapie

postępowania bez znaczenia. Istotne będzie natomiast dopiero z chwilą ustalenia

samego

podlegania

przez

ubezpieczonego

ubezpieczeniu

społecznemu

i

„wystąpieniem przez niego z powództwem o zapłatę należnych z tego tytułu

świadczeń”.

Skarżący nie zgodził się także z dokonanym przez Sąd Okręgowy

obliczeniem kwoty zasiłku chorobowego, podnosząc że zgodnie z prawidłowo

przeprowadzonymi obliczeniami należnych ubezpieczonemu świadczeń, ich łączna

kwota przekracza 10.000 zł. W tej sytuacji, nawet gdyby przyjąć stanowisko Sądu

Okręgowego o majątkowym charakterze przedmiotowej sprawy, to wniesienie w

niej skargi kasacyjnej i tak byłoby dopuszczalne. Sąd Okręgowy, dokonując swoich

obliczeń, nie odniósł się natomiast w żaden sposób do wskazanego problemu,

podając jedynie bez jakiegokolwiek uzasadnienia ustaloną przez siebie, zaniżoną

wysokość zasiłku.

Na

koniec

postanowienie

ubezpieczony

zamyka

mu

podkreślił,

drogę

do

iż

jego

ustalenia

zdaniem

podlegania

zaskarżone

przez

niego

ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym pozbawia go prawa do należnych mu

świadczeń.

Powołując się na przedstawione wyżej zarzuty, skarżący domagał się

uchylenia zaskarżonego postanowienia lub jego zmiany i przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie ubezpieczonego jest uzasadnione, aczkolwiek tylko niektóre

podniesione w nim zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd Najwyższy uznaje za konieczne przypomnieć, że zgodnie z

treścią art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o

prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż

pięćdziesiąt tysięcy złotych, w sprawach gospodarczych - niższa niż siedemdziesiąt

pięć tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń

społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości

przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub

renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Przedstawiona

regulacja oznacza, iż każda sprawa wymieniona w cytowanym przepisie, a zatem

również sprawa o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty, bez względu na

to, czy przedmiotem roszczenia jest w niej prawo do tych świadczeń, czy też ich

wysokość, a także sprawa o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, jest

sprawą o prawo majątkowe, gdyż żądanie ubezpieczonego w każdym z tych

przypadków zmierza do realizacji prawa mającego bezpośredni wpływ na jego

stosunki majątkowe (por. np. uzasadnienie orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia

25 stycznia 1961 r., 2 CR 909/59, OSPiKA 1962, nr 1, poz. 8). O tym, iż w

sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie

obowiązkiem ubezpieczenia społecznego skarga kasacyjna przysługuje niezależnie

od wartości przedmiotu zaskarżenia decyduje więc nie to, że nie są one sprawami o

prawa majątkowe, lecz wyłącznie wola ustawodawcy, który potraktował je odrębnie.

Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego sprawa o prawo do zasiłku

chorobowego jest zatem również sprawą o prawo majątkowe, przy czym w tym

przypadku o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu

zaskarżenia, która nie może być niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Sprawa o

prawo do zasiłku chorobowego nie została bowiem wymieniona jako ta, w której

skarga kasacyjna przysługuje bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia.

Nie ma również racji skarżący, twierdząc że rozpoznawana sprawa dotyczy

kwestii objęcia go ubezpieczeniem społecznym. W tym zakresie wypada podkreślić,

iż cechą charakterystyczną postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych jest to, że w każdym wypadku zakres rozpoznania i orzeczenia sądu

rozpoznającego odwołanie od decyzji organu rentowego jest wyznaczany właśnie

treścią owej decyzji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 maja 1999r., II UZ

52/99 – OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601). Wskazana cecha oznacza zatem, iż

treść decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a także zakres

wniesionego od niej odwołania wyznacza przedmiot sporu i jeżeli decyzja nie

zawiera w sensie pozytywnym lub negatywnym stanowiska w przedmiocie

dochodzonego roszczenia, to strona nie może domagać się w postępowaniu

sądowym merytorycznego rozstrzygnięcia o wskazanym przez nią roszczeniu (por.

wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 10 listopada 2004r., III AUa 430/04 Apel.-W-wa 2005 nr 2, poz. 7). Taki sposób rozumienia postępowania w sprawach

z zakresu ubezpieczeń społecznych jest następstwem ich specyfiki określonej

treścią art. 476 § 2 k.p.c., zgodnie z którym przez sprawy z zakresu ubezpieczeń

społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji

organów rentowych. Wyjątek stanowią jedynie wymienione w § 3 tego przepisu

sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym

terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia

wojewódzkiego zespołu ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności oraz sprawy o

roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy

emerytalnych, a tymi funduszami lub ich organami, do których niniejsza sprawa z

całą pewnością jednak nie należy. Podsumowując ten wątek rozważań, należy więc

stwierdzić, że w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot

postępowania sądowego określony jest zakresem odwołania od decyzji organu

rentowego. Roszczenie niebędące przedmiotem rozpoznania sądu nie może

natomiast stanowić podstawy określenia wartości przedmiotu zaskarżenia skargą

kasacyjną (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 18 marca 2008 r., II UZ

4/08, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 163, oraz z dnia 13 września 2010 r., II UZ 18/10,

LEX nr 668928). Odnosząc z kolei to stwierdzenie do stanu faktycznego

rozpoznawanej sprawy, Sąd Najwyższy zauważa, iż decyzja organu rentowego z

dnia 13 stycznia 2010 r., od której odwołanie wniesione przez ubezpieczonego

zainicjowało niniejsze postępowanie, bez jakichkolwiek wątpliwości była decyzją

odmawiającą przyznania ubezpieczonemu prawa do zasiłku chorobowego za

wymienione w niej okresy, a nie decyzją (jak bezpodstawnie twierdzi skarżący)

dotyczącą

objęcia

ubezpieczonego

ubezpieczeniem

społecznym.

To

ona

wyznaczała więc (i nadal wyznacza) zakres rozpoznania i rozstrzygnięcia sądu,

przed którym toczyło się postępowanie zainicjowane odwołaniem wniesionym przez

ubezpieczonego. Sprawa, w której to odwołanie było rozpoznawane, jest zatem z

całą pewnością sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych o prawo majątkowe

(prawo do zasiłku chorobowego), co musi prowadzić do wniosku, że o

dopuszczalności skargi kasacyjnej w tej sprawie decyduje wartość przedmiotu

zaskarżenia, która nie może być niższa niż 10.000 zł.

Ma natomiast rację skarżący, kwestionując zasadność odrzucenia (na tym

etapie postępowania) jego skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 398 4 § 2 k.p.c.

skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianych dla pism

procesowych, a w sprawach o prawa majątkowe powinna zawierać również

oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia. Niespełnienie tych wymogów, co

wynika z art. 3986 § 1 k.p.c., stanowi jednak tzw. usuwalną wadę (brak) skargi

kasacyjnej, którą strona może usunąć w terminie tygodniowym, po uprzednim

wezwaniu jej do tego przez przewodniczącego w sądzie drugiej instancji. Dopiero

nieusunięcie owej wady (braku) skutkuje natomiast, w myśl art. 398 6 § 2 k.p.c.,

odrzuceniem skargi kasacyjnej przez sąd drugiej instancji. Tymczasem w

rozpoznawanej sprawie sąd drugiej instancji odrzucił zaskarżonym postanowieniem

skargę kasacyjną ubezpieczonego bez uprzedniego wezwania go do wskazania

wartości przedmiotu zaskarżenia. Wprawdzie skarżący w skardze kasacyjnej

wskazał, że nie podaje wartości przedmiotu zaskarżenia, gdyż jego zdaniem

sprawa „nie ma charakteru sprawy majątkowej”, jednakże równocześnie zaznaczył,

iż nawet w przypadku uznania, że sprawa ma taki charakter, wartość przedmiotu

zaskarżenia będzie w niej wyższa niż 10.000 zł. Przyjmując wartość przedmiotu

zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie w kwocie 2.352,60 zł sąd drugiej instancji

nie wyjaśnił z kolei sposobu jej ustalenia. Można się więc jedynie domyślać, że

powielił tym samym wartość przedmiotu zaskarżenia określoną w apelacji przez

organ rentowy. Taki sposób przyjęcia wartości przedmiotu zaskarżenia należy

jednak uznać za przedwczesny, jeśli zważyć, że dotychczas był on efektem

wyliczeń (zresztą niewyjaśnionych bliżej) dokonanych przez stronę przeciwną.

Określenie wartości przedmiotu zaskarżenia musi natomiast mieć oparcie w

konkretnych, sprawdzalnych wyliczeniach opartych na również sprawdzalnych

kryteriach. Gdyby bowiem budziło wątpliwości, może być przedmiotem sprawdzenia

przeprowadzonego na podstawie art. 25 § 1 k.p.c. w związku z art. 368 § 2 k.p.c. i

art. 39821 k.p.c.

Kierując się przedstawionymi argumentami oraz opierając się na treści art.

§ 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., a w zakresie kosztów

postępowania zażaleniowego na podstawie art. 108 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

orzekł, jak w sentencji.