I UZ 17/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 17/07

POSTANOWIENIE

Dnia 19 lipca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania J. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

skarga ubezpieczonej o wznowienie postępowania ,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 lipca 2007 r.,

zażalenia ubezpieczonej na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 lutego 2007 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 8 lutego 2007 r., Sąd Apelacyjny Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych odrzucił skargę ubezpieczonej J. W. o wznowienie

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia

17 maja 2005 r.

Wyrokiem z dnia 17 maja 2005 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

ubezpieczonej J. W. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 1 grudnia 2003 r.,

oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13

maja 2003 r. odmawiającej przyznania jej prawa do emerytury z powodu braku

wymaganych 30 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Organ rentowy uznał,

że ubezpieczona udowodniła jedynie 27 lat, 8 miesięcy i 16 dni takich okresów. Nie

uwzględniono pracy w gospodarstwie rolnym rodziców J. W. w miejscowości S.

uznając zeznania świadków i jej za mało wiarygodne. Stanowisko to podzielił Sąd II

instancji stwierdzając, że zebrany w toku postępowania materiał nie dawał podstaw

do przyjęcia, iż ubezpieczona pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców we

wskazanych przez siebie okresach. Sąd Apelacyjny podkreślił, że jej twierdzenia

dotyczące pracy w gospodarstwie rolnym były niekonsekwentne, "dostosowywane"

do stanowiska organu rentowego i już z tego świadków względu musiały budzić

zastrzeżenia co do ich wiarygodności. Za niewiarygodne Sąd II instancji uznał

również zeznania przesłuchanych świadków. Stwierdził nadto, że wyjaśnienia J. W.

pozostawały w jawnej sprzeczności co najmniej z częścią odnośnie dowodów

ujawnionych w toku całego postępowania.

Pismem z 28.08.2005 r. ubezpieczona wniosła skargę o wznowienie

prawomocnie zakończonego postępowania w powyższej sprawie. Jako podstawę

wznowienia wskazała art.403 § 2 k.p.c. powołując się na wykrycie nowego środka

dowodowego, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy. Podała, że w lipcu 2005

r. w rozmowie telefonicznej ze świadkiem K. R. (i jego żoną) dowiedziała się o tym,

że w miejscowości, gdzie znajdowało się gospodarstwo rolne rodziców żyje nadal

S. M., która doskonale znała ją z czasów dzieciństwa i młodości. Mieszkała w

pobliżu tego gospodarstwa i była częstym gościem w domu jej rodziców. Przez

kilkadziesiąt lat nie miała z nią kontaktu i nie wiedziała gdzie mieszka. Osoba ta

może poświadczyć fakt jej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Wniosła o

przesłuchanie tego świadka oraz o ponowne przesłuchanie jej w charakterze

strony.

Rozpoznając skargę o wznowienie postępowania Sąd Apelacyjny zwrócił

uwagę, iż zgodnie z art. 399 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem. Skargę o wznowienie postępowania

można oprzeć bądź to na przyczynach nieważności wymienionych w art. 401 k.p.c.,

bądź też na tzw. właściwych przyczynach restytucyjnych (art. 403 k.p.c.). Do tych

ostatnich zalicza się m.in. późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub

środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których

strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 403 § 2 k.p.c.).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego przyczyna wznowienia postępowania wskazana przez

skarżącą faktycznie nie stanowi ustawowej podstawy wznowienia postępowania.

Zeznania wnioskowanego przez ubezpieczoną kolejnego świadka nie mogłyby

bowiem mieć wpływu na wynik sprawy. Jak już wcześniej wskazano Sąd

Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 maja 2005 r. nie tylko podzielił ocenę

zeznań świadków K. R. i J. F. dokonaną przez Sąd I instancji (również uznając je

za niewiarygodne), ale także odmówił wiarygodności wyjaśnieniom samej J. W.

Zauważył Sąd II instancji, że jej twierdzenia odnośnie pracy w gospodarstwie

rolnym

składane

w

toku

całego

postępowania

były

niekonsekwentne

i

"dostosowywały" się do stanowiska zajmowanego przez organ rentowy. W

pierwszym wniosku o emeryturę z dnia 23 grudnia 2002 r. ubezpieczona w ogóle

pominęła pracę w gospodarstwie rolnym. Podobnie początkowo postąpiła składając

drugi wniosek o to świadczenie w dniu 31 stycznia 2003 r. Uzupełniając go w dniu

25 lutego 2003 r. złożyła pisemne zeznania wskazanych wcześniej świadków oraz

swoje oświadczenie, z których wynikało, iż w gospodarstwie rolnym rodziców w

miejscowości S. pracowała nieprzerwanie od 1 czerwca 1962 r. do 31 sierpnia 1965

r. pomijając fakt, że w tym okresie zamieszkiwała w miejscowości położonej w

znacznej odległości od gospodarstwa. W dniu 24 marca 2003 r. okres pracy w

gospodarstwie rozciągnęła na dalsze okresy od 1 kwietnia 1966 r. do 30 września

1966 r. oraz od 15 czerwca 1971 r. do 30 września 1972 r. Swoje twierdzenia

odnośnie nieprzerwanej pracy w gospodarstwie rodziców J. W. zmodyfikowała

dopiero w odwołaniu od decyzji z 13 maja 2003 r., odmawiającej uwzględnienia

powyższych okresów z uwagi na zamieszkiwanie w spornym okresie wraz z

rodzicami w B. i położenie gospodarstwa w powiecie l. Podała wówczas, że w

okresie od 15 czerwca 1962 r. do 30 listopada 1973 r. pracowała w gospodarstwie

rolnym przez wszystkie wakacje, ferie, przerwy semestralne oraz w czasie urlopu

dziekańskiego - łącznie przez 47 miesięcy. Powyższe twierdzenia (zawarte w

odwołaniu) Sąd Apelacyjny uznał za niewiarygodne z uwagi na sprzeczność z co

najmniej częścią pozostałych dowodów. Wskazał Sąd II instancji, że w

postępowaniu sądowym skarżąca twierdziła, iż okres udzielonego jej urlopu

dziekańskiego

w

roku

akademickim

1971/1972

poświęciła

na

pracę

w

gospodarstwie rolnym. Natomiast w postępowaniu przed organem rentowym

podała, że przerwa ta wynikała z dłuższej choroby. Zauważył nadto Sąd

Apelacyjny, że ubezpieczona nie mogła wykonywać pracy w gospodarstwie rolnym

po ukończeniu studiów, tj. po 23 lipca 1973 r., gdyż co najmniej od 22 sierpnia 1973

r. ubiegała się o skierowanie do odbycia stażu podyplomowego, który ostatecznie

rozpoczęła od 1 października 1973 r. Za niewiarygodne uznał również Sąd II

instancji twierdzenie J. W. o pracy w gospodarstwie w okresie od 1 kwietnia 1966 r.

do 30 września 1966 r., gdyż w tym czasie ubiegała się o przyjęcie na studia w

Śląskiej Akademii Medycznej, co wiązało się z przygotowaniem do egzaminów

wstępnych i musiało zająć co najmniej kilka miesięcy. Na tej podstawie Sąd

Apelacyjny

przyjął,

iż

przedstawione

powyżej

okoliczności

powodują,

iż

przeprowadzenie kolejne dowodu z zeznań wnioskowanego świadka nie może

wpłynąć

na

zmianę

ocen

wiarygodności

wyjaśnień

ubezpieczonej,

a

w

konsekwencji nie będzie miało wpływ na wynik sprawy.

Ubezpieczona wniosła zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je

w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 410 § 1 w

zw. z art. 403 § 2 k.p.c. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż

przyczyna wznowienia wskazana przez ubezpieczoną w skardze o wznowienie

postępowania nie stanowi ustawowej podstawy wznowienia postępowania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

1. Zażalenie okazało się zasadne.

2. Wznowienie następuje wskutek wniesienia skargi (art. 409 k.p.c.) przez

podmiot uprawniony i na podstawach określonych przepisami Kodeksu

postępowania cywilnego (art. 401 k.p.c., art. 4011 k.p.c., art. 403 k.p.c.).

Skarga musi zatem opierać się na jednej z ustawowych podstaw

wznowienia,

przy

czym

samo

sformułowanie

podstawy

w

sposób

odpowiadający ustawie nie oznacza, że ten warunek jest spełniony.

Konieczne jest więc zbadanie, czy twierdzenia skargi stanowią taką

ustawową podstawę (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia

1968 r., I CZ 122/67, OSNC 1968 nr 8 – 9, poz. 154), bowiem jeśli wskazana

podstawa nie występuje, skarga podlega odrzuceniu z mocy art. 410 § 1

k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05,

Biuletyn Sądu Najwyższego 2005 nr 9, poz. 14).

3. Stosownie do art. 399 § 1 w związku z art. 403 § 2 k.p.c., można żądać

wznowienia

postępowania,

które

zostało

zakończone

prawomocnym

wyrokiem w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub

środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z

których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Zgodnie z

utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, nowe okoliczności faktyczne

lub środki dowodowe, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, to fakty

lub dowody powstałe (istniejące) przed uprawomocnieniem się orzeczenia, z

których strona nie mogła skorzystać w prawomocnie zakończonym

postępowaniu (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

21 lutego 1969 r., III PZP 63/68, OSNCP 1969 nr 12, poz. 208).

4. Dowody (środki dowodowe), na które ubezpieczona powołuje się w skardze

o wznowienie istniały przed uprawomocnieniem się wyroku Sądu drugiej

instancji i są powołane na istotne okoliczności faktyczne. Problem

sprowadza się więc do oceny, czy ubezpieczona mogła z nich skorzystać

przed uprawomocnieniem się wyroku. Co do zasady przyjmuje się, że

niemożność

skorzystania

ze

środków

dowodowych

w

poprzednim

postępowaniu dotyczy sytuacji, w której strona nie mogła w toku

postępowania wskazać określonych faktów lub przedstawić stosownych

dowodów, gdyż w tym czasie nie wiedziała o nich i przy dochowaniu

należytej staranności nie mogła się o nich dowiedzieć. Nie odnosi się to

zatem do okoliczności i dowodów jawnych z materiału poprzedniego

postępowania, a tylko niedostrzeżonych przez stronę (orzeczenie Sądu

Najwyższego z dnia 6 stycznia 1961 r., I CR 147/60, OSNCP 1962 nr 1, poz.

30; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1968 r., I CO 1/68,

OSNCP 1969 nr 2, poz. 36; NP 1970 nr 4; postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 17 stycznia 2001 r., IV CKN 1515/00, niepubl., postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 19 stycznia 2006 r., IV CZ 143/05). Niemożność

skorzystania w poprzednim postępowaniu z określonych faktów lub środków

dowodowych nie zachodzi wtedy, gdy istniała obiektywna możliwość

powołania ich w tym postępowaniu, a tylko na skutek opieszałości,

zaniedbania, zapomnienia czy błędnej oceny potrzeby ich powołania, strona

tego nie uczyniła (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1999

r., II CKN 807/98, LEX nr 78214). Ustawową podstawą wznowienia

postępowania, wskazaną w art. 403 § 2 k.p.c., jest także powołanie się na

dowody, co do których w trakcie postępowania zakończonego prawomocnym

orzeczeniem strona dysponowała obiektywnie możliwością ich zgłoszenia,

jednakże w toku procesu nie miała potrzeby powołania się na nie.

Niezasadne

i

nielogiczne

byłoby

bowiem

wymaganie

od

strony

przedstawiania kolejnych dowodów na okoliczność faktyczną, która została

już udowodniona (przyznaną, niezaprzeczoną, ustaloną przez sąd w

uzasadnieniu orzeczenia).

5. Nowe okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które mogłyby mieć

wpływ na wynik sprawy, to takie fakty, z których strona nie mogła skorzystać

w

postępowaniu

prawomocnie

zakończonym.

Wykrycie

okoliczności

faktycznych lub dowodów w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. dotyczy faktów i

środków dowodowych,

które

poza

przesłanką

ich

nieujawnienia

w

postępowaniu prawomocnie zakończonym powinny być dla strony skarżącej

"nieujawnialne". Przepis ten obejmuje fakty nieujawnialne albo stronie

nieznane i dla niej niedostępne. Fakty natomiast ujawnialne, czyli te, które

strona powinna znać, tj. miała możliwość dostępu do nich, nie są objęte

hipotezą tego przepisu (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 marca 2005

r., III CZP 134/04; postanowienie SN z 19 marca 2007 r., III UZ 4/07).

Ponadto, wskazane przez ubezpieczoną dowody, jak trafnie ocenił Sąd

Apelacyjny, nie mają takiego charakteru, w szczególności nie mogły

wywrzeć wpływu na treść zapadłego rozstrzygnięcia.

6. Jednakże w orzecznictwie SN istnieje również pogląd, do którego przychyla

się skład orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym przez wykrycie

nowego środka dowodowego (art. 403 § 2 k.p.c.) rozumieć należy także

uzyskanie możności skorzystania ze środka dowodowego, o którego

istnieniu strona w poprzednim postępowaniu zakończonym wyrokiem

wprawdzie wiedziała, jednak nie mogła nań się powołać, nie wiedząc, gdzie

się znajduje lub czy w ogóle da się odszukać (postanowienie Sądu

Najwyższego z 25 stycznia 2007 r., I UZ 38/06; postanowienie Sądu

Najwyższego z 10 listopada 1938 r., C.II. 905/38, Nowa Palestra 1939 nr 3,

s. 135). Ten element prawidłowej wykładni art. 403 § 2 k.p.c. dotyczy

powołania się przez ubezpieczoną na wykrycie dowodu z zeznań

wskazanego świadka. Ubezpieczona twierdzi bowiem, że nie mogła w

poprzednim postępowaniu skorzystać z tego dowodu, gdyż nie wiedziała,

gdzie świadek mieszka. To twierdzenie należy zweryfikować w celu oceny

zaistnienia podstawy wznowienia postępowania. To z kolei przemawia za

uchyleniem zaskarżonego postanowienia, tym bardziej, w postanowieniu z

dnia 24 marca 1998 r., I PKN 97/98 Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż w zakresie

badania podstaw wznowienia na posiedzeniu niejawnym mieści się jedynie

stwierdzenie, czy skarżący wskazuje podstawę wznowienia i czy odpowiada

ona jednej z podanych w kodeksie postępowania cywilnego przyczyn

uzasadniających żądanie wznowienia, nie zaś, czy podstawa ta rzeczywiście

istnieje. Podobnie w postanowieniu z dnia 14 stycznia 1999 r., II UKN

417/98, Sąd Najwyższy stwierdził, że odrzucenie skargi o wznowienie

postępowania w trybie art. 410 § 1 może nastąpić tylko wtedy, gdy skarga

nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, nie zaś gdy podstawa ta

nie

jest

merytorycznie

uzasadniona.

Tymczasem

w

uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia Sąd Apelacyjny w istocie odniósł się

merytorycznie do okoliczności powołanych w skardze o wznowienie

postępowania.

7. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.