I USK 134/25 · Sąd Najwyższy

I USK 134/25 POSTANOWIENIE Dnia 23 września 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Robert Stefanicki w sprawie z odwołania J.W.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Sosnowcu‎o prawo do emerytury pomostowej,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 23 września 2025 r.,‎skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach‎z dnia 9 października 2024 r., sygn. akt III AUa 1187/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego‎w Katowicach na rzecz adwokata A.Ł. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym;3. odstępuje od obciążania skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 9 października 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Sosnowcu z dnia 29 maja 2024 r.‎i oddalił odwołanie J.W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Sosnowcu z dnia 2 listopada 2023 r. odmawiającej wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej, ponieważ nie udowodnił on okresu pracy‎w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego‎co najmniej 15 lat oraz po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał prac‎w szczególnych warunkach, lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3‎ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej wnioskodawca zaskarżył w całości prawomocny wyrok Sąd Apelacyjnego, w podstawach skargi podniósł zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 i 3 w związku z art. 4 ustawy z o emeryturach pomostowych. Według skarżącego‎Sąd drugiej instancji dokonał błędnej wykładni spornych przepisów i przyjął,‎że żaden z okresów pracy świadczonej przez wnioskodawcę do dnia 31 grudnia 2008 r. nie pozwala na zakwalifikowaniu jej jako pracy wymienionej w załączniku‎nr 1 lub 2 do ustawy o emeryturach pomostowych pod którąkolwiek z pozycji, podczas gdy przeprowadzone w sprawie przez Sąd pierwszej instancji postępowanie dowodowe wykazało, że do dnia 31 grudnia 2008 r. skarżący posiadał wymagany ponad 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach‎w rozumieniu ustawy pomostowej, co znalazło odzwierciedlenie w treści wyroku‎i ustaleniach Sądu pierwszej instancji.Wobec tak postawionego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia‎i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty.

Ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz pełnomocnik z urzędu kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały pokryte w całości ani w części, według norm przepisanych.Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wnioskodawca powołał się na podstawę wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.‎W uzasadnieniu wniosku podniósł, że skarga jest oczywiście uzasadniona wobec rażącego naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisów prawa materialnego,‎które to naruszenie pozbawiło wnioskodawcę możliwości skorzystania z prawa‎do emerytury pomostowej.W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego‎w postępowaniu przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy,‎jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie,‎a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi, jej rozpoznanie następuje tylko‎z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie.

Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy‎przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym‎skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania‎i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu‎katalogowi przesłanek (postanowienia Sądu Najwyższego z: 9 kwietnia 2024 r.,‎I PSK 107/23, Legalis nr 3063504; 19 listopada 2024 r., I PSK 25/24, Legalis‎nr 3170663; 19 czerwca 2024 r.I USK 398/23, Legalis nr 3097027;‎11 marca 2025 r., III USK 77/24, LEX nr 3847433).Ustawodawca, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) oraz obowiązek przedstawienia wniosku‎o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2).

Chodzi zatem‎o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania kasacyjnego, stąd wymóg wyodrębnienia treściowego i redakcyjnego przytoczenia podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia oraz od pozostałych elementów skargi,‎w tym od wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienia‎(A. Mendrek, 3.7. Poprawne sformułowanie skargi kasacyjnej (w:) Podstawy kasacyjne w procesie cywilnym, red. M. Rzewuski, Warszawa 2024).

Wniosek‎o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane‎w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać‎w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi,‎ani tym bardziej się ich domyślać.Skarga kasacyjna jest szczególnym środkiem zaskarżenia, przysługujący poza tokiem instancji i realizującym przede wszystkim interes publiczny,‎polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych‎oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego ‎z: 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134; 13 września 2022 r.,‎I USK 565/21, Legalis nr 2891720; 28 listopada 2024 r., III USK 262/23,‎Legalis nr 3171079).Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną‎do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości‎lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

We wniosku‎o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na podstawę‎z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., uzasadniając, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, rozumianego jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub‎stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; 17 października 2001 r., I PKN 157/01,‎OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; 7 lutego 2024 r., II USK 490/22, LEX nr 3668542)‎i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 2025 r., III USK 317/24,‎LEX nr 3862975).

Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą‎w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego‎oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną,‎to jest podlegającą uwzględnieniu (postanowienia Sądu Najwyższego‎z: 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr 585777; z 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695; z 7 lutego 2024 r., II USK 490/22, LEX nr 3668542).‎Innymi słowy, jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi,‎to powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność będzie wynikała.

Ma to być przy tym zasadność łatwo dostrzegalna już‎nawet przy pobieżnej lekturze skargi (postanowienie Sądu Najwyższego‎z dnia 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638; z 14 listopada 2023 r.,‎I PSK 13/23, LEX nr 3624388).Skarżący nie spełnił opisanych oczekiwań co do wymagań konstrukcyjnych skargi kasacyjnej. Stawiając zaś tezę o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej,‎jej autor podniósł, że skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie do rozpoznania wobec rażącego naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisów prawa materialnego, które to naruszenie pozbawiło wnioskodawcę możliwości skorzystania z prawa do emerytury pomostowej.

Skarżący nie wskazał, jaki przepis został w sposób oczywisty naruszony przez Sąd drugiej instancji, a jak wywiedziono wyżej, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdy w sprawie doszło do kwalifikowanego, oczywistego naruszenia przepisu prawa - jasnego i jednoznacznego, którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości. Wnioskodawca, nie przedstawił również uzasadnienia dla przedstawionej tezy, zatem brak jest koncypowania prowadzącego do wywodu prawnego uzasadniającego tezę o kwalifikowanym naruszeniu przez Sąd orzekający przepisów prawa.

Za taką analizę nie można uznać powołanie się przez skarżącego na naruszenie przepisów prawa powołanych w podstawach skargi‎i jej uzasadnieniu, gdyż wówczas argumentów za istnieniem powołanej‎okoliczności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania należałoby poszukiwać‎w innych elementach konstrukcyjnych skargi, to jest w podstawach kasacyjnych‎i ich uzasadnieniu. Nie jest to jednak rolą Sądu Najwyższego na etapie badania kryteriów przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wniosek o przyjęcie skargi‎do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania.

Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna‎powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego‎z: 20 października 2016 r., I PK 59/16, LEX nr 2160130; 12 czerwca 2019 r.,‎II UK 255/18, LEX nr 2688935; 24 sierpnia 2023 r., II USK 87/23, LEX nr 3598961).

W szczególności rolą Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym nie jest wyręczanie strony reprezentowanej w procesie przez profesjonalnego pełnomocnika we wskazaniu (doprecyzowywaniu) treści postulowanych zagadnień prawnych (postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 czerwca 2019 r., II UK 255/18, LEX nr 2688935; 28 listopada 2023 r., III USK 392/22, LEX nr 3635136;‎6 sierpnia 2025 r., I USK 65/25, Legalis nr 3262517).Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy‎art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji postanowienia, o kosztach postępowania kasacyjnego zgodnie z art. 102 k.p.c., natomiast o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym rozstrzygnięto na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.

Prawo o adwokaturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1184 ze zm.) w związku‎z § 15 ust. 2 i § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia‎14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów‎nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 763 ze zm.). (J.K.)[SOP]‎