I USK 392/21 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I USK 392/21 POSTANOWIENIE Dnia 27 kwietnia 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z odwołania A. T. ‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. ‎o prawo do emerytury pomostowej,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 27 kwietnia 2022 r.,‎skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt III AUa (...), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od pozwanego na rzecz ubezpieczonego 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny w (…), wyrokiem z dnia 11 grudnia 2020 r., oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w K. dnia 16 września 2020 r., mocą którego zmieniono decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w R. z dnia 14 października 2019 r. przyznającą A. T. prawo do emerytury pomostowej od 1 września 2019 r.W sprawie ustalono, że A. T. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1924) miał wymagany co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, albowiem w okresach zatrudnienia w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w T. od 15 marca 1986 r. do 30 listopada 1999 r. (13 lat, 8 miesięcy i 16 dni), od 1 grudnia 2000 r. do 30 września 2007 r. (6 lat i 10 miesięcy) i od 1 listopada 2007 r. do 31 grudnia 2008 r. (1 rok i 2 miesiące), łącznie przez 21 lat i 8 miesięcy jako lekarz - asystent wykonywał prace w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych w warunkach ostrego dyżuru, to jest prace wymienione w poz. 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.W ocenie Sądu Apelacyjnego, praca w warunkach ostrego dyżuru to nie tylko czynności polegające na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym ze wskazań życiowych, ale również inne prace personelu medycznego, które są wykonywane w ramach czasu pracy w sytuacji bardzo dużego prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzeń, skutkujących koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym.Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wywiódł organ rentowy.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, a mianowicie czy w świetle art. 3 ust. 3 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych do nabycia prawa do emerytury pomostowej wymóg pracy „w warunkach ostrego dyżuru” zostaje spełniony jedynie wówczas, gdy prace wymienione w załączniku 2 poz. 24 stanowiły podstawowe obowiązki pracownika, czy też wystarczające jest stwierdzenie, iż w ramach dobowego wymiaru czasu pracy mogły wystąpić zdarzenia skutkujące koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym?W odpowiedzi na skargę kasacyjna ubezpieczony wniósł o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postepowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na twierdzeniu o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć.

Przedstawiona natomiast w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania kwestia sprowadza się w istocie do pytania o prawidłowość zastosowania w sprawie wskazanych przepisów prawa ubezpieczeń społecznych.W tym kontekście przypomnieć trzeba, że prace o szczególnym charakterze zostały zdefiniowane w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych i wyliczone w załączniku nr 2 do tego aktu. Stosownie do definicji zawartej w art. 3 ust. 3 tej ustawy prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2018 r., II UK 386/17, LEX nr 2591129).

Wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy pomostowej jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy „o szczególnym charakterze” lub „w szczególnych warunkach” nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i jego jakość mogła obniżyć się z wiekiem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2017 r., I UK 472/16, LEX nr 2428814; z dnia 11 grudnia 2018 r., II UK 386/17, LEX nr 2591129; z dnia 9 maja 2019 r., III UK 115/18, LEX nr 2681237 czy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2020 r., III UK 215/19, LEX nr 3176580).W orzecznictwie zauważono, że porównanie definicji ustawowych, jak również katalogów prac zaliczanych do poszczególnych kategorii, pozwala na stwierdzenie, że o ile w pierwszym przypadku możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę uzasadniona jest bardziej względami interesu indywidualnego pracownika, który wykonuje pracę w warunkach szczególnie negatywnie wpływających na stan jego zdrowia, o tyle w przypadku prac o szczególnym charakterze definicja kładzie nacisk na szczególną odpowiedzialność pracownika, związaną z wykonywanymi czynnościami.

W tym zatem przypadku dominującą rolę odgrywa raczej czynnik interesu publicznego - ochrony innych osób przed niebezpieczeństwem związanym z faktem, że pracownik, który wykonuje te szczególnie odpowiedzialne czynności może nie mieć już należytej sprawności psychofizycznej, ze względu na jej naturalne obniżenie podyktowane wiekiem (zob. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 18 listopada 2010 r., III SA/Lu 243/10, LEX nr 653544; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2011 r., I OSK 422/11, LEX nr 1103998).Pojęcie „ostry dyżur” nie jest pojęciem ustawowym.

W języku potocznym oznacza jednostkę, która w określony dzień tygodnia udziela świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym. Rotacyjny charakter takiego dyżuru prowadzi do wniosku, że miałyby miejsce w danej placówce raz na jakiś czas. W ten sposób żaden pracownik nie wykonywałby tej pracy stale i w pełnym wymiarze. Zestawienie tych elementów skłania do nadania terminowi „w ramach ostrego dyżuru” takiego znaczenia, które obejmuje udzielanie świadczeń w ramach obowiązków pracowniczych osobom, u których występuje zagrożenie życia, czy też takiego przebiegu schorzenia, w którym z dużym prawdopodobieństwem wystąpi konieczność udzielenia pomocy w trybie nagłym.

Stanowi zatem o szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej zatrudnionych tam pracowników personelu medycznego, w tym ubezpieczonego – lekarza, członka zespołu operacyjnego uwzględnianego do pracy w bloku operacyjnym oddziału chirurgicznego szpitala. Udzielanie natomiast świadczeń zdrowotnych (planowanych) nie wyklucza pracy w szczególnych warunkach (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 10 listopada 2015 r., III AUa 452/15, LEX nr 1950413). Powyższe realizuje tym samym kryteria opisane w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając jednocześnie o kosztach postępowania kasacyjnego w myśl art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.