I UK 89/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 89/11

POSTANOWIENIE

Dnia 17 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

SSA Jolanta Frańczak

w sprawie z odwołania Małgorzaty B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 października 2011 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 listopada 2010 r.,

1) odracza wydanie orzeczenia;

2) przekazuje powiększonemu składowi Sądu Najwyższego do

rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:

"Czy okres nieskładkowy przypadający w ciągu ostatniego

dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed

dniem powstania niezdolności do pracy (art. 58 ust. 2 w związku

z art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;

jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.)

uwzględnia się w rozmiarze ograniczonym do 1/3 okresów

składkowych udowodnionych w tym dziesięcioleciu, czy w

rozmiarze

ograniczonym

do

1/3

okresów

składkowych

udowodnionych w całym okresie ubezpieczenia (art. 5 ust. 2

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych?"

Uzasadnienie

Sformułowane w sentencji postanowienia zagadnienie prawne wyłoniło się

przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu

Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 listopada 2010 r.,

którym oddalono apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia 19 marca 2010

r., zmieniającego decyzję organu rentowego z 26 maja 2009 r. i przyznającego

ubezpieczonej Małgorzacie B. prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy na

okres od 1 maja 2009 r. do 31 grudnia 2010 r.

Sąd odwoławczy wskazał, że spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do

stwierdzenia, czy ubezpieczona spełnia warunek umożliwiający uzyskanie prawa

do renty polegający na konieczności wykazania się co najmniej pięcioletnim

okresem składkowym i nieskładkowym w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed

zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy (art.

57 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 58 ust. 1 pkt 5 i w związku z art. 58 ust. 2 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.; dalej jako:

„ustawa emerytalna”). W szczególności chodziło zaś o to, czy okresy nieskładkowe

przypadające w tym dziesięcioleciu uwzględnia się w wymiarze ograniczonym do

jednej

trzeciej

okresów

składkowych

udowodnionych

w

całym

okresie

ubezpieczenia, czy też jedynie w wymiarze ograniczonym do jednej trzeciej

okresów składkowych przypadających w tym właśnie dziesięcioleciu. Zdaniem

Sądu drugiej instancji, przepis art. 5 ust. 2 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym

przy ustalaniu prawa do renty okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze

nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych, nie

odpowiada jednoznacznie na to pytanie, a orzecznictwo Sądu Najwyższego jest w

tym zakresie niejednolite (np. w wyroku z dnia 16 grudnia 1998 r., II UKN 393/98,

przyjęto, że rozmiar okresów nieskładkowych przypadających w ostatnim

dziesięcioleciu przed powstaniem inwalidztwa podlega ograniczeniu do 1/3 okresów

składkowych z całego okresu ubezpieczenia, a w wyroku z dnia 15 czerwca 1999 r.,

II UKN 606/98, zaaprobowano pogląd wyrażony w orzeczeniu z dnia 21 kwietnia

1995 r., II URN 2/95, według którego okres nieskładkowy dolicza się w wymiarze

nieprzekraczającym 1/3 okresów składkowych uwzględnionych w dziesięcioleciu).

W ocenie Sądu Apelacyjnego, wobec istniejących rozbieżności interpretacyjnych

należy stosować wykładnię obowiązujących przepisów „działającą na korzyść

ubezpieczonych”, co przy stwierdzeniu, że żaden przepis ustawy emerytalnej przy

ubieganiu się o rentę z tytułu niezdolności do pracy nie wprowadził ograniczenia w

zakresie możliwości uwzględnienia 1/3 okresów składkowych z całego okresu

ubezpieczenia, prowadzi do wniosku, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo

dopuścił możliwość uwzględnienia wnioskodawczyni okresów nieskładkowych w

takim rozmiarze.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku organ rentowy zarzucił naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 5 ust. 2 w związku z art. 58 ust. 1

pkt 5 i ust. 2 ustawy emerytalnej oraz niewłaściwe zastosowanie art. 57 ust. 1 tej

ustawy i wniósł o uchylenie tego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez

oddalenie odwołania ubezpieczonej.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, między innymi, że jednym z warunków

niezbędnych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy jest posiadanie

wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego (art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy

emerytalnej). Ten wymagany okres oznacza określoną liczbę lat w zależności od

tego, w jakim wieku osoba ubiegająca się o rentę stała się niezdolna do pracy. Dla

osób, których niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat, okres ten

wynosi 5 lat, ale powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed

zgłoszeniem wniosku o to świadczenie lub przed dniem powstania niezdolności do

pracy (art. 58 ust. 2 ustawy). W związku z powyższym dla osoby, która ukończyła

30 lat (tak jak ubezpieczona), okresy składkowe i nieskładkowe przypadające w

innym przedziale czasowym nie są brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do renty.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy emerytalnej, przy ustalaniu prawa do emerytury i

renty oraz przy obliczaniu ich wysokości okresy nieskładkowe uwzględnia się w

wymiarze

nieprzekraczającym

jednej

trzeciej

udowodnionych

okresów

składkowych. W ocenie skarżącego, systemowa i celowościowa wykładnia tych

przepisów wskazuje, że skoro okresy składkowe i nieskładkowe przypadające w

innym przedziale czasowym niż dziesięciolecie określone w art. 58 ust. 2 ustawy

nie są brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia, to za udowodnione

okresy składkowe wymagane dla uzyskania prawa do renty można uznać tylko

okresy składkowe mieszczące się w tym dziesięcioleciu. W konsekwencji zaś

wymagane okresy nieskładkowe muszą być ograniczone do jednej trzeciej okresów

udowodnionych w odpowiednim dziesięcioleciu, skoro innych okresów składkowych

przy ustalaniu prawa do świadczenia nie trzeba nawet udowadniać. Skarżący

wskazał, że taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 sierpnia 2002 r.,

II UKN 565/01 (OSNP 2004 nr 4, poz. 69), co uszło uwadze Sądu Apelacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jednym z warunków nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy

jest posiadanie przez ubezpieczonego wymaganego przez ustawę emerytalną

okresu składkowego i nieskładkowego (art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy). Przez okres, o

którym mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2, należy rozumieć tzw. okres minimalny, tj. taką

liczbę okresów składkowych wraz z nieskładkowymi, której wykazanie warunkuje

spełnienie wymogów formalnych do uzyskania renty, niezależnie od kwestii

medycznych, czyli ewentualnej niezdolności do pracy oraz daty jej powstania.

Okres minimalny dla osób, które stały się niezdolne do pracy w wieku powyżej 30

lat, wynosi pięć lat, przy czym powinien on przypadać w ciągu ostatniego

dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o to świadczenie lub przed dniem

powstania niezdolności do pracy (art. 58 ust. 2 ustawy). W art. 5 ust. 2 ustawy

emerytalnej ustanowiono zasadę proporcjonalności okresów nieskładkowych do

składkowych, na mocy której przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz

obliczaniu ich wysokości okresy nieskładkowe nie mogą być uwzględnione w

wymiarze większym niż 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

Kwestia ta była podobnie regulowana również w poprzednim stanie

prawnym. Stosownie do przepisów art. 32 i 33 ust. 1 pkt 5 oraz ust. 2 ustawy z dnia

14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr

40, poz. 267 ze zm.; dalej jako: „ustawa o z.e.p.”) renta inwalidzka przysługiwała

bowiem pracownikowi, który był inwalidą, miał wymagany okres zatrudnienia i

którego inwalidztwo powstało w czasie zatrudnienia lub w okresie równorzędnym z

okresem zatrudnienia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych

okresów. W przypadku, gdy inwalidztwo powstało w wieku powyżej 30 lat, warunek

posiadania wymaganego okresu zatrudnienia uważano za spełniony, jeżeli wraz z

okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresów zatrudnienia wynosił on co

najmniej 5 lat i przypadał w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem

wniosku o rentę inwalidzką (jeżeli zgłaszający wniosek pozostawał w zatrudnieniu),

albo przed powstaniem inwalidztwa (jeżeli nie pozostawał w zatrudnieniu). Na

gruncie art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.; dalej jako: „ustawa o rewaloryzacji”), przy

ustalaniu prawa do renty inwalidzkiej warunek posiadania wymaganego okresu

zatrudnienia, liczonego łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do

okresów zatrudnienia, uważało się zaś za spełniony, jeżeli pracownik udowodnił

wymaganą

liczbę

lat

okresów

składkowych

albo

okresów

składkowych

uzupełnionych okresami nieskładkowymi w rozmiarze nie większym niż 1/3

uwzględnionych okresów składkowych (art. 6 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 2

ustawy).

Kwestia, czy w ramach wymaganego dla uzyskania prawa do renty

pięcioletniego okresu uwzględnia się okresy nieskładkowe w wymiarze 1/3

udowodnionych

okresów

składkowych

przypadających

w

ciągu

ostatniego

dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę inwalidzką, czy też przyjętych z

całego okresu ubezpieczenia, była przedmiotem rozbieżności w judykaturze już w

poprzednim stanie prawnym. Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Najwyższego z

dnia 21 kwietnia 1995 r., II URN 2/95 (OSNAPiUS 1995 nr 18, poz. 232), przy

ustalaniu prawa do renty inwalidzkiej okres nieskładkowy dolicza się w wymiarze

nieprzekraczającym jednej trzeciej okresów składkowych uwzględnionych w okresie

wskazanym w art. 33 ust. 2 ustawy o z.e.p., czyli w dziesięcioleciu poprzedzającym

zgłoszenie wniosku o rentę. W uzasadnieniu wyroku Sąd Najwyższy wskazał, że

„art. 4 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji dotyczy zarówno ustalania prawa do

świadczeń, jak i ich wysokości i nie może być rozpatrywany z pominięciem art. 6

określającego szczegółowe zasady ustalania prawa do świadczeń. Przepis art. 6

ust. 1 pkt 2 ustawy o rewaloryzacji, wskazując zasady ustalania prawa do

emerytury, stanowi, że warunek posiadania wymaganego okresu zatrudnienia

liczonego łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia

uważa się za spełniony, jeżeli pracownik udowodni określoną liczbę lat okresów

składkowych uzupełnionych okresami nieskładkowymi - w rozmiarze nie większym

niż określony w art. 4 ust. 2 tejże ustawy. Przy ustalaniu prawa do renty inwalidzkiej

ust. 2 art. 6 ustawy o rewaloryzacji przewiduje odpowiednie stosowanie tej zasady.

Oznacza to, że przy ustalaniu prawa do renty inwalidzkiej warunek posiadania

wymaganego okresu zatrudnienia liczonego łącznie z okresami równorzędnymi i

zaliczalnymi do okresów zatrudnienia uważa się za spełniony wówczas, gdy

pracownik udowodni liczbę wskazanych w art. 33 ustawy o z.e.p. lat okresów

składkowych, uzupełnionych okresami nieskładkowymi w wymiarze nie większym

niż jedna trzecia okresów składkowych uwzględnionych w dziesięcioleciu.

Uwzględnienie natomiast okresów nieskładkowych w wymiarze ustalonym w

stosunku do wszystkich okresów składkowych, w tym również niemających wpływu

na powstanie prawa do renty inwalidzkiej (wykraczających poza dziesięcioletni

okres wskazany w art. 33 ust. 2 ustawy o z.e.p.) powoduje, że nie jest zachowany,

zawarty w tym przepisie, jeden z warunków powstania prawa do tego świadczenia,

a mianowicie: wykazanie wymaganego okresu „zatrudnienia", czyli okresów

składkowych i nieskładkowych w określonym czasie. Zdaniem Sądu Najwyższego,

ani treść art. 6 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 ustawy o rewaloryzacji, ani jej art. 4

ust. 2 nie wskazują na to, by przy ustalaniu prawa do renty inwalidzkiej

ustawodawca wprowadzając te przepisy miał inny zamiar. Treść art. 4 ust. 2 ustawy

o rewaloryzacji wyraźnie wskazuje, że celem wprowadzenia tego przepisu było

ograniczenie możliwości uwzględniania przy ustalaniu prawa do świadczeń i ich

wysokości okresów nieskładkowych, w porównaniu z zasadami uwzględnienia

okresów równorzędnych z zatrudnieniem i zaliczalnych do okresów zatrudnienia,

wynikającymi z ustawy o z.e.p. i wykładnia art. 6 ust. 2 tej ustawy nie może być

sprzeczna z tą intencją ustawodawcy”. Pogląd ten znalazł aprobatę w uzasadnieniu

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 1995 r., II URN 43/95 (OSNAPiUS

1996 nr 11, poz. 160), ale już w wyroku z dnia 16 grudnia 1998 r., II UKN 393/98

(OSNAPiUS 2000 nr 4, poz. 158) Sąd Najwyższy stwierdził, że rozmiar okresów

nieskładkowych przypadających w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem

inwalidztwa podlega ograniczeniu do 1/3 okresów składkowych z całego okresu

ubezpieczenia. Według Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym tę sprawę,

„art. 4 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji nie daje podstaw prawnych do innego

ograniczania wpływu okresów nieskładkowych na ustalenie prawa i wysokości

świadczeń emerytalno-rentowych poza to, które wynika z wyraźnego brzmienia

tego przepisu. Dlatego w ocenie Sądu Najwyższego przy ustalaniu prawa i

wysokości świadczeń wymienione w art. 6 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji i

przypadające w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem inwalidztwa okresy

nieskładkowe podlegają ustawowemu ograniczeniu do rozmiaru jednej trzeciej

wszystkich uwzględnionych, tj. posiadanych przez wnioskodawczynię okresów

składkowych z całego okresu ubezpieczenia, bez nieuzasadnionego dalszego

(kolejnego) ograniczenia rozmiaru uwzględnianych okresów nieskładkowych do

jednej trzeciej okresów składkowych przypadających wyłącznie w ostatnim

dziesięcioleciu przed powstaniem inwalidztwa wnioskodawczyni. Warto bowiem

zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o rewaloryzacji warunek

posiadania wymaganego pracowniczego okresu ubezpieczenia uważa się za

spełniony, jeżeli pracownik udowodni liczbę lat składkowych określoną w tych

przepisach (wymienionych w art. 1 pkt 1 tej ustawy), która może być uzupełniona

okresami nieskładkowymi w rozmiarze określonym już tylko według samoistnej

treści art. 4 ust. 2 ustawy, a więc w rozmiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej

uwzględnionych,

składkowych,

tj.

bez

wszystkich

posiadanych

nieuzasadnionego

przez

dalszego

pracownika

okresów

ograniczenia

rozmiaru

uwzględnianych okresów nieskładkowych do jednej trzeciej okresów składkowych

przypadających wyłącznie w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem zdarzenia

ubezpieczeniowego”. W kolejnym rozstrzygnięciu (wyrok z dnia 15 czerwca 1999

r., II UKN 606/98, OSNAPiUS 2000 nr 17, poz. 658) Sąd Najwyższy wskazał, że

„nie podziela wykładni art. 4 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji dokonanej przez Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 16 grudnia 1998 r., II UKN 393/98 (...). Według tej

wykładni,

okresy

nieskładkowe

przypadające

w

wymaganym

ostatnim

dziesięcioleciu podlegają ustawowemu ograniczeniu do rozmiaru jednej trzeciej

wszystkich posiadanych przez ubiegającego się okresów składkowych z całego

okresu ubezpieczenia, a nie tylko okresów składkowych z dziesięciolecia branego

pod uwagę. Zdaniem obecnego składu Sądu Najwyższego, przepis art. 6 ust. 1 i 2

ustawy o rewaloryzacji w związku z art. 32 pkt 2 i 33 ust. 1 pkt 5 ustawy o z.e.p.

nakazuje brać pod uwagę przy ustalaniu prawa do renty inwalidzkiej okresy

składkowe uzupełnione okresami nieskładkowymi w odpowiednim rozmiarze z

wymaganego przez prawo okresu, w tym przypadku z okresu ostatniego

dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę inwalidzką. Innymi słowy,

uwzględnieniu podlegają tylko okresy składkowe z wymaganego dziesięciolecia, a

ograniczenie tych okresów nieskładkowych do jednej trzeciej uwzględnionych

okresów składkowych (art. 4 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji) dotyczy tego tylko

dziesięciolecia, a nie całego okresu ubezpieczenia”. Wyrokiem Sądu Najwyższego

z dnia 30 marca 2000 r., II UKN 447/99 (niepublikowanym) ponownie opowiedziano

się za odniesieniem okresów nieskładkowych w dziesięcioleciu do wszystkich

udowodnionych okresów składkowych.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 sierpnia 2002

r., II UKN 565/01 (OSNP 2004 nr 4, poz. 69) przepisy ustawy emerytalnej nie

usunęły

wątpliwości

interpretacyjnych.

Regulacje

dotyczące

warunków

wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy są bowiem takie

same jak w ustawie o z.e.p. Podobne są również do określonych w ustawie o

rewaloryzacji zasady uwzględniania okresów składkowych i nieskładkowych.

Według Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym tę sprawę, analiza tych

przepisów przemawia jednak za słusznością stanowiska, według którego przy

ustalaniu prawa do renty bierze się pod uwagę okresy składkowe uzupełnione

okresami nieskładkowymi w odpowiednim rozmiarze z wymaganego przez prawo

okresu, to jest z ostatniego dziesięciolecia, wobec czego podobnie, jak na

podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o rewaloryzacji, tak na podstawie art. 5 ust. 2

ustawy emerytalnej osobom, co do których obowiązuje wymóg posiadania

pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego w ostatnim dziesięcioleciu

przed zgłoszeniem wniosku lub powstaniem niezdolności do pracy, uwzględnia się

okresy nieskładkowe w rozmiarze nie wyższym niż jedna trzecia okresów

składkowych przypadających w tym dziesięcioleciu. Podobnie wypowiedział się Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r., III UK 62/06 (niepublikowanym).

Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd Apelacyjny opowiedział się za poglądem

umożliwiającym

uwzględnienie

przy

ustalaniu

prawa

do

renty

okresów

nieskładkowych w wymiarze ograniczonym do jednej trzeciej okresów składkowych

udowodnionych w całym okresie ubezpieczenia, bo jego zdaniem, „wobec

istniejących rozbieżności interpretacyjnych należy stosować wykładnię przepisów

działającą na korzyść ubezpieczonych”. Według Sądu Najwyższego w składzie

rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, można jednak uznać, że odniesienie

zasady z art. 5 ust. 2 ustawy emerytalnej do dziesięciolecia (art. 58 ust. 2) nie

stanowi kolejnego obostrzenia warunków do uzyskania świadczenia, lecz jest

konsekwentną realizacją przyjętego założenia na gruncie regulacji szczegółowej.

Przepis art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej określa jako jeden z warunków

przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy posiadanie wymaganego

okresu składkowego i nieskładkowego. Zgodnie z art. 58 ust. 1 tej ustawy,

wymagany okres zatrudnienia oznacza określoną liczbę lat w zależności od tego, w

jakim wieku osoba ubiegająca się o przyznanie renty stała się niezdolna od pracy.

Dla osób, których niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej trzydziestu lat,

okres ten wynosi 5 lat z zawartym w ust. 2 tego przepisu zastrzeżeniem, że okres

ten powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem

wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Dla osób, które

stały się niezdolne do pracy po ukończeniu 30 lat, określony w art. 57 ust. 1 pkt 2

wymóg oznacza posiadanie pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego w

określonym przedziale czasowym, natomiast okresy składkowe i nieskładkowe

przypadające w innym przedziale czasowym nie są brane pod uwagę przy ustalaniu

prawa. Przepis art. 5 ust. 2 ustawy emerytalnej stanowi, że przy ustalaniu prawa do

emerytury i renty oraz obliczaniu ich wysokości okresy nieskładkowe uwzględnia

się w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów

składkowych. Okresy uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczeń nie zawsze

pokrywają się z okresami uwzględnianymi przy ustalaniu wysokości świadczeń.

Niektóre okresy uwzględniane są w wymiarze wyższym niż lata kalendarzowe tylko

przy ustalaniu prawa do świadczeń (np. art. 5 ust. 3), w innych przypadkach

niektóre okresy uwzględniane są w zwiększonym wymiarze tylko przy ustalaniu

wysokości świadczeń (np. art. 52). W związku z tym zasady obliczania okresów

składkowych i nieskładkowych muszą być stosowane oddzielnie przy ustalaniu

prawa do emerytury lub renty i oddzielnie przy ustalaniu wysokości tych świadczeń.

Odnosząc te zasady do ustalania okresów składkowych i nieskładkowych osób, o

których mowa w art. 58 ust. 2 ustawy emerytalnej, należy uznać, że udowodnione

okresy składkowe wymagane do uzyskania prawa do renty są to okresy

mieszczące się w ostatnim dziesięcioleciu przed zgłoszeniem wniosku lub

powstaniem niezdolności do pracy. Innych okresów, niemieszczących się w tym

dziesięcioleciu, nie udowadnia się żądając ustalenia prawa, są one uwzględniane

dopiero przy ustalaniu wysokości świadczenia, jeżeli prawo zostanie przyznane.

Wymagane okresy nieskładkowe muszą mieścić się w tym samym przedziale

czasowym i uwzględniane są w wymiarze jednej trzeciej okresów składkowych. Z

treści omawianych przepisów nie wynika, aby oprócz wymaganego okresu

składkowego (w określonym dziesięcioleciu) należało udowodnić niewymagane do

przyznania prawa okresy składkowe, przypadające w innym przedziale czasowym,

tylko po to, aby zwiększyć wymiar okresów nieskładkowych. Przy takiej konstrukcji

uznawałoby się za spełniony warunek posiadania wymaganego okresu w stosunku

do osoby, która w ostatnim dziesięcioleciu nie ma żadnego okresu składkowego,

lecz udowodniła pięcioletni okres nieskładkowy w tym dziesięcioleciu i piętnastoletni

okres składkowy w innym przedziale czasowym. Wprawdzie przepis art. 57 ust. 1

pkt 2 ustawy stanowi o wymogu posiadania okresu składkowego i nieskładkowego,

jednak okresy te nie są traktowane równorzędnie. Dla spełnienia tego wymogu

wystarczające jest wykazanie samych okresów składkowych w określonym

wymiarze, natomiast nie wystarczy wykazanie samych okresów nieskładkowych.

Przepis art. 5 ust. 2 ustawy nakazuje bowiem ustalanie wymiaru tych ostatnich

okresów w odniesieniu do okresów składkowych, musi być zatem wykazany

jakikolwiek okres składkowy, aby można było obliczyć okres nieskładkowy

podlegający uwzględnieniu.

Taka

interpretacja

prowadziłaby

do

stanowiska

przeciwnego

niż

zaprezentowane przez Sąd Apelacyjny, co z uwagi na rozbieżności w judykaturze i

opowiedzenie się przez Sąd drugiej instancji za jednym z poglądów wyrażonych w

orzecznictwie skłoniło skład rozpoznający niniejszą sprawę do przedstawienia

wyłonionego w niej zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia powiększonemu

składowi Sądu Najwyższego.