I USK 121/21 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I USK 121/21 POSTANOWIENIE Dnia 11 marca 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski w sprawie z odwołania J. G.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T.‎o datę przyznania prawa do emerytury,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 11 marca 2021 r.,‎skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy wywiódł, że wnioskodawca w dniu 22 czerwca 2018 r. osiągnął powszechny wiek emerytalny i jako, że był wówczas uprawniony na stałe do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, miał do niego zastosowanie art. 24a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Tym samym Zakład Ubezpieczeń Społecznych miał obowiązek przyznać wnioskodawcy z urzędu emeryturę z dniem osiągnięcia przezeń powszechnego wieku emerytalnego, to jest ukończenia 65 roku życia. Sąd wskazał również, że podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność, iż wysokość emerytury ustalona w miesiącu czerwcu jest niższa od ustalonej w lipcu, pozostaje bez wpływu na datę przyznania z urzędu prawa do emerytury.

Podkreślił, że skuteczne nabycie przez skarżącego prawa do emerytury zaskarżoną decyzją, wyklucza możliwość ponownego przyznania prawa do emerytury od lipca 2018 r. i ustalenia na nowo wysokości emerytury. Sąd Apelacyjny zaakceptował i przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego. Podkreślił, że obowiązujące przepisy nie dają możliwości zrzeczenia się prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, tym samym pismo z dnia 20 czerwca 2018 r., w którym wnioskodawca oświadczył, iż poczynając od dnia 1 czerwca 2018 r., rezygnuje z wypłacanego mu świadczenia rentowego nie mogło wywrzeć jakichkolwiek skutków prawnych.

Sąd Apelacyjny podniósł, że obowiązujące przepisy przewidują automatyzm w przyznawaniu dotychczasowemu renciście świadczenia emerytalnego. Innymi słowy, przyznanie wnioskodawcy, pobierającemu dotychczas rentę z tytułu niezdolności do pracy, prawa do emerytury, poczynając od dnia 22 czerwca 2018 r., to jest od dnia, w którym ukończył 65 rok życia, a nie od lipca 2018 r. - jak życzył sobie tego apelujący we wniosku z dnia 2 lipca 2018 r. - nie jest zależne od woli sądu, czy też organu rentowego, lecz wynika wprost z przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, których treść nie pozostawia pola do interpretacji.Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa procesowego to jest, art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nie wzięcie pod uwagę i rozważenie wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków.Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jako oczywiście uzasadnionej, ponieważ wydane orzeczenie narusza przepis wskazany w petitum, a ponadto rażąco narusza konstytucyjne prawo do równości i zabezpieczenia społecznego.

Wskazał również na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne. Zdaniem skarżącego, problem, który leży u podstaw niezadowolenia ubezpieczonego jest doskonale znany wszystkim podmiotom publiczno-prawnym, od których zależy prawidłowe i zgodne z Konstytucją RP tworzenie i stosowanie przepisów prawa, budzi poważne wątpliwości w publikacjach, wystąpieniach publicznych, a przede wszystkim wśród osób „dotkniętych” tymi skutkami. Praktyka wieloletnia wyraźnie bowiem pokazuje, że przyznana i wyliczona w czerwcu emerytura różni się znacznie od hipotetycznej emerytury wyliczonej w innym miesiącu.

Dodatkowa komplikacja wynikająca z przepisu art. 24a ustawy o emeryturach i rentach z FUS dotyczy osób urodzonych w czerwcu, które przed osiągnięciem wieku emerytalnego pobierały rentę z tytułu niezdolności do pracy z powodu choroby. O ile w przypadku wszystkich innych osób wystarczy wiedza o tak niefortunnym sposobie obliczania emerytury i uniknięcie złożenia wniosku o emeryturę w miesiącu czerwcu o tyle osoby urodzone w czerwcu i pobierające rentę, nie mają możliwości wyboru ponieważ dla nich, stosownie do przepisu art. 24a ustawy, emerytura jest przyznawana w czerwcu z urzędu.

Nadto zdaniem skarżącego w sprawie występuje zagadnienie prawne, uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania, które można sprowadzić do pytania czy z punktu widzenia prawa do zabezpieczenia społecznego (art. 67 Konstytucji) można akceptować w ustawie o emeryturach i rentach z FUS rozwiązania, które obniżają świadczenie bez racjonalnego uzasadnienia. Wskazał, że pomimo istnienia doniosłego społecznie prawnego problemu i dostrzegania go przez podmioty odpowiedzialne za tworzenie i stosowanie prawa, nie podjęto w tej sprawie żadnych działań.

Dlatego zdaniem skarżącego rozpoznanie sprawy przez Sąd Najwyższy może doprowadzić do zmiany sytuacji nie tylko skarżącego, ale także w wymiarze ogólnospołecznym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.W myśl art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej.

Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/15, LEX nr 1940571). Chodzi zatem o taką sytuację, gdy nie tylko zgłoszony zarzut jest słuszny, ale także stwierdzona nieprawidłowość jest tego rodzaju, że powoduje jaskrawą wadliwość zaskarżonego orzeczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, LEX nr 2057365). Dla stwierdzenia, że w sprawie tak rozumiana przesłanka wystąpiła skarżący powinien był wskazać konkretne, naruszone przez sąd przepisy, a także powinien był przytoczyć odpowiednie argumenty wyjaśniające, dlaczego te przepisy zostały, jego zdaniem, w tak ewidentny sposób naruszone (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120).

W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wskazał w naruszeniu jakich przepisów upatruje oczywistej zasadności skargi. Argumentacja w tym zakresie została sprowadzona do niezadowolenia skarżącego ze sposobu ustalania wysokości emerytury dla osób, które przechodzą na emeryturę w czerwcu. Oczywista zasadność skargi nie dotyczy zatem błędnej interpretacji przez sądy meriti obowiązujących przepisów prawa, ale sprowadza się do krytyki obowiązującej regulacji prawnej, co wymyka się ocenie Sądu Najwyższego.Zauważyć należy, że Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie odniósł się do kwestii ustalania emerytury w miesiącu czerwcu.

W postanowieniu z dnia 6 października 2015 r., III UZP 9/15, LEX nr 1923849 przyjął, że w przypadku ustalania wysokości emerytury w czerwcu 2014 r., składki zaewidencjonowane na koncie ubezpieczonego podlegają jedynie rocznej waloryzacji. Waloryzacja roczna przeprowadzona w dniu 1 czerwca 2014 r. dotyczy bowiem składek wpłaconych do końca 2013 r. i zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego na dzień 31 stycznia 2014 r. Składki te nie podlegają już ponownej waloryzacji kwartalnej z art. 25a ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, skoro nie są składkami zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po dniu 31 stycznia roku, za który przeprowadzono ostatnią waloryzację.

Natomiast w świetle art. 25a ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy, składki wpłacone poczynając od dnia 1 stycznia 2014 r. podlegają waloryzacji kwartalnej w przypadku emerytur, których wysokość ustalana jest poczynając od trzeciego kwartału tegoż roku. Jeśli zatem wysokość emerytury ustalana jest w czerwcu 2014 r., na podstawę jej obliczenia składa się suma:

1) kwoty składek ustalonej po ostatniej rocznej waloryzacji przeprowadzonej 1 czerwca 2014 r.;

2) nominalnej kwoty składek należnych za okres od 1 stycznia 2014 r. do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc wypłaty emerytury, które w świetle art. 25a ust. 1 ustawy nie podlegają waloryzacji kwartalnej, a jednocześnie nie zostaną objęte kolejną waloryzacją roczną przypadającą dopiero na dzień 1 czerwca 2015 r.Jeżeli skarżący jako przesłankę uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, to powinien zagadnienie to przedstawić przez jego sformułowanie z przytoczeniem przepisów prawa, na tle których ono powstało, przytoczyć argumenty prawne prowadzące do rozbieżnych ocen prawnych, a także wykazać, że jest to zagadnienie, którego rozwiązanie jest istotne nie tylko dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15, Legalis nr 1508600; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, Legalis nr 1482401; z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15).

Innymi słowy istotne zagadnienie prawne powinno kotwiczyć się w regulacji prawnej, która powinna zostać przeanalizowana i opracowana, tak aby to wpierw sam skarżący mógł stwierdzić, że istotne zagadnienie prawne rzeczywiście występuje i dlatego powinien rozpoznać je Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2015 r., III UK 206/13). Biorąc pod uwagę, że przy wskazanej podstawie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania rolą Sądu Najwyższego jest wykładnia przepisu, który nie doczekał się wykładni, zasygnalizowana przez skarżącego wątpliwość, jako niepowiązania z konkretnym przepisem prawa, wymyka się ocenie.Ponadto łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne zastrzeżenia.

Przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt. 1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zarówno z uwagi na interes publiczny (pkt 1 powołanego przepisu), jak i prywatny skarżącego (pkt 4 powołanego przepisu). Trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację, w której wyrok jest oczywiście wadliwy a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2013 r., I UK 291/13, LEX nr 1430990).

Co jest sporne nie może być oczywiste (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15, LEX nr 2159122; z dnia 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13, LEX nr 1771724).Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.