I UZ 158/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 158/10

POSTANOWIENIE

Dnia 10 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania Z. G.

przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w B.

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 listopada 2010 r.,

zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 16 lipca 2010 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 16 lipca 2010 r. ustalił, że wartość przedmiotu sporu w sprawie wynosi mniej

niż 10.000 złotych i odrzucił skargę kasacyjną ubezpieczonego Z. G. od wyroku

tegoż Sądu z dnia 19 sierpnia 2009 r.

W uzasadnieniu postanowienia podano, iż zaskarżonym wyrokiem Sąd

Apelacyjny oddalił apelację Z. G. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 3 czerwca 2009 r. i orzekł o kosztach

postępowania apelacyjnego. Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną

ubezpieczonego. Wykonując postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca

2010 r. Sąd drugiej instancji - celem sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia

kasacyjnego -

wezwał organ emerytalny do wyliczenia wysokości miesięcznej

emerytury, jaką ubezpieczony otrzymywałby, gdyby uwzględniono jego wniosek o

zastosowanie waloryzacji świadczenia wynikającej z art. 6 ustawy z dnia 10 grudnia

1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (jednolity

tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) w brzmieniu sprzed jego zmiany

dokonanej z mocy art. 159 pkt1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr

153, poz. 1227) oraz wskazania różnicy pomiędzy tak obliczoną emeryturą a

świadczeniem faktycznie pobieranym przez uprawnionego. Nadto zobowiązano

pełnomocnika ubezpieczonego do szczegółowego wyliczenia podanej w skardze

kasacyjnej wartości przedmiotu zaskarżenia. W odpowiedzi organ emerytalny

poinformował, że różnica pomiędzy hipotetyczna a rzeczywistą wysokością

emerytury ubezpieczonego za okres od 1 stycznia 1999 r. do 30 czerwca 2004 r.

wynosi łącznie 4.339,76 złotych. Wobec obowiązywania od 1 lipca 2004r. ustawy z

dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (jednolity tekst:

Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze zm.) nie jest natomiast możliwe wyliczenie

potencjalnej emerytury wnioskodawcy po tej dacie. Z kolei pełnomocnik

ubezpieczonego podał, że aktualna podstawa wymiaru emerytury wnioskodawcy

wynosi 4.040,13 złotych, zaś przy zastosowaniu uposażeniowej metody jej

ustalenia odpowiadałaby ona kwocie około 6.000 złotych. Przyjmując, iż emerytura

stanowi 83% jej podstawy wymiaru, świadczenie powinno oscylować w granicach

5.000 złotych, tymczasem wynosi ono 3.030,10 złotych. Różnica pomiędzy

hipotetyczną a faktycznie pobieraną emeryturą opiewa zatem na około 2.000

złotych, co w skali roku daje kwotę 24.000 złotych.

Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Apelacyjny stwierdził, że sprawa o

wzrost emerytury jest sprawą o prawa majątkowe, zatem w świetle art. 398² § 1

k.p.c. skarga kasacyjna jest w niej dopuszczalna, jeżeli wartość przedmiotu

zaskarżenia wynosi nie mniej niż 10.000 złotych. W niniejszym przypadku wartość

przedmiotu zaskarżenia, wyliczona zgodnie z art. 22 k.p.c. jako roczna suma

różnicy pomiędzy hipotetyczną a realną wysokością emerytury ubezpieczonego,

jest niższa od tej kwoty. Z ustaleń organu emerytalnego wynika bowiem, że w

poszczególnych latach miesięczna różnica

w wysokości świadczenia nie

przekracza kwoty 833,33 złotych, a tylko przy takiej wielkości wartość przedmiotu

zaskarżenia wynosiłaby co najmniej 10.000 złotych (833,33 złotych x 12). Oceny tej

nie zmienia fakt niemożności szczegółowego wyliczenia wysokości hipotetycznej

emerytury wnioskodawcy po dniu 1 czerwca 2004 r., skoro świadczenie podlega

systematycznej waloryzacji. Podany przez pełnomocnika ubezpieczonego sposób

ustalenie wysokości przedmiotu zaskarżenia

- niepoparty żadnymi działaniami

arytmetycznymi – jest zaś całkowicie dowolny i stanowi pozorne wykonanie

zarządzenia wzywającego do przedstawienia podstawy tegoż wyliczenia.

Przyjmując, że w wyniku dokonanego z mocy art. 25 § 1 k.p.c. sprawdzenia

wartości przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego wartość ta jest niższa od 10.000

złotych, Sąd Apelacyjny zgodnie z art. 3986 § 2 k.p.c. orzekł o odrzuceniu skargi

jako niedopuszczalnej.

W zażaleniu na powyższe postanowienie ubezpieczony zarzucił naruszenie

art. 25 w związku z art. 22 k.p.c. poprzez przyjęcie, że wartość przedmiotu

zaskarżenia w sprawie wynosi mniej niż 10.000 złotych oraz art. 398 6 § 2 k.p.c.

poprzez błędne uznanie skargi kasacyjnej za niedopuszczalną. Żalący się wniósł o

zmianę postanowienia poprzez jego uchylenie i przekazanie sprawy do

merytorycznego rozpoznania oraz zasądzenie od organu emerytalnego zwrotu

kosztów postępowania zażaleniowego.

W uzasadnieniu zażalenia zakwestionowano ustalenie Sądu drugiej instancji

odnośnie do określenia wartości przedmiotu zaskarżenia po dniu 30 czerwca 2004

r., skoro organ emerytalny nie potrafił dokonać stosownych obliczeń hipotetycznej

wysokości emerytury ubezpieczonego po tej dacie, a Sąd nie wskazał, na czym

opiera twierdzenie, że wartość ta nie przekroczy 10.000 złotych. Wbrew sugestiom

Sądu Apelacyjnego pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 5 lipca

2010 r. podał podstawę swoich wyliczeń potencjalnej wysokości spornego

świadczenia. Nie mając dostępu do aktualnych tabel płacowych grup uposażenia

żołnierzy zawodowych trudno było dokonać szczegółowych wyliczeń, stąd też

pełnomocnik ubezpieczonego przyjął, że obecna wysokość podstawy wymiaru

emerytury

odpowiadałaby

uposażeniu

określonego

dla

stopnia,

w

jakim

wnioskodawca zakończył służbę wojskową i z uwzględnieniem stażu tej służby, i

wynosiłaby 6.630 złotych, a sama emerytura, stanowiąca 83% owej podstawy

wymiaru – 4.980 złotych. Różnica pomiędzy dochodzonym a pobieranym

świadczeniem wynosi zatem około 2.000 złotych. Ustalenia te potwierdzają

uzyskane przez stronę dane dotyczące aktualnych stawek uposażenia żołnierzy

zawodowych na stanowiskach dowódców pułku w stopniu kapitana. Nawet przy

przyjęciu najniższego uposażenia wynosiłoby ono 5.676,00 złotych, a wysokość

emerytury od tak określonej podstawy wymiaru – 4.357,00 złotych, zaś roczna

różnica wysokości świadczenia – 14.722,80 złotych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Analizę prawidłowości zaskarżonego postanowienia rozpocząć wypada od

przytoczenia treści art. 3982 § 1 k.p.c., zgodnie z którym skarga kasacyjna jest

niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu

zaskarżenia w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych jest

niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu

zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o

objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Przepis art. 476 § 2 i 3 k.p.c.

wyjaśnia ustawowe pojęcia spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, stanowiąc

w § 2 pkt 2, iż należą do nich między innymi sprawy, w których wniesiono

odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących emerytur i rent. Zakres

rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w tych sprawach wyznaczony jest

zatem w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej

do sądu ubezpieczeń społecznych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601), a w drugim rzędzie

przedmiotem postępowania sądowego, określonego zakresem odwołania od

decyzji organu rentowego do sądu (por. postanowienie z dnia 11 kwietnia 2006 r.,

II UZ 1/06, niepublikowane). Oznacza to, że roszczenie niebędące przedmiotem

decyzji organu rentowego oraz rozpoznania sądu nie może podlegać uwzględnieniu

przy ocenie dopuszczalności skargi kasacyjnej ani stanowić podstawy określenia

wartości przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 11 maja 2001 r., II UZ 25/01, niepublikowane oraz z dnia 8

lutego 2002 r., II UKN 45/01, OSNP 2003 nr 22, poz. 553).

W

niniejszym

przypadku

przedmiotem

decyzji

Wojskowego

Biura

Emerytalnego i odwołania od niej oraz rozpoznania i rozstrzygnięcia Sądów

pierwszej i drugiej instancji była wysokość emerytury ubezpieczonego obliczona z

zastosowaniem zasad waloryzacji świadczenia wynikających z art. 6 ustawy z dnia

10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin

(jednolity tekst: dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) w jego brzmieniu sprzed

zmiany wprowadzonej na mocy art. 159 pkt1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( jednolity tekst: Dz.

U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Mamy zatem do czynienia ze sprawą o prawo

majątkowe, w której o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość

przedmiotu zaskarżenia.

W sporach sądowych o wysokość

powtarzających się świadczeń z

ubezpieczenia społecznego wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi obliczona za

okres jednego roku, stosownie do wskazań zawartych w art. 22 k.p.c., różnica

pomiędzy hipotetyczną kwotą emerytury, jaką skarżący otrzymywałby, gdyby jego

żądanie ustalenia wysokości świadczenia zostało uwzględnione, a emeryturą w

kwocie faktycznie pobieranej (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia

1997 r., II UKN 40/96, OSNP 1997, nr 16, poz. 301; z dnia 18 października 2000 r.,

II UZ 123/00, OSNP 2002 nr 15, poz. 370; z dnia 21 lipca 2003 r., II UZ 45/03,

OSNP 2004 nr 11, poz. 200; z dnia 23 listopada 2007 r., II UZ 30/07, OSNP 2009

nr 3 – 4, poz. 54 i z dnia 2 października 2009 r., II UZ 30/09, LEX nr 583822). Tak

oznaczona wartość przedmiotu zaskarżenia nie może być przy tym wyższa od

wartości przedmiotu sporu. Reguły te mają zastosowanie także w sprawach o

sposób waloryzacji świadczeń. Również i w tych przypadkach dla ustalenia

wartości przedmiotu zaskarżenia konieczne jest zestawienie w skali jednego roku

różnic w wysokości emerytury (renty) zwaloryzowanej zgodnie z życzeniem

wnioskodawcy i emerytury (renty) zwaloryzowanej według przyjętego przez organ

rentowy mechanizmu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2006

r., II UZ 74/05, OSNP 2007 nr 7 – 8, poz. 116). Godzi się podkreślić, że

wspomniana

różnica

pomiędzy

dochodzonym

a

faktycznie

pobieranym

świadczeniem za okres dwunastu miesięcy wyznacza wartość przedmiotu

zaskarżenia także wówczas, gdy ubezpieczony dochodzi wypłaty należności za

przedział czasu

sprzed wydania decyzji, gdyż żądanie przyznania zwiększonej

emerytury (renty) za okres wcześniejszy nie jest roszczeniem odszkodowawczym w

rozumieniu prawa cywilnego i nie ma odrębnego charakteru w znaczeniu, jakim

terminem tym posługuje się art. 21 k.p.c.

Dlatego też dla określenia wartości

przedmiotu zaskarżenia w tego rodzaju sporach nie stosuje się tego ostatniego

przepisu i nie sumuje się różnic wysokości świadczeń za okres sprzed i po wydaniu

zaskarżonej decyzji (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2010 r.,

II UKN 294/00, LEX nr 551037 i z dnia 21 kwietnia 2005 r., I UZ 76/04, OSNP 2006

nr 3 – 4, poz. 66).

Warto nadmienić, że z mocy art. 3984 § 3 k.p.c. skarga kasacyjna – poza

innymi wymaganiami, jakie stawiane są przez ustawodawcę pismom procesowym powinna zawierać również oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia, a Sąd

Najwyższy nie jest władny ani zwolnić wnioskodawcy z tego obowiązku, ani też

dopuścić skargę kasacyjną o wartości zaskarżenia niższej, niż tego wymaga

przepis prawa (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2001 r., II

UKN 706/00, OSNP 2002 nr 24, poz. 609; z dnia 25 czerwca 2002 r., II UZ 39/02,

OSNP - wkł. 2003 nr 1, poz. 9; z dnia 21 kwietnia 2005 r., I UZ 76/04, OSNP 2006

nr 3-4, poz. 66; z dnia 18 stycznia 2006 r., II UZ 74/05, OSNP 2007 nr 7-8, poz.

116). Dopełnienie tego obowiązku powinno nastąpić najpóźniej w piśmie

procesowym złożonym przez pełnomocnika skarżącego na wezwanie sadu drugiej

instancji do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej. Uczynienie zadość

temu obowiązkowi polega zaś na wskazaniu wartości przedmiotu zaskarżenia oraz

podaniu podstawy i sposobu jej wyliczenia. Nie jest wykonaniem owego

zobowiązania pozorne przedstawienie podstaw i sposobu wyliczenia wartości

przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego, dokonane w oderwaniu od obiektywnych

kryteriów ( postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1999 r., I PKN 6/99,

niepublikowane; z dnia 13 maja 2005 r., II UZ 25/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 383; z

dnia 27 lutego 2007 r., II UZ 67/06, niepublikowane; z dnia 6 kwietnia 2007 r., II PZ

12/07, OSNP 2008 nr 11 – 12, poz. 169; z dnia 13 października 2009 r., II UK

234/08, LEX nr 553692). Jeśli zatem wysokość emerytury zwaloryzowanej zgodnie

z żądaniem ubezpieczonego zależy – jak ma to miejsce w przedmiotowym

przypadku - od wysokości konkretnych stawek wynagrodzenia, jakie uzyskiwałby

on w spornym okresie, zadaniem profesjonalnego pełnomocnika jest wykazanie

wartości przedmiotu zaskarżenia

poprzez dokonanie

stosowanych

działań

arytmetycznych i przy zastosowaniu tychże stawek. Stwierdzenie pełnomocnika, że

dokonanie takich wyliczeń jest niemożliwe lub przedstawienie wyliczeń zupełnie

oderwanych od realiów oznacza, że nie nastąpiło wykonanie zarządzenia

wzywającego do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej. W świetle art.

3986 § 2 k.p.c. sąd drugiej instancji ma zaś obowiązek skontrolowania

dopuszczalności skargi kasacyjnej, co wymaga między innymi zweryfikowania w

trybie art. 25 § 1 k.p.c. wskazanej przez pełnomocnika strony wartości przedmiotu

zaskarżenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2006 r., IV CZ

34/06, LEX nr 200867 i orzeczenia tam powołane).

Przenosząc powyższe rozważania na płaszczyznę niniejszego sporu wypada

stwierdzić, że pełnomocnik ubezpieczonego, składając pismo procesowe z dnia 5

lipca 2010 r. ze wskazaniem podstawy i sposobu wyliczenia wartości przedmiotu

zaskarżenia, w rzeczywistości nie zrealizował zobowiązania uzupełnienia braku

formalnego skargi kasacyjnej o ten element. Jak słusznie uznał Sąd Apelacyjny,

przedstawione przez niego wyliczenia, oderwane od obiektywnego kryterium w

postaci konkretnego uposażenia żołnierzy zawodowych

stanowiska służbowe, od jakich należałoby -

zajmujących stopnie i

zdaniem skarżącego -

ustalić

zwaloryzowaną podstawę wymiaru jego emerytury, mają dowolny charakter. Nie są

usprawiedliwieniem

dla

niedopełnienia

ustawowego

obowiązku

rzetelnego

wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia sugerowane w zażaleniu trudności w

dotarciu do tabel uposażenia żołnierzy zawodowych, gdyż to strona wnosząca

skargę kasacyjną powinna wykazać jej dopuszczalność również z punktu widzenia

spornego kryterium. Tym bardziej, iż skarżący ostatecznie powołał wspomniane

podstawy wyliczeń, ale uczynił to dopiero w zażaleniu na postanowienie o

odrzuceniu skargi kasacyjnej. Za prawdziwością tezy o dowolnym wskazaniu

wartości przedmiotu zaskarżenia w piśmie procesowym z dnia 5 lipca 2010 r.

przemawia nie tylko porównanie podanej kwoty z szczegółowymi wyliczeniami

przez

organ

rentowy

różnicy

między

zwaloryzowaną

według

żądania

ubezpieczonego a faktycznie wypłacaną mu emeryturą za okres od 1 stycznia 1999

r. do 31 czerwca 2004 r. (przy uwzględnieniu sukcesywnego podwyższania

przedmiotowego świadczenia po tej dacie), ale także zestawienie pierwotnie

oznaczonej wartości przedmiotu zaskarżenia z tą, jaka została ostatecznie

wyliczona w zażaleniu.

Reasumując: nieuzupełnienie

przez profesjonalnego pełnomocnika w

ustawowym terminie braku formalnego skargi kasacyjnej przez prawidłowe

oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia i sposobu jego wyliczenia skutkuje

odrzuceniem skargi z mocy art. 3986 § 2 k.p.c., niezależnie od zaistnienia tej

negatywnej przesłanki dopuszczalności skargi z art. 398² § 1 k.p.c., jaką jest w

sprawie o prawa majątkowe sama wartość przedmiotu zaskarżenia niższa od

10.000 złotych.

Wobec prawidłowości zaskarżonego postanowienia, Sąd Najwyższy z mocy

art. 398¹4 w związku z art. 394¹ § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.