I UZ 155/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 155/10

POSTANOWIENIE

Dnia 29 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Halina Kiryło

w sprawie z odwołania A. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o rentę z tytułu niezdolności do

pracy w związku z wypadkiem w drodze z pracy i

o rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z ogólnego stanu zdrowia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 29 października 2010 r.,

zażalenia ubezpieczonej na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 9 czerwca 2010 r.,

1. oddala zażalenie;

2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz

adw. T. B. z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych

powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem

z 7

września 2006 r., oddalił apelację wnioskodawczyni A. P. od wyroku Sądu

Okręgowego w S. – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, którym oddalono

odwołanie wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8

września 2004 r. odmawiającej jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w

związku z wypadkiem w drodze z pracy i zmieniono decyzję organu rentowego z 15

września 2004 r. w ten sposób, że przyznano wnioskodawczyni rentę z tytułu

całkowitej niezdolności do pracy z ogólnego stanu zdrowia od 1 października 2004

r. do 30 listopada 2006 r.

Skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z 7 września 2006 r. wniosła ubezpieczona A. P.

Powołując się na art. 403 § 2 k.p.c., wnioskodawczyni zakwestionowała

rozstrzygnięcie oddalające jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego w S. z 5 lipca

2005 r., w sprawie IV U …/04, oddalającego odwołanie w sprawie o rentę z tytułu

niezdolności do pracy w związku z wypadkiem w drodze z pracy. Wniosła o

przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej w postaci historii choroby z

Poradni Neurochirurgicznej E. z odnotowaną wizytą w dniu 3 października 2009 r. u

prof. dr hab. M. Z., specjalisty neurochirurga oraz z opisu badania rezonansu

magnetycznego głowy z kontrastem z 5 czerwca 2009 r. przeprowadzonego w

Pracowni M. opatrzonego datą 15 października 2010 r.

Postanowieniem z 9 czerwca 2010 r., Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

wnioskodawczyni o wznowienie postępowania zakończonego

wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z 7 września 2006 r.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że skarga o wznowienie postępowania została

wniesiona po upływie ustawowego trzymiesięcznego terminu z art. 407 § 1 k.p.c. i

już z tej przyczyny podlegała odrzuceniu na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. Z pisma

procesowego skarżącej z 7 lipca 2009 r., złożonego w sprawie III AUa …/09,

wynika,

że

skarżąca

powzięła

wiadomość o wyniku

badania

rezonansu

magnetycznego głowy przeprowadzonego 5 czerwca 2009 r. w dniu 18 czerwca

2009 r. (błędnie podano w piśmie datę 18 maja 2009 r.). Wynik tego badania

wskazała jako nowy środek dowodowy, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy,

a z którego nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Trzymiesięczny

termin do wniesienia skargi upłynął zatem 18 września 2009 r. Tymczasem skarga

o wznowienie postępowania została wniesiona 2 stycznia 2010 r., czyli po upływie

ustawowego terminu.

Ponadto skarga o wznowienie postępowania podlegała odrzuceniu na

podstawie art. 410 § 1 k.p.c. wobec braku ustawowych podstaw do wznowienia

postępowania.

Skarżąca

formalnie

sformułowała

podstawy

skargi

o

wznowienie

postępowania w sposób odpowiadający przesłankom wynikającym z art. 403 § 2

k.p.c., powołując się na wykrycie środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ

na wynik sprawy, a z których nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Jednakże podnoszone przez skarżącą okoliczności, w których upatruje ona

ustawową podstawę wznowienia postępowania, tj. przeprowadzenie badania

rezonansu magnetycznego głowy w dniu 5 czerwca 2009 r. i wizyta w Poradni

Neurochirurgicznej w dniu 3 października 2009 r., nie mogą zostać uznane za

ustawowe przesłanki wznowienia postępowania na podstawie art. 403 § 2 k.p.c.,

gdyż nie oznaczają późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub

środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których

strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Są to środki dowodowe

powstałe

już

po

prawomocnym

zakończeniu

poprzedniego

postępowania.

Dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżącej, pochodzące z okresu po wydaniu

zaskarżonego

prawomocnego wyroku, nie są ustawową podstawą wznowienia

postępowania. Ze sformułowania art. 403 § 2 k.p.c. wynika jednoznacznie, że

podstawą wznowienia mogą być tylko takie okoliczności faktyczne i środki

dowodowe, które istniały przed wydaniem prawomocnego wyroku, lecz były stronie

nieznane, lub strona nie miała do nich dostępu. Tymczasem skarżąca przedstawia

wyniki badań przeprowadzonych już po prawomocnym zakończeniu postępowania.

Zażalenie

na

postanowienie

Sądu

Apelacyjnego

wniósł

w

imieniu

wnioskodawczyni jej pełnomocnik, zarzucając naruszenie: 1) art. 403 § 2 k.p.c.,

polegające na jego błędnej wykładni i przyjęciu, że nie zachodzą ustawowe

przesłanki do wznowienia postępowania, gdy w rzeczywistości wskazane przez

skarżącą okoliczności, z których nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu,

mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) art. 410 § 1 k.p.c., poprzez jego

zastosowanie, w sytuacji gdy skarga o wznowienie postępowania została złożona w

ustawowym terminie.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w

całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów pomocy prawnej

udzielonej z urzędu, nieopłaconej w całości ani w części.

W

uzasadnieniu

zażalenia

pełnomocnik

skarżącej

podniósł,

że

wnioskodawczyni uzyskała pełny opis badania rezonansu magnetycznego głowy w

dniu 15 października 2000 r. Dopiero w tej dacie mogła się dowiedzieć, że wykryte

zmiany odpowiadają przebytemu w przeszłości wypadkowi komunikacyjnemu. Jest

to nowa okoliczność w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c., która jednocześnie istniała w

chwili wydawania prawomocnego wyroku, a z której możliwość skorzystania

pojawiła się dopiero w dniu 15 października 2009 r. Zdaniem pełnomocnika

skarżącej, termin do wniesienia skargi rozpoczął bieg od momentu uzyskania

pełnego opisu badania z dnia 5 czerwca 2009 r., a w konsekwencji skarga została

wniesiona w ustawowym terminie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest nieuzasadnione.

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 403 § 2 k.p.c. i art. 410 § 1 k.p.c.,

twierdząc, że powołane przez nią okoliczności faktyczne i środki dowodowe, z

których nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, mogły mieć istotny

wpływ na wynik sprawy oraz że skarga o wznowienie postępowania została złożona

w ustawowym terminie.

Zarzut naruszenia art. 403 § 2 k.p.c. jest chybiony. Skarga nie została

oparta na ustawowej podstawie wznowienia. W tej sytuacji nawet wniesienie jej w

ustawowym terminie (art. 407 § 1 k.p.c.) nie zmienia oceny Sądu Apelacyjnego, że

jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlegała odrzuceniu z mocy

art. 410 § 1 k.p.c.

Zgodnie z art. 403 § 2 k.p.c., można żądać wznowienia postępowania w

razie

późniejszego

wykrycia

takich okoliczności faktycznych

lub

środków

dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie

mogła

skorzystać

w

poprzednim

postępowaniu.

W

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że: 1) co prawda w świetle art. 403 § 2 k.p.c.

podstawę wznowienia mogą stanowić okoliczności znane stronie postępowania

przed wydaniem prawomocnego wyroku, których istnienia dowodzi ona w skardze o

wznowienie postępowania za pomocą środka dowodowego wykrytego po wydaniu

tego wyroku, jednakże możliwość powoływania nowych faktów i dowodów jest

ograniczona jedynie do tych okoliczności i środków dowodowych, które istniały już

w okresie trwania zakończonego postępowania (por. postanowienia SN z 11

kwietnia 2008 r., I UZ 41/07, LEX nr 469186 i z 22 lipca 2008 r., II UZ 31/08, LEX nr

500223 oraz orzeczenia powołane w ich uzasadnieniach); 2) przez wykrycie

nowego środka dowodowego należy rozumieć powzięcie wiedzy o jego istnieniu

oraz uzyskanie możności skorzystania ze środka dowodowego, o którego istnieniu

strona wprawdzie wiedziała, jednak nie mogła się na niego powołać, nie wiedząc,

gdzie się znajduje i czy da się odszukać; w konsekwencji niemożność skorzystania

w poprzednim postępowaniu ze środka dowodowego nie zachodzi, gdy istniała

obiektywna możliwość i potrzeba powołania go w tym postępowaniu (por.

postanowienia SN z 10 lutego 1999 r., II CKN 807/98, LEX nr 78214; z 7 marca

2007 r., II CZ 5/07, LEX nr 278667 oraz z 25 stycznia 2007 r., I UZ 38/06, OSNP

2008 nr 3-4, poz. 51 i przytoczone tam orzecznictwo); 3) wykrycie okoliczności

faktycznych lub dowodów w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. dotyczy faktów i środków

dowodowych, które - poza przesłanką ich nieujawnienia w postępowaniu

prawomocnie zakończonym - były dla strony skarżącej wówczas „nieujawnialne";

przepis ten obejmuje zatem fakty nieujawnialne albo stronie nieznane i dla niej

niedostępne, natomiast fakty ujawnialne, czyli te, które strona powinna znać, bo

miała możliwość dostępu do nich, nie są objęte hipotezą tego przepisu, gdyż

„wykrycie” nie odnosi się do okoliczności i dowodów jawnych z materiału

poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżonych przez stronę

(por.

postanowienie SN z 29 marca 2007 r., II UZ 3/07, OSNP 2008 nr 11-12, poz. 178 i

orzeczenia tam powołane).

Z powyższego wynika, że w płaszczyźnie art. 403 § 2 k.p.c. nie mieści się

zarówno środek dowodowy powstały już po wydaniu zaskarżonego orzeczenia jak i

istniejący przed jego wydaniem i znany stronie, którego jednak nie powołała w

poprzednim postępowaniu, choć istniała taka możliwość i obiektywna potrzeba.

Z twierdzeń skarżącej wynika, że w ramach przewidzianej w art. 403 § 2

k.p.c. podstawy wznowienia postępowania powołała się na dokumentację

medyczną w postaci historii choroby z Poradni Neurochirurgicznej E. z odnotowaną

wizytą w dniu 3 października 2009 r. u prof. dr hab. M. Z., specjalisty neurochirurga

oraz badania rezonansu magnetycznego głowy z kontrastem przeprowadzonego 5

czerwca 2009 r., opisanego ponownie 15 października 2009 r., na okoliczność jej

całkowitej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem w drodze z pracy.

Nie są to okoliczności „wykryte” w tym sensie, że skarżąca powzięła o nich

wiedzę po raz pierwszy dopiero po uprawomocnieniu się wyroku, choć istniały w

toku poprzedniego, prawomocnie zakończonego postępowania. Badania medyczne

(rezonans magnetyczny głowy z 5 czerwca 2009 r., wizyta u specjalisty

neurochirurga z 3 października 2009 r.) miały miejsce już po prawomocnym

zakończeniu postępowania w sprawie III AUa …/05. Nie mogą być rozważane w

kategoriach „ujawnienia” lub „wykrycia” nowych środków dowodowych, ponieważ

przeprowadzenie badania rezonansu magnetycznego głowy oraz zasięgnięcie

konsultacji lekarza specjalisty było w oczywisty sposób możliwe w każdym czasie

jeszcze przed prawomocnym zakończeniem poprzedniego postępowania, którego

dotyczy skarga o wznowienie. Są to nowe dowody (bo zostały wytworzone po

prawomocnym

zakończeniu

poprzedniego

postępowania),

ale

nie

dowody

„wykryte”, czyli takie, które istniały wcześniej, lecz były dla skarżącej niedostępne

(nieujawnialne). Jednocześnie skarżąca nie powołuje się na nowo ujawnione

okoliczności, lecz okoliczności (stan zdrowia powodujący niezdolność do pracy),

które były już przedmiotem badań i ocen Sądu Apelacyjnego w prawomocnie

zakończonym procesie, których wówczas nie udało się jej udowodnić.

Przyjmując, że skarżąca powołuje się na późniejsze wykrycie środków

dowodowych, uznać należy, że w niniejszej sprawie nie występuje taka podstawa

wznowienia postępowania. Przedstawianym przez skarżącą „wykrytym” środkiem

dowodowym jest wynik badania z 5 czerwca 2009 r. oraz wynik konsultacji u

lekarza specjalisty z 3 października 2009 r. Badanie to oraz konsultacja zostały

przeprowadzone po prawomocnym zakończeniu sprawy III AUa …/05 wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z 7 września 2006 r. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

powszechnie

przyjmuje

się,

że

środek

dowodowy,

który

powstał

po

uprawomocnieniu się wyroku, nie stanowi podstawy wznowienia przewidzianej w

art. 403 § 2 k.p.c. (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: uchwałę składu siedmiu

sędziów z 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68, OSNC 1969 nr 12, poz. 208; wyrok z 10

kwietnia 1973 r., II CR 104/73, OSNCP 1974 nr 2, poz. 29, oraz postanowienia: z

25 czerwca 1998 r., II UKN 106/98, OSNAPiUS 1999 nr 13, poz. 438, z 12

listopada 1998 r., II UKN 306/98, OSNAPiUS-wkł. 1999 nr 3, poz. 3, z 20 kwietnia

2000 r., II UKN 167/00, PPiPS 2001 nr 6, poz. 70; z 15 września 2005 r., II CZ

78/05, LEX nr 453799; z 10 lutego 2006 r., I PZ 33/05, OSNP 2007 nr 3-4, poz. 48

oraz przywołane wyżej postanowienie z 11 kwietnia 2008 r., I UZ 41/07). Skoro z

utrwalonego i nierozbieżnego w tym zakresie orzecznictwa Sądu Najwyższego

wynika, że środek dowodowy stanowiący podstawę wznowienia musi istnieć w

czasie trwania postępowania objętego skargą, to niemożność jego przedstawienia

we wcześniejszym postępowaniu wynikająca z art. 403 § 2 k.p.c. dotyczy dowodu

faktycznie wówczas istniejącego, a nie dowodu potencjalnego, który mógłby

zaistnieć. Wobec powyższego odrzucenie skargi o wznowienie postępowania przez

Sąd Apelacyjny miało oparcie w art. 410 § 1 k.p.c.

Bieg terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania rozpoczyna

się w dniu, w którym strona dowiedziała się o tym, że istnieje określona podstawa

wznowienia

postępowania. Wniesienie skargi o

wznowienie

postępowania

ograniczone jest terminem (art. 407 i 408 k.p.c.). Skarga wniesiona po upływie

terminu podlega odrzuceniu (art. 410 § 1 k.p.c.). Dopuszczalny jest wniosek o

przywrócenie terminu do wniesienia skargi (art. 168-172 k.p.c.). Termin do

wniesienia skargi o wznowienie postępowania jest jednakowy dla wszystkich

przypadków dopuszczalnego wznowienia postępowania i wynosi trzy miesiące od

dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia (art. 407 k.p.c.) oraz

pięć lat od uprawomocnienia się wyroku (art. 408 k.p.c.). Zgodnie z art. 407 § 1

k.p.c. (§ 2 nie ma w rozpoznawanej sprawie zastosowania), skargę o wznowienie

wnosi się w terminie trzymiesięcznym; termin ten liczy się od dnia, w którym strona

dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie

możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o wyroku

dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Jak wynika z

przytoczonego przepisu, termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania

rozpoczyna bieg od dnia, w którym stało się możliwe jej złożenie. W zasadzie jego

bieg rozpoczyna się w dniu, w którym strona dowiedziała się o tym, że istnieje

określona podstawa wznowienia postępowania. Strona dowiaduje się o podstawie

wznowienia w chwili, w której dociera do niej wiadomość, że nastąpiły określone

uchybienia lub zdarzenia, które według przepisów Kodeksu postępowania

cywilnego (art. 401, art. 4011 i art. 403) mogą stanowić podstawę wznowienia. W

związku z tym, że skarga o wznowienie postępowania nie została oparta na

ustawowej podstawie, bezprzedmiotowe jest szczegółowe rozważanie wniesienia

jej w terminie z art. 407 § 1 k.p.c. Można jedynie zgodzić się ze skarżącą, że

trzymiesięczny termin został zachowany (skarga została wniesiona 2 stycznia 2010

r., konsultacja neurochirurgiczna miała miejsce 3 października 2009 r., a opis

badania głowy przy użyciu rezonansu magnetycznego został sporządzony 15

października 2009 r.).

Z uzasadnienia skargi wynika, że okoliczności w niej przedstawione nie

stanowią ustawowej przesłanki wznowienia postępowania, wymienionej w art. 403

§ 2 k.p.c. W takim przypadku skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie

wznowienia podlegała odrzuceniu, stosownie do art. 410 § 1 k.p.c.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3

k.p.c. w związku z art. 39814 k.p.c. oddalił zażalenie.