I UK 99/06 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 5 października 2006 r.

I UK 99/06

1. Wykładnia art. 17 umowy o ubezpieczeniu społecznym między Rządem

Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Federacyjnej Ludowej Republiki

Jugosławii, podpisanej w Warszawie z dnia 16 stycznia 1958 r. (Dz.U. z 1959 r.

Nr 19, poz. 114), powinna uwzględniać konsekwencje rozpadu Socjalistycznej

Federacyjnej Republiki Jugosławii. Oceniając, jakie dokumenty mogą aktualnie

poświadczać okresy ubezpieczenia społecznego, przebyte na terytorium byłej

Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii, należy uwzględnić, że państwa

powstałe w wyniku jej rozpadu mogą być jej sukcesorami w odniesieniu do

umów międzynarodowych, archiwów, majątku itp. Dotyczy to również Kosowa,

znajdującego się pod tymczasową administracją Organizacji Narodów Zjednoczonych, na mocy rezolucji Rady Bezpieczeństwa nr 1244 z dnia 10 czerwca

1999 r.

2. Polski organ rentowy nie jest uprawniony do samodzielnej kwalifikacji

okresów zatrudnienia ubezpieczonego w byłej Socjalistycznej Federacyjnej Republice Jugosławii, jako okresów ubezpieczenia w rozumieniu art. 8 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) oraz art. 9 ust. 1

i art. 4 ust. 1 umowy o ubezpieczeniu społecznym między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii,

podpisanej w Warszawie dnia 16 stycznia 1958 r.

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn

(sprawozdawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 października 2006 r. sprawy z odwołania Ramiza Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12 lipca 2005 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z 25 stycznia 2005 r. [...], zmieniającego decyzję Zakładu Ubezpieczeń SpołecznychOddziału w W. z 22 października 2003 r., odmawiającą Ramizowi R. prawa do emerytury, i przyznającego ubezpieczonemu emeryturę od 11 lutego 2000 r.

Powołaną wyżej decyzję z 22 października 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w W. (powoływany dalej jako: „organ rentowy”) uzasadnił tym, że

ubezpieczony udowodnił jedynie część okresów pracy w byłej Jugosławii (potwierdzonych przez instytucję Serbii i Czarnogóry), natomiast nie udowodnił innych okresów pracy w tym państwie, w związku z czym jego łączny udowodniony okres ubezpieczenia wynosi jedynie 17 lat, 7 miesięcy i 12 dni.

Sąd Okręgowy, odmiennie niż organ rentowy, uznał, że ubezpieczony spełnia

wskazany w art. 28 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze

zm., powoływanej dalej jako: „ustawa o emeryturach i rentach) warunek posiadania

co najmniej 20 lat ubezpieczenia, ponieważ wykazał stosownymi dokumentami

okresy ubezpieczenia na terenie byłej Jugosławii. Do takiego wniosku Sąd pierwszej

instancji doszedł w oparciu o dokumenty wskazane przez ubezpieczonego we wniosku o przyznanie emerytury, wykazujące okresy zatrudnienia w byłej Jugosławii, tj: (-)

oryginał książeczki ubezpieczeniowej, w której potwierdzono zatrudnienie od 25 listopada 1951 r. do 25 lipca 1953 r., od 1 kwietnia 1956 r. do 31 sierpnia 1957 r. i od

25 września 1962 r. do 31 sierpnia 1963 r., dodając, że okres pracy od 25 listopada

1951 r. do 25 lipca 1953 r. został dodatkowo potwierdzony przez Organizację do

Spraw Wychowania i Nauczania Podstawowego „K.S" OOZ Centralną Szkołę Socjalną „B.K." w Skopje; (-) oryginał zaświadczenia o odbyciu służby wojskowej w

okresie od 20 sierpnia 1953 r. do 22 lipca 1955 r.; (-) dyplom ukończenia Akademii

Pedagogicznej w Skopje oraz potwierdzenie przez tymczasową administrację Kosowa sprawowaną z ramienia ONZ (KFOR) okresów zatrudnienia od 1 września 1970 r.

do 31 sierpnia 1972 r. i od 9 października 1973 r. do 30 sierpnia 1976 r. Oceniając te

dokumenty Sąd Okręgowy zważył, że w myśl art. 5 i 8 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przy ustalaniu prawa do emerytury i renty i obliczaniu ich wysokości

uwzględnia się, oprócz okresów składkowych i nieskładkowych, również okresy

ubezpieczenia za granicą, jeżeli tak stanowią umowy międzynarodowe, co oznacza,

iż w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie umowa o ubezpieczeniu społecznym

między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Federacyjnej Ludowej

Republiki Jugosławii, podpisana w Warszawie dnia 16 stycznia 1958 r. (Dz.U. z 1959

r. Nr 19, poz. 114, powoływana dalej jako: „umowa” lub „umowa z 1958 r.”). Zgodnie

z art. 4 tej umowy, przy ustalaniu prawa do świadczeń będą uwzględniane okresy

zatrudnienia (ubezpieczenia) i okresy z nimi zrównane przebyte na obszarze obydwu

umawiających się stron, przy czym organ ubezpieczenia rentowego każdej umawiającej się strony ustala według własnych przepisów prawnych i z uwzględnieniem postanowień art. 4, czy dana osoba spełnia warunki do uzyskania prawa do świadczeń

(art. 9). Jeżeli warunki do świadczeń są spełnione według przepisów prawnych obu

stron, organ ubezpieczenia rentowego każdej z nich ustala według własnych przepisów wysokość renty wraz ze wszystkimi dodatkami i podwyżkami tak, jakby łączny

okres zatrudnienia (ubezpieczenia) na obszarze obu stron został przebyty całkowicie

według prawnych przepisów tego organu, przy czym wypłacana jest przez każdą

stronę część świadczenia odpowiadająca stosunkowi okresu zatrudnienia (ubezpieczenia) przebytego na obszarze danej strony do łącznego okresu zatrudnienia

(ubezpieczenia) przebytego na obszarze obu stron. Jeżeli natomiast osoba uprawniona spełnia warunki do świadczeń według przepisów prawnych tylko jednej strony,

organ ubezpieczenia rentowego tej strony przyznaje część świadczeń ustalonych jak

wyżej (art. 10). Ponadto w myśl art. 17 ust. 1 umowy, dokumentacja, nie wyłączając

wyników badań lekarskich, wydana przez właściwe organy jednej strony, jest ważna

przy wykonywaniu umowy dla organów drugiej strony, a centralne organy umawiających się stron mogą ustalić, w jaki sposób dokumentacja przewidziana w przepisach

prawnych jednej strony może być zastąpiona zaświadczeniem właściwego organu

drugiej strony. Zdaniem Sądu Okręgowego, z unormowań tych wynika jednoznacznie

że przedstawione przez ubezpieczonego dokumenty stanowią dostateczną podstawę

do uznania wskazanych w nich okresów ubezpieczenia, co dotyczy w szczególności

okresów zatrudnienia wykazanych książeczką ubezpieczeniową oraz potwierdzeń

dokonanych przez tymczasową administrację w Kosowie sprawowaną z ramienia

ONZ. Nie ma więc podstaw do żądania od wnioskodawcy dodatkowych poświadczeń

przez inne instytucje okresów ubezpieczenia, a organ rentowy winien samodzielnie

na podstawie przepisów prawa polskiego ocenić, czy wnioskodawca spełnia warunek

posiadania wymaganego stażu pracy. Ubezpieczony wykazał sporne okresy zatrudnienia w formie przewidzianej przez art. 17 umowy z 1958 r., a zatem spełnia warunek posiadania stażu pracy w wymiarze przewidzianym w art. 28 ustawy o emeryturach i rentach.

Rozpoznając wniesioną przez organ rentowy apelację od powyższego wyroku,

Sąd Apelacyjny stwierdził, że Ramiz Z. (urodzony 7 lipca 1933 r.) bezspornie legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym na terenie Polski w łącznym wymiarze 15 lat 3 miesięcy i 24 dni oraz okresem ubezpieczenia przebytym na terenie

byłej Jugosławii i potwierdzonym przez tamtejszą instytucję ubezpieczeniową w wymiarze 2 lat 3 miesięcy i 16 dni. Sąd stwierdził, że ponieważ w myśl art. 28 ustawy o

emeryturach i rentach, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r.,

którzy nie osiągnęli okresu składkowego i nieskładkowego, o którym mowa w art. 27

pkt 2, przysługuje emerytura, jeżeli osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej

65 lat i mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat, to istota

rozpoznawanego sporu sprowadza się do tego, czy ubezpieczony legitymuje się

wymaganym stażem ubezpieczeniowym. W tym zakresie Sąd Apelacyjny w całości

podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że ubezpieczony spełnia warunek dotyczący okresu ubezpieczenia, bowiem wykazał stosownymi dokumentami okresy

ubezpieczenia na terenie byłej Jugosławii oraz że organ rentowy powinien uwzględnić okresy ubezpieczenia wnioskodawcy w Jugosławii, „bez potrzeby ich potwierdzania przez właściwą instytucję ubezpieczeniową”. Sąd podzielił również w całości wywody prawne Sądu Okręgowego dodając, że skoro organ ubezpieczenia rentowego

każdej strony ustala według własnych przepisów prawnych, z uwzględnieniem art. 4

umowy z 1958 r., czy osoba spełnia warunki do uzyskania prawa do świadczeń (art.

9 umowy), a dokumentacja wydana przez właściwe organy jednej strony jest ważna

przy wykonywaniu umowy dla organów drugiej strony (art. 17 umowy), to nie ulega

wątpliwości, że organ rentowy winien uwzględnić wykazane przez odwołującego się

w sposób niewątpliwy okresy ubezpieczenia na terenie byłej Jugosławii. Wadliwe jest

także stanowisko organu rentowego, że z art. 17 ust. 1, stanowiącego, iż dokumentacja wydana przez organy ubezpieczeniowe jednej strony jest ważna przy wykonywaniu umowy dla organów drugiej strony, wynika, że chodzi wyłącznie o dokumenta-

cję wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i właściwą jugosłowiańską instytucję ubezpieczeniową (art. 16 umowy z 1958 r. i art. 10 porozumienia z dnia 12

listopada 1961 r. w sprawie wykonania Umowy o ubezpieczeniu społecznym między

Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii, Dz.Urz. Komitetu Pracy i Płac z 1962 r., nr 1, poz. 1, powoływanego

dalej jako: „porozumienie z 1961 r.”). Interpretacja ta stoi w sprzeczności z literalnym

brzmieniem art. 17 umowy z 1958 r., który stanowi, że dokumentacja, nie wyłączając

wyników badań lekarskich, wydana przez właściwe organy jednej strony, jest ważna

przy wykonywaniu umowy dla organów drugiej strony. Przepis powyższy nie dotyczy

więc wyłącznie dokumentacji wydanej przez organy ubezpieczeniowe, ale wszelkiej

dokumentacji wydanej przez właściwe organy jednej strony. Artykuł 17 umowy z

1958 r. nie nawiązuje do art. 16, który stanowi, że właściwe organy stron będą przy

wykonywaniu umowy porozumiewać się bezpośrednio, a takimi organami w myśl art.

10 porozumienia z 1961 r. są instytucje ubezpieczeniowe. Gdyby tak było, to niewątpliwie art. 10 porozumienia z 1961 r. odnosiłby się również do art. 17 umowy, a sytuacja taka nie ma miejsca, gdyż odnosi się on wyłącznie do jej art. 16. W konkluzji

Sąd Apelacyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo uwzględnił, na podstawie dokumentów wydanych przez właściwe organy byłej Jugosławii oraz administrację tymczasową w Kosowie, okresy zatrudnienia ubezpieczonego w byłej Jugosławii, a tym samym, wobec spełnienia przesłanek z art. 28 ustawy o emeryturach i

rentach, przyznał mu prawo do spornego świadczenia.

W skardze kasacyjnej organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w

całości. W zakresie podstawy naruszenia prawa materialnego skarżący zarzucił

błędną wykładnię art. 28 w związku z art. 8 ustawy o emeryturach i rentach oraz niewłaściwe zastosowanie art. 4, 9, 16 i 17 umowy z 1958 r. i art. 10 porozumienia z

1961 r., polegające na przyjęciu przez Sądy pierwszej i drugiej instancji stanowiska,

że wskazane przepisy zezwalają na badanie i ustalanie przez polski organ rentowy

jugosłowiańskich okresów ubezpieczenia-zatrudnienia w oparciu o wszelką dokumentację, a nie dokumentację wydaną wyłącznie przez tamtejszy organ ubezpieczeniowy, w celu ustalenia prawa do polskiej częściowej emerytury. Ponadto organ rentowy zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 461 § 22 i art. 328 § 2 k.p.c., przez naruszenie przepisów o właściwości rzeczowej i miejscowej oraz przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, a także nieustosunkowanie się do całości materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zgodnie z art. 4 i 9 w związku z art. 16

i 17 umowy z 1958 r., właściwy organ ubezpieczenia rentowego każdej strony ustala

według własnych przepisów prawnych, jakie okresy ubezpieczenia-zatrudnienia

przebyte na własnym terenie podlegają zaliczeniu „na prawo” do świadczeń konwencyjnych. W związku z tym, w przypadku okresów ubezpieczenia-zatrudnienia przebytych na terenie byłej Jugosławii, jedynym organem, który może stwierdzić przebycie tych okresów na terenie byłej Jugosławii jest właściwy jugosłowiański organ

ubezpieczeniowy (Federacyjny Zakład Ubezpieczeń Społecznych). Potwierdza to art.

17 ust. 1 umowy, który stanowi, że dokumentacja wydana przez właściwe organy

ubezpieczeniowe jednej strony jest ważna przy jej wykonywaniu dla organów drugiej

strony, wskazanych w art. 16. Takimi organami nie mogą natomiast być inne instytucje jugosłowiańskiej administracji samorządowej i rządowej oraz pracodawcy z terenu byłej Jugosławii, jak to przyjęły Sądy obu instancji. Zdaniem skarżącego, stanowisko Sądu Apelacyjnego podważa zasady wynikające z zawartych przez Polskę

umów międzynarodowych w zakresie zabezpieczenia społecznego, które przewidują,

że właściwym organem do badania, ustalania i potwierdzania okresów ubezpieczenia

przebytych na terytorium umawiającej się strony jest instytucja ubezpieczeniowa, na

terytorium której zostały przebyte te okresy ubezpieczenia-zatrudnienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Formułując zarzuty naruszenia przepisów postępowania, skarżący podniósł,

że naruszenie art. 461 § 22 i art. 328 § 2 k.p.c. miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednakże jego pełnomocnik w ogóle nie uzasadnił zarzutu naruszenia art. 328 § 2

k.p.c., ani nie wykazał w jaki sposób zarzucane naruszenie art. 461 § 2 2 k.p.c. wywarło istotny wpływ na zaskarżone orzeczenie. Wobec tego podstawa naruszenia

przepisów postępowania okazała się nieuzasadniona. W tej sytuacji rozpoznanie

skargi należy ograniczyć do oceny zasadności podstawy naruszenia przepisów

prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), a przy tej ocenie Sąd Najwyższy jest

związany podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku (art. 39813 § 1 k.p.c.).

Bezsporne jest, że ubezpieczony Ramiz Z. legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym w Polsce w łącznym wymiarze 15 lat 3 miesięcy i 24 dni oraz

okresem ubezpieczeniowym, przebytym na terytorium byłej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ) i potwierdzonym przez instytucję ubezpieczenio-

wą z terytorium byłej SFRJ w wymiarze 2 lat 3 miesięcy i 16 dni. Przedmiotem sporu

jest natomiast ustalenie, czy pozostałe okresy zatrudnienia ubezpieczonego na terytorium byłej SFRJ, wykazywane przez niego dokumentami pochodzącymi od organów administracji, pracodawców i wojska, mogą być uznane za okresy ubezpieczenia w rozumieniu umowy z 1958 r. W płaszczyźnie prawnej istotą sprawy jest wyjaśnienie, czy w świetle umowy z 1958 r. kwalifikacja prawna okresu zatrudnienia na

terytorium byłej SFRJ, jako okresu ubezpieczenia, w celu uzyskania emerytury w

Polsce, może być dokonana samodzielnie przez organ rentowy na podstawie przedstawionych przez ubezpieczonego zaświadczeń wydanych przez organy, instytucje i

pracodawców z terytorium byłej SFRJ, potwierdzających jego zatrudnienie w spornym okresie.

Zgodnie z art. 8 ustawy o emeryturach i rentach, przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz przy obliczaniu ich wysokości uwzględnia się okresy ubezpieczenia

za granicą, jeżeli tak stanowią umowy międzynarodowe. Na użytek rozpoznawanej

sprawy z przepisu tego wynika, że okresy ubezpieczenia w byłej SFRJ należy wliczać do okresów ubezpieczenia, stanowiących warunek uzyskania emerytury na

podstawie art. 28 ustawy o emeryturach i rentach, na zasadach określonych w umowie z 1958 r. W szczególności, według art. 9 ust. 1 tej umowy, „organ ubezpieczenia

rentowego każdej Umawiającej się Strony ustala według własnych przepisów prawnych i z uwzględnieniem postanowień artykułu 4, czy osoba spełnia warunki do uzyskania prawa do świadczeń”, zaś jej art. 4 ust. 1 stanowi, że „przy ustalaniu prawa do

świadczeń będą uwzględniane okresy zatrudnienia (ubezpieczenia) i okresy zrównane z okresami zatrudnienia (ubezpieczenia), przebyte na obszarze obu Umawiających się Stron. Jeżeli przyznanie świadczenia jest uwarunkowane przebyciem pewnego okresu w określonym zatrudnieniu, będą uwzględniane okresy takiego zatrudnienia na obszarze obu Umawiających się Stron”. Dokonując oceny prawnej powyższych przepisów Sąd Apelacyjny doszedł, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego

wyroku, do wniosku, że polski organ rentowy jest uprawniony i zobowiązany do samodzielnej kwalifikacji okresów zatrudnienia ubezpieczonego w byłej SFRJ, jako

okresów ubezpieczenia w rozumieniu art. 8 ustawy o emeryturach i rentach oraz art.

9 ust. 1 i art. 4 ust. 1 umowy z 1958 r. Wniosek ten nie jest trafny. Już z brzmienia

art. 8 ustawy o emeryturach i rentach wynika jasno, że przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz przy obliczaniu ich wysokości uwzględnia się okresy ubezpieczenia

za granicą. Chodzi zatem nie o okresy zatrudnienia za granicą, które mogą być we-

dług prawa polskiego kwalifikowane jako okresy ubezpieczenia, lecz o okresy, które

zgodnie z prawem państwa, w którym ubezpieczony w danym okresie przebywał (był

zatrudniony) i podlegał ubezpieczeniu, są okresami ubezpieczenia i mogą być na

zasadzie art. 8 ustawy o emeryturach i rentach uwzględniane przy ustalaniu prawa

do emerytury i renty oraz przy obliczaniu ich wysokości w Polsce. Takiej zaś kwalifikacji, jak trafnie podnosi skarżący, mogą dokonać właściwe organy ubezpieczeniowe

(lub sądy) państwa, w którym zatrudnienie to miało miejsce. W tym kontekście powołana wyżej treść art. 9 ust. 1 i art. 4 ust. 1 umowy z 1958 r. nie uzasadnia innego

stanowiska. Trafnie również skarżący podnosi, że przyjęcie stanowiska przedstawionego przez Sąd Apelacyjny, podważałoby zasady wynikające z zawartych przez Polskę umów międzynarodowych w zakresie zabezpieczenia społecznego. Istotnie, zasada powierzenia uznawania okresów przebytych na terytorium danego państwa za

okresy ubezpieczenia właściwym organom tego państwa i według jego prawa znajduje potwierdzenie, między innymi, w zawartych przez Polskę w czasie zbliżonym do

umowy z 1958 r., umowach o ubezpieczeniu społecznym np.: z Ludową Republiką

Bułgarii (umowa z 12 lipca 1961 r., Dz.U. z 1962 r. Nr 28, poz. 132), Węgierską Republiką Ludową (umowa z 14 lutego 1959 r., Dz.U. Nr 67, poz. 416), Francją (konwencja generalna z 9 czerwca 1948 r., Dz.U. z 1949 r. Nr 24, poz. 158 ze zm.). Należy zatem uznać, że organ rentowy nie jest uprawniony i zobowiązany do samodzielnej kwalifikacji okresów zatrudnienia ubezpieczonego w byłej SFRJ, jako okresów ubezpieczenia w rozumieniu art. 8 ustawy o emeryturach i rentach oraz art. 9

ust. 1 i art. 4 ust. 1 umowy z 1958 r. Wobec tego zarzuty naruszenia tych przepisów

okazały się uzasadnione.

Częściowo trafny okazał się również zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 umowy z

1958 r. Zgodnie z tym przepisem: „dokumentacja, nie wyłączając wyników badań

lekarskich, wydana przez właściwe organy jednej Umawiającej się Strony jest ważna

przy wykonywaniu niniejszej Umowy dla organów drugiej Umawiającej się Strony.

Centralne organy Umawiających się Stron mogą ustalić, w jaki sposób dokumentacja

przewidziana w przepisach prawnych jednej Umawiającej się Strony może być zastąpiona zaświadczeniem właściwego organu drugiej Umawiającej się Strony”. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, przepis ten dotyczy nie tylko dokumentacji wydanej przez

organy ubezpieczeniowe, lecz wszelkiej dokumentacji wydanej przez właściwe organy jednej ze stron umowy z 1958 r. Istotnie, zważywszy że rozważany przepis dotyczy nie tylko ubezpieczenia emerytalnego (rent starczych w nomenklaturze umowy

z 1958 r.), lecz wszelkich rodzajów ubezpieczeń objętych umową z 1958 r., łącznie z

ubezpieczeniem na wypadek choroby i macierzyństwa, zasiłkami rodzinnymi i ubezpieczeniem wypadkowym, pogląd Sądu Apelacyjnego może być, w zakresie treści

samego art. 17, prawidłowy. Należy jednak zauważyć, że, z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy, ważne jest nie tyle wskazanie, jaka i przez kogo wydana dokumentacja mieści się w ogóle w zakresie regulacji art. 17, lecz wskazanie, jaka i przez

kogo wydana dokumentacja może poświadczać okresy ubezpieczenia w rozumieniu

art. 8 ustawy o emeryturach i rentach oraz art. 9 ust. 1 i art. 4 ust. 1 umowy z 1958 r.

Z tego punktu widzenia nie powinno ulegać wątpliwości, że chodzi o dokumenty wydane przez organy strony umowy z 1958 r., właściwe w sprawach ubezpieczeń społecznych i posiadające kompetencje do stwierdzenia, że dany okres (zatrudnienia lub

zrównany z okresem zatrudnienia) jest okresem ubezpieczenia w rozumieniu przepisów prawnych tej strony. Dlatego też zbyt daleko idzie zapatrywanie Sądu Apelacyjnego, że mogą to być również dokumenty potwierdzające sam fakt zatrudnienia w

byłej SFRJ, wydane przez różnego rodzaju instytucje, nie wykluczając pracodawców.

Stanowisko to jest zresztą konsekwencją mylnego, jak wcześniej wskazano, przekonania Sądu Apelacyjnego, że polski organ ubezpieczeniowy powinien na podstawie

tego rodzaju dokumentów i polskich przepisów dokonywać kwalifikacji okresu zatrudnienia w byłej Jugosławii, jako okresu ubezpieczenia w rozumieniu prawa polskiego.

Jednocześnie jednak nie można zaakceptować poglądu skarżącego, że jedynym organem, który może stwierdzić przebycie tych okresów na terenie byłej SFRJ jest Federacyjny Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Pomijając kwestię, czy, wobec rozpadu

SFRJ, organ o takiej nazwie jeszcze istnieje, pogląd taki nie znajduje uzasadnienia

ani w treści art. 17, ani w art. 16 umowy z 1958 r. i objaśniającym go art. 10 porozumienia z 1961 r. Zgodnie z art. 16: „właściwe organy Umawiających się Stron będą

przy wykonywaniu niniejszej Umowy porozumiewać się bezpośrednio”, zaś art. 10

porozumienia z 1961 r. wyjaśnia, że „organami, które będą się bezpośredni porozumiewały w sprawach ubezpieczenia społecznego są: w Polsce - Zakład Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie, w Jugosławii - Federacyjny Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Savezni zawod za socijalno osiguranje) w Belgradzie”. Przepis art. 16 ma

zatem charakter przepisu operacyjnego, określającego sposób porozumiewania się

stron w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nie wynika z niego natomiast, jak twierdzi skarżący, że jedynie dokumenty wydane przez wskazane w nim

centralne organy są dokumentami w rozumieniu art. 17, a w szczególności, że tylko

takie dokumenty mogą poświadczać okresy ubezpieczenia na terytorium byłej SFRJ.

Co najwyżej z przepisu tego można wyprowadzać techniczną zasadę pośrednictwa

wymienionych organów w przekazywaniu dokumentacji, co nie może podważać znaczenia dokumentów innych właściwych organów. Należy także dodać, że obecna

wykładnia art. 17 umowy z 1958 r. powinna uwzględniać konsekwencje rozpadu Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii. W szczególności, oceniając, jakie

dokumenty mogą aktualnie poświadczać okresy ubezpieczenia społecznego, przebyte na terytorium byłej SFRJ, należy uwzględnić, że państwa powstałe w wyniku jej

rozpadu są (lub mogą być) jej sukcesorami w odniesieniu do umów międzynarodowych, archiwów, majątku, itp. Dotyczy to również odpowiednio Kosowa, znajdującego się pod tymczasową administracją ONZ, na mocy rezolucji Rady Bezpieczeństwa

Organizacji Narodów Zjednoczonych nr 1244 z 10 czerwca 1999 r. W związku z tym

nie można wykluczyć uznania za miarodajne, dla poświadczenia okresów ubezpieczenia na terytorium byłej SFRJ, dokumentów wydanych przez właściwe w sprawach

ubezpieczeń społecznych organy nowopowstałych państw lub tymczasowej administracji Kosowa.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39815 § 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108 § 2

k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.