I UZ 10/19 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UZ 10/19 POSTANOWIENIE Dnia 7 sierpnia 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Halina Kiryło‎SSN Krzysztof Rączka w sprawie z odwołania T. S. ‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.‎o prawo do emerytury,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 sierpnia 2019 r.,‎zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...]‎z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III AUa [...], 1. oddala zażalenie 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w [...] na rzecz adwokata R. K. kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2018 r. Sąd Apelacyjny w [...] zmienił wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 8 grudnia 2017 r., sygn. akt XI U [...], i oddalił odwołanie ubezpieczonego T. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 9 czerwca 2017 r., odmawiającej mu prawa do emerytury.W dniu 26 kwietnia 2018 r. ubezpieczony wniósł o doręczenie odpisu wyroku Sądu drugiej instancji.Jego kolejne pisma z dnia 21 sierpnia 2018 r. i 10 września 2018 r. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi kasacyjnej zostały uznane za wniosek o doręczenie odpisu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 5 kwietnia 2018 r. z uzasadnieniem wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia.

Takie żądanie T. S. ponowił w dniu 10 stycznia 2019 r.Sąd Apelacyjny w [...] postanowieniem z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III AUa [...], oddalił wniosek ubezpieczonego T. S. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt III AUa [...] (pkt 1) i odrzucił wniosek ubezpieczonego T. S. o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt III AUa [...] (pkt 2).Sąd Apelacyjny podniósł, iż nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem T.

S. wystąpił po upływie terminu tygodniowego od ogłoszenia sentencji wyroku. Gdyby nawet przyjąć, że wniosek taki został złożony w dniu 26 kwietnia 2018 r. (choć z jego treści nie wynika, że dotyczył odpisu wyroku z uzasadnieniem), to i tak nastąpiło to po upływie terminu tygodniowego od ogłoszenia wyroku (termin z art. 387 § 3 k.p.c. upłynął z dniem 12 kwietnia 2018 r.). Zatem również kolejne pisma ubezpieczonego z dnia 21 sierpnia 2018 r. i z dnia 10 września 2018 r. zostały złożone po upływie wskazanego terminu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego brak jest podstaw do przywrócenia T.

S. terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt III AUa [...]. T. S. był prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 5 kwietnia 2018 r. Jak wyjaśnił, nie stawił się w Sądzie, gdyż stawiennictwo na rozprawie było nieobowiązkowe. W tym czasie przebywał na delegacji, przy czym nie wnosił o zmianę terminu posiedzenia. Po wydaniu orzeczenia oczekiwał, że otrzyma odpis wyroku na swój adres domowy, sam nie zasięgał w Sądzie informacji.Jak dalej podkreślił Sąd, fakt, że rozprawa apelacyjna odbywa się bez względu na niestawiennictwo stron nie oznacza, iż sąd z urzędu zawiadamia strony, które były nieobecne na rozprawie o zapadłym orzeczeniu (wyjątek od tej reguły przewidziany w art. 327 § 2 k.p.c. nie ma zastosowania w wypadku Tadeusza Sosnowego).

Zatem w interesie strony, która nie stawiła się na rozprawie, na której zapadł wyrok, jest jak najszybsze uzyskanie informacji o jego treści oraz sposobie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej. Takiego zachowania należało oczekiwać od strony należycie dbającej o swój interes procesowy. Tymczasem skarżący bezpośrednio po rozprawie, w której nie uczestniczył, nie podjął żadnych działań w celu uzyskania wskazanych informacji.W ocenie Sądu Apelacyjnego zatrudnienie ubezpieczonego (pobyt na delegacji) nie stanowiło przeszkody uniemożliwiającej mu wystąpienie z wnioskiem o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji.

Mógł uczynić to telefonicznie w sekretariacie Sądu, bądź pisemnie za pośrednictwem poczty. Okoliczność ta nie może stanowić więc o braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem.Ubezpieczony T. S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...] w przedmiocie odrzucenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt III AUa [...], zarzucając mu naruszenie prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:1) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów i uznanie, że ubezpieczony uchybił terminowi ze swojej winy, podczas gdy został on wprowadzony w błąd przez biuro obsługi interesanta oraz nie otrzymał stosownego pouczenia dotyczącego konieczności złożenia odrębnego wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku zapadłego przed Sądem drugiej instancji,2) naruszenie art. 168 § 1 k.p.c. przez uznanie, że ubezpieczony uchybił terminowi ze swojej winy.Wskazując na powyższe zarzuty, składający zażalenie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w [...], a ponadto:1) w trybie art. 380 k.p.c., przez odesłanie z art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c., wniósł o objęcie w niniejszej sprawie kontrolą postanowienia Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III AUa [...], oddalającego wniosek ubezpieczonego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt III AUa [...], gdyż rozstrzygnięcie to miało wpływ na wynik sprawy,2) wniósł o przyznanie na rzecz pełnomocnika ubezpieczonego od Skarbu Państwa według norm przepisanych zwrotu kosztów nieopłaconej w całości ani w części pomocy prawnej udzielonej z urzędu odwołującemu się w postępowaniu zażaleniowym, przy powiększeniu przyznanej kwoty o obowiązującą stawkę podatku VAT.W ocenie ubezpieczonego, nie można zarzucić mu winy w braku dochowania terminu - czy to pod postacią winy umyślnej, czy też niedbalstwa.

Nie stawił się na posiedzeniu Sądu, gdyż świadczył wówczas pracę, która jest dla niego najważniejsza.Niezależnie jednak od powyższego miała miejsce sytuacja, w której w biurze obsługi interesanta ubezpieczonemu odmówiono udzielenia informacji o treści rozstrzygnięcia i zamiast tego kazano mu czekać na doręczenie wyroku, co też uczynił. Ubezpieczony zeznał tak podczas posiedzenia Sądu dnia 10 stycznia 2019 r.: „w biurze informacji nie chcieli mi powiedzieć, powiedzieli żeby czekać na wyrok”. Ponadto, jak zeznał ubezpieczony, nie wiedział on, że należy od każdego wyroku składać odrębny wniosek o jego uzasadnienie.

Jak podał: „w pierwszej instancji pouczono mnie o uzasadnieniu, ja nie myślałem, że za każdym razem trzeba taki wniosek składać, nie miałem takiego pouczenia”. Co prawda wypowiedzi te nie zostały zaprotokołowane w formie papierowej, jednakże zostały zarejestrowane wraz z przebiegiem całej rozprawy.Ubezpieczony pozostawał więc w mylnym przekonaniu, w które został wprowadzony przez pracownika biura obsługi interesantów Sądu, iż wyrok wraz z uzasadnieniem zostanie mu doręczony z urzędu. Nie można zatem przypisać ubezpieczonemu winy w braku dochowania terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie orzeczenia.

Okoliczność ta została jednakże pominięta przez Sąd Apelacyjny. Rozstrzygnięcie wniosku ubezpieczonego z pominięciem niektórych ze wskazanych przez niego okoliczności, stanowi naruszenie art. 168 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odrzucenie wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem jest prawidłowe, jeżeli wniosek ten został złożony po terminie z art. 387 § 3 k.p.c. Skuteczne zakwestionowanie w zażaleniu postanowienia w tym przedmiocie jest możliwe tylko wówczas, gdy zostanie wykazana zasadność wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, czyli nietrafność odmowy przywrócenia terminu. To zaś może nastąpić wyłącznie w trybie art. 380 k.p.c., na podstawie którego Sąd Najwyższy (przez odesłanie z art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 398 k.p.c.), może na wniosek strony, rozpatrując zażalenie na postanowienie odrzucające wniosek o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, rozpoznać także - mające wpływ na jego wydanie - postanowienie oddalające wniosek o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o takie doręczenie (por. uzasadnienia uchwał składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego: z dnia 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001 nr 1, poz. 1 i z dnia 6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001 nr 2, poz. 22 oraz uzasadnienia postanowień Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 367/99, OSNC 2000 nr 3, poz. 48; z dnia 7 kwietnia 2011 r., IV CZ 2/11, LEX nr 785889; z dnia 9 stycznia 2012 r., III UZ 29/11, LEX nr 1130396; z dnia 10 kwietnia 2014 r., I UZ 1/14, LEX nr 1467121).

Warunkiem takiej kontroli jest zamieszczenie w zażaleniu stosownego wniosku, o którym mowa w art. 380 k.p.c. Gdy w sprawie występuje profesjonalny pełnomocnik wniosek taki powinien być jednoznacznie sformułowany, gdyż nie ma podstaw do przypisywania pismom przez niego wnoszonym treści wprost w nich niewyrażonych (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 17 lipca 2008 r., II CZ 54/08, LEX nr 447663; z dnia 28 października 2009 r., II PZ 17/09, LEX nr 559946; z dnia 18 października 2011 r., II UZ 35/11, LEX nr 1312361; z dnia 10 kwietnia 2014 r., I UZ 1/14, LEX nr 1467121).

W rozpoznawanym zażaleniu zamieszczono wniosek, o którym mowa powyżej, dlatego dokonanie kontroli w opisanym przedmiocie stało się możliwe.Przechodząc do meritum zważyć należy, iż w ustalonym stanie faktycznym nie wystąpiły okoliczności przemawiające za przywróceniem ubezpieczonemu terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem. W myśl art. 168 § 1 k.p.c., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie zwracano uwagę, że brak winy w rozumieniu art. 168 § 1 k.p.c. podlega ocenie z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności konkretnej sprawy (por. przykładowo postanowienia z dnia 18 maja 2012 r., IV CZ 165/11, i z dnia 9 maja 2013 r., II CZ 11/13).Ocena zachowania ubezpieczonego przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym postanowieniu, została odniesiona do ustaleń faktycznych w zakresie zdarzeń zaistniałych od dnia, w którym ogłoszono wyrok Sądu II instancji.

Sąd Apelacyjny w szczególności ustalił, że T. S. był prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 5 kwietnia 2018 r. Jak następnie wyjaśnił sam ubezpieczony, nie stawił się w Sądzie, gdyż stawiennictwo na rozprawie było nieobowiązkowe. W tym czasie przebywał na delegacji, przy czym nie wnosił o zmianę terminu posiedzenia. Wprost wskazał, iż dla niego „praca jest najważniejsza”. Po wydaniu orzeczenia oczekiwał, że otrzyma odpis wyroku na swój adres domowy, nie podejmował żadnych działań w celu uzyskania informacji o jego treści.Należy podzielić twierdzenie Sądu Apelacyjnego, iż pobyt na delegacji nie stanowił przeszkody uniemożliwiającej ubezpieczonemu wystąpienie z wnioskiem o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji.

W istocie, mógł uczynić to telefonicznie w sekretariacie Sądu, bądź pisemnie za pośrednictwem poczty. Okoliczność ta nie może zatem stanowić o braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem.Co więcej, tłumaczenia ubezpieczonego utrwalone w elektronicznym protokole z rozprawy, na której zapadł wyrok w jego sprawie, nie stanowią potwierdzenia okoliczności podnoszonych przez niego w zażaleniu. Składający zażalenie podał w jego treści, iż został błędnie pouczony przez Sąd, a konkretnie Biuro Obsługi Interesanta, w sprawie sposobu i terminu złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, co w późniejszym czasie miało skutkować przekroczeniem tegoż terminu.

Tymczasem, jakkolwiek rzeczywiście zeznał w ten sposób podczas rozprawy, w dalszej jej części wskazywał już, iż to nie on podjął próbę zasięgnięcia informacji w Biurze Obsługi Interesanta, a jego żona. Wobec tak niespójnych zeznań, Sąd Apelacyjny tym bardziej miał podstawę do przyjęcia, że ubezpieczony nie wykazał braku swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia stosownego wniosku.Mając na względzie opisane wyżej okoliczności, postanowienie Sądu Apelacyjnego objęte zażaleniem należy uznać za prawidłowe. Tym samym zażalenie podlega oddaleniu jako bezzasadne.