I UZ 13/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 13/11

POSTANOWIENIE

Dnia 8 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z odwołania T. Ł.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej - "J." R. M. z siedzibą w Z.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 czerwca 2011 r.,

zażalenia ubezpieczonej na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 17 lutego 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 17 lutego 2011 r. Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych odrzucił skargę kasacyjną wnioskodawczyni T. Ł. od

wyroku tego Sądu z dnia 26 października 2010 r. oddalającego apelację

wnioskodawczyni od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Ł. z dnia 8 lutego 2010 r., którym oddalono jej odwołanie od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 maja 2009 r., stwierdzającej, że od 1

listopada 2005 r. nie podlega ona ubezpieczeniom społecznym jako osoba

wykonująca

pracę

na

podstawie

umowy

o

pracę

nakładczą

na

rzecz

zainteresowanej w sprawie R. M., płatnika składek, prowadzącej działalność

gospodarczą pod firmą „J." z siedzibą w Z.

W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że w wykonaniu wezwania do

usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej podała, że

wartość przedmiotu zaskarżenia jest nieokreślona z uwagi na to, że przedmiot

postępowania dotyczy ustalenia podlegania ubezpieczeniu, a zatem skarga

kasacyjna w tego typu sprawach przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu

sporu, a ponadto wartość przedmiotu zaskarżenia pozostaje bez znaczenia dla

oznaczenia należnej opłaty sądowej. W ocenie tego Sądu, obowiązkiem wskazania

w skardze kasacyjnej wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 398 4 § 3 k.p.c.) objęte

są wszystkie sprawy majątkowe, także wymienione w art. 398 2 § 1 k.p.c., tj. o

przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty, jak i o objęcie obowiązkiem

ubezpieczenia społecznego, do których należała rozpoznawana sprawa. W takich

sprawach, dopuszczalność skargi kasacyjnej nie jest wprawdzie uzależniona od

wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 3982 § 1 k.p.c.), jak również wartość

przedmiotu zaskarżenia nie wpływa na oznaczenie wielkości należnej opłaty (art.

36 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.

U. z 2010 r. Nr 90 poz. 594 z zm.), ale nieokreślenie wartości przedmiotu

zaskarżenia i nieuzupełnienie takiego braku na wezwanie Sądu drugiej instancji

prowadzi do odrzucenia skargi (art. 3986 § 2 k.p.c.).

W zażaleniu wnioskodawczyni domagała się uchylenia zaskarżonego

postanowienia i zasądzenia od organu rentowego jej na rzecz zwrotu kosztów

postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według

norm

przepisanych.

Zarzuciła

naruszenie

przepisów

postępowania,

w

szczególności art. 398 § 1 k.p.c. w związku z art. 398 § 2 k.p.c. polegające na

przyjęciu, że w skardze kasacyjnej nie wskazano wartości przedmiotu zaskarżenia,

tymczasem wartość ta została na wezwanie Sądu z dnia 21 stycznia 2011 r.

wskazana jako „nieokreślona”, a nadto „z uwagi na fakt, iż powyższe w toku

postępowania nie było przedmiotem rozważań ani Sądu Okręgowego ani Sądu

Apelacyjnego”, bo wysokość otrzymywanego przez nią wynagrodzenia z tytułu

pracy nakładczej oraz wysokość odprowadzanych z tego tytułu składek nie była

kwestionowana na żadnym etapie postępowania, apelacja nazywająca wartość

przedmiotu zaskarżenia „nieokreśloną” była przyjęta do rozpoznania.

Wnosząca zażalenie twierdziła, że w sprawie, której przedmiotem było

ustalenie, czy w spornym okresie podlegała ona ubezpieczeniom z tytułu umowy o

pracę nakładczą czy z tytułu działalności gospodarczej, nie było możliwe

oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia. Za wartość przedmiotu sprawy nie

można było przyjąć sumy uzyskanych z tytułu pracy nakładczej kwot wynagrodzeń,

bowiem od każdorazowo uzyskanej kwoty miesięcznego wynagrodzenia były

odprowadzane składki w wysokości wyliczonej od takiej podstawy. Nie sposób też

przyjąć, że wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi suma odprowadzanych

składek, gdyż odprowadzaniem i obliczaniem składki zajmował się pracodawca, a

kwoty te obliczono w odniesieniu do faktycznych kwot wynagrodzenia i nie było to

kwestionowane przez organ rentowy. Niemożliwe jest ponadto wyliczenie różnicy

pomiędzy

składkami

odprowadzanymi

a

składkami,

które

powinny

być

odprowadzane przy przyjęciu, że kwoty wynagrodzenia powinny zapewniać co

najmniej 50 % najniższego wynagrodzenia, zgodnie z przepisami dotyczącymi

pracy

nakładczej.

Fikcyjne

przyjęcie,

że

wnosząca

zażalenie

zawsze

otrzymywałaby tę samą kwotę, tj. 50 % najniższego wynagrodzenia jest niezasadne

i nie może być przyjęte za podstawę do obliczenia wartości przedmiotu sporu ani

wartości przedmiotu zaskarżenia. Ponadto w sprawie bezsporne było to, jakie

kwoty zarabiała wnosząca zażalenie, od których odprowadzano składki na

ubezpieczenie społeczne. Odrzucenie skargi kasacyjnej z uwagi na niewskazanie

przedmiotu zaskarżenia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,

bowiem sprawa dotyczy „w swej istocie okoliczności czy mamy do czynienia z

umową o pracę nakładczą, czy też nie, a w konsekwencji z jakiego tytułu skarżącą

była objęta ubezpieczeniem społecznym (czy z działalności gospodarczej, czy z

pracy nakładczej)”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Ekstremalnie restrykcyjne stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu,

że skarga kasacyjna podlega odrzuceniu na podstawie art. 398 6 § 2 k.p.c. ze

względu na nieusuniecie w wyznaczonym terminie braku formalnego oznaczenia

wartości przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia, który nie ma wpływu na

przedmiotową dopuszczalność skargi kasacyjnej, jest tylko pozornie zgodne z tym

przepisem, który zobowiązuje sąd drugiej instancji do odrzucenia między innymi

takiej skargi kasacyjnej, której braków nie usunięto w terminie. Tymczasem

odrzucenie skargi kasacyjnej jest nakazane i uprawnione zarówno z przyczyn

wyraźnie nazwanych w tym przepisie, ale także skargi kasacyjnej „z innych

przyczyn” niedopuszczalnej (art. 3986 § 2 in fine k.p.c.), z istotnym akcentem

normatywnym w każdym przypadku na niedopuszczalność skargi kasacyjnej.

Oznacza to kodeksowy nakaz odrzucenia tylko takiej skargi kasacyjnej, która z

jakichkolwiek przyczyn, w tym z powodu nieusunięcia jej istotnych braków

konstrukcyjnych lub formalnych, okaże się podmiotowo lub przedmiotowo

niedopuszczalna. Uprawnia to odrzucenie skargi kasacyjnej ze względu na

niespełnienie przez stronę skarżącą wymagań konstrukcyjnych lub formalnych

skargi kasacyjnej, które stosownie do przepisów procedury cywilnej są wymagane

z punktu widzenia dopuszczalności skargi kasacyjnej. W szczególności przyjmuje

się, że art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. nakłada na sąd drugiej instancji lub Sąd Najwyższy

obowiązek skontrolowania dopuszczalności skargi jako nadzwyczajnego środka

zaskarżenia przysługującego poza tokiem instancji i weryfikacji wskazanej przez

stronę wartości przedmiotu zaskarżenia w celu wyeliminowania przypadków

nieprawidłowego oznaczenia tej wartości w zamiarze zapewnienia stronie

skarżącej

bezpodstawnego

dostępu

do

postępowania

kasacyjnego

(por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2010 r., I UK 289/09, LEX nr

577827). Nieuzupełnienie braku wskazania wartości przedmiotu kasacyjnego

zaskarżenia w sprawie, w której skarga kasacyjna jest uzależniona od ustawowo

określonej wartości kasacyjnego zaskarżenia, prowadzi do odrzucenia z powodu

nieusunięcia braku istotnego ze względu na brak koniecznego wymagania

warunkującego ocenę i weryfikację przedmiotowej (kwotowej) dopuszczalności

skargi kasacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1997 r.,

II UZ 11/97, OSNAPiUS 1998 nr 22, poz. 671), ponieważ ani sąd drugiej instancji,

ani Sąd Najwyższy nie mają obowiązku ani procesowych uprawnień domyślania

się lub wyręczania strony skarżącej w oznaczeniu wartości kasacyjnego

zaskarżenia w sprawach majątkowych, w których dopuszczalność wniesienia

skargi kasacyjnej zależy od osiągnięcia oznaczonej przez stronę ustawowej

granicznej

kwoty

kasacyjnego

zaskarżenia

warunkującej

przedmiotową

dopuszczalność skargi kasacyjnej, co podlega procesowej weryfikacji tych sądów

w celu wyeliminowania prób uzyskania przez stronę skarżącą bezpodstawnego

dostępu

do

przedmiotowo

niedopuszczalnego

postępowania

kasacyjnego.

Wszystko to oznacza to, że nieuprawnione było odrzucenie skargi kasacyjnej w

sprawie o ustalenie obowiązku podlegania określonemu tytułowi ubezpieczeń

społecznych, w której skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości

przedmiotu zaskarżenia (art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c.), ponieważ nieusunięcie

braku wskazania wartości przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia nie wpływa na

dopuszczalność skargi kasacyjnej ani wielkość należnej opłaty sądowej ani na

orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił reformatoryjnie jak w

sentencji na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c.