I USK 207/26 · Sąd Najwyższy

I USK 207/26 POSTANOWIENIE Dnia 22 stycznia 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska w sprawie z odwołania A.R. ‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu‎o prawo do górniczej emerytury,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 stycznia 2026 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 31 października 2024 r., sygn. akt III AUa 1841/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 12 sierpnia 2024 r., sygn. akt VIII U 659/24, Sąd Okręgowy w Gliwicach przyznał A.R. prawo do górniczej emerytury od 1 marca 2024 r., zmieniając decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu z 27 marca 2024 r. o odmowie prawa do górniczej emerytury określonej w art. 50a ustawy o emeryturach i rentach z uwagi na posiadanie przez ubezpieczonego prawa do emerytury górniczej.Apelację od tego wyroku wniósł organ rentowy, zarzucając mu naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 50e ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach FUS.Wyrokiem z 31 października 2024 r., sygn. akt III AUa 1841/24, Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelację.

Przyjął za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którymi ubezpieczony niewątpliwie spełnił warunki do nabycia prawa do górniczej emerytury w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego 50 i 55 lat. Za zasadny uznał pogląd o możliwości kilkukrotnego przejścia na górniczą emeryturę, mający odzwierciedlenie również w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie z 7 marca 2017 r., I UZ 61/16, uchwałę‎z 4 lipca 2013 r., II UZP 4/13).Sąd Apelacyjny podniósł, że w dotychczasowych orzeczeniach w tożsamych rodzajowo sprawach przedstawiał argumentację, że przepisy art. 50a i 50e ustawy o emeryturach i rentach stanowią autonomiczne podstawy nabycia prawa do dwóch odrębnych emerytur górniczych, a przepisy ustawy nie zawierają regulacji wykluczającej możliwość nabycia prawa do emerytury górniczej określonej w art. 50a ust. 1 i 2 ustawy przez ubezpieczonego, który ma już prawo do emerytury unormowanej w art. 50e ustawy.

Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawierają normy zakazującej ustalenie prawa do emerytur należnych w obniżonym wieku emerytalnym dla osób, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny.W ocenie Sądu drugiej instancji, przepisy ustawy emerytalnej nie dają podstaw dla przyjęcia poglądu o wygaśnięciu prawa do górniczej emerytury z dniem osiągnięcia wieku emerytalnego przez osoby spełniające warunek posiadania wymaganego stażu pracy górniczej. Przepis art. 24 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach wyraźnie stanowi, że ubezpieczonym spełniającym warunki określone w art. 50a lub 50e przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku i okresu pracy określonych w tych przepisach.

Przyjęciu poglądu o wygaśnięciu prawa do górniczej emerytury sprzeciwia się regulacja z art. 95 ustawy dotycząca zbiegu praw do kilku świadczeń u jednej osoby. Z treści tego przepisu bynajmniej nie wynika, że jedno ze świadczeń podlegających zbiegowi wygasa, lecz nie jest realizowane.Ponadto, Sąd odwoławczy zauważył, że osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego przez ubezpieczonych nie skutkuje ustaleniem z urzędu prawa do emerytury z tego tytułu (poza wyjątkami z art. 24a i art. 27a ustawy), lecz poddane jest zasadzie wnioskowości z art. 116 ustawy.

Sąd Apelacyjny podkreślił także, że w sytuacji ubezpieczonego, który pobierał górniczą emeryturę bez względu na wiek, której wysokość jest obliczona w systemie zdefiniowanego świadczenia (a nie zdefiniowanej składki) nie ma przeszkód dla obliczenia wysokości kolejnej emerytury zgodnie ze wskazaniami zawartymi w przepisie art. 53 ust. 3 i 4 w zw. z art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach - którym to obliczeniem skarżący jest zainteresowany.Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną organ rentowy w całości.Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto na podstawie przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. (potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości).Strona skarżąca wskazała, że wnosi o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ istnieje potrzeba wykładni art. 50a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, budzącego poważne wątpliwości, a niezależnie od tego - wywołującego rozbieżność w orzecznictwie sądów, czego przykładem są orzeczenia:

Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 20 października 2023 r., sygn. akt III AUa 683/23, Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 29 listopada 2023 r. sygn. akt III AUa 400/23 oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 6 czerwca 2024 r., sygn. akt III AUa 1002/23.Argumentując zasadność przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący podniósł, iż na kanwie orzecznictwa sądów apelacji katowickiej nie ma jednolitego stanowiska w przedmiocie: Czy na emeryturę górniczą opartą na podstawie art. 50a ustawy z dnia 17 grudni1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych można przejść również po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego? Istnieją sprzeczne rozstrzygnięcia w sprawach o analogicznym stanie faktycznym, w których mają zastosowanie te same przepisy prawne, a zastosowane w sposób prowadzący do wydania odmiennych orzeczeń.Zdaniem skarżącego brak jest jednoznacznej wykładni, czy istnieje górna granica wieku, do której ubezpieczony może wystąpić o przyznanie mu prawa do emerytury górniczej przewidzianej w art. 50a ustawy emerytalnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna oganu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3) zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych.

Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., sygn. akt III CSK 104/08; z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2007 r., sygn. akt I PK 233/07, OSNP 2009/3-4/43). Powołanie się na omawianą przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.

Jeśli w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.; z 8 lipca 2009 r., I CSK 11/09, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12).Przywoływane przez organ rentowy kwestie zostały już wielokrotnie i jednolicie rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wyroku z 4 lipca 2023 r., I USKP 90/22 zwrócił uwagę, że emerytura w niższym i w powszechnym wieku emerytalnym to odrębne rodzaje emerytur.

Dlatego nie ma przeszkód prawnych, aby ubezpieczony pobierający emeryturę, przyznaną mu w niższym wieku emerytalnym, domagał się następnie przyznania emerytury przysługującej w tzw. powszechnym wieku emerytalnym, ponieważ ze względu na odmienne przesłanki nabycia prawa do obu tych świadczeń, organ rentowy powinien wydać decyzje (w oparciu o różne podstawy prawne) przysługujących ubezpieczonemu świadczeń emerytalnych, a następnie wypłacać na podstawie art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej świadczenie wyższe lub wybrane przez ubezpieczonego (por. również m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 5 października 2006 r., I UK 82/06 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z 4 lipca 2013 r., II UZP 4/13).W uzasadnieniu przywołanej powyżej uchwały z 4 lipca 2013 r., Sąd Najwyższy przyjął odrębność emerytur, wobec różnych podstaw prawnych (tytułów) ich przyznawania, co oznacza, że na emeryturę można przechodzić kilka razy.

W postanowieniu z 2 marca 2017 r., I UZ 61/16 Sąd Najwyższy podkreślił z kolei, że brak jest regulacji prawnej wykluczającej możliwość nabycia prawa do emerytury górniczej unormowanej w art. 50a ust. 2 ustawy emerytalnej w przypadku ubezpieczonego, który uzyskał już prawo do emerytury górniczej z art. 50e tej ustawy, tj. emerytury przysługującej bez względu na wiek i zajmowane stanowisko z tytułu wykonywania przez 25 lat pracy górniczej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Przepisy art. 50a i art. 50e ustawy emerytalnej stanowią autonomiczne i odrębne względem siebie podstawy nabycia prawa do dwóch odrębnych emerytur górniczych.

Pierwszy, dotyczący emerytury górniczej w wieku obniżonym, która przysługuje po osiągnięciu wymaganego wieku i odpowiedniego stażu jakiejkolwiek pracy górniczej i równorzędnej. Drugi, dotyczy emerytury górniczej bez względu na wiek i zajmowane stanowisko, która przysługuje, bez względu na wiek, po przepracowaniu 25 lat kwalifikowanej pracy górniczej wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatem na emeryturę górniczą można przechodzić kilka razy.Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone‎w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. [KK][SOP]