I UK 87/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 87/05

POSTANOWIENIE

Dnia 15 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza

w sprawie z odwołania B. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 lipca 2005 r.,

kasacji ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 14 grudnia 2004 r.,

odmawia przyjęcia kasacji o rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 14 grudnia 2004 r. oddalił apelację

wnioskodawczyni B. S. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 19 września 2003

r. oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia

28 marca 2002 r. Decyzją tą odmówiono wnioskodawczyni z dniem 1 kwietnia 2002

r. dalszej wypłaty świadczenia rentowego wobec stwierdzenia orzeczeniem lekarza

orzecznika z dnia 21 marca 2002 r. że jest ona zdolna do pracy.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji w sposób wnikliwy

ustalił kwestię odzyskania przez wnioskodawczynię zdolności do pracy. Opinia

biegłych lekarzy specjalistów odpowiednich do rodzaju schorzeń wnioskodawczyni,

została wydana po badaniu ubezpieczonej i uwzględnieniu dołączonej do akt

dokumentacji

lekarskiej

oraz

wyników

badań

dodatkowych.

Została

ona

wyczerpująco uzasadniona. Sąd ten wskazał, że „samo istnienie jednostek

chorobowych i fakt ich leczenia” nie są równoznaczne z niezdolnością do pracy w

rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118, ze zm.).

Przedłożone na rozprawie apelacyjnej zaświadczenie lekarskie z grudnia 2004 r.

wymieniające choroby wnioskodawczyni nie ma znaczenia w sprawie, gdyż dotyczy

jej aktualnego stanu zdrowia i może stanowić podstawę do złożenia ponownego

wniosku do organu rentowego o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Zawarty w

apelacji wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii kolejnych biegłych Sąd

Apelacyjny uznał za niezasadny i podniósł, że według utrwalonego orzecznictwa

Sądu Najwyższego sąd nie jest obowiązany do uwzględnienia kolejnych wniosków

dowodowych strony tak długo, aż udowodni ona korzystną dla siebie tezę i pomija

je od momentu dostatecznego wyjaśnienia spornych okoliczności sprawy.

Powyższy wyrok wnioskodawczyni zaskarżyła kasacją.

Skarżonemu orzeczeniu zarzucała naruszenie prawa materialnego – art. 13

ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) przez jego błędne

zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania – art. 232 k.p.c. oraz art. 5

k.p.c. w związku z art. 241 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez jego

niezastosowanie, obrazę art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 241 k.p.c. w związku z

art. 224 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie, art. 286 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przy czym naruszenie wskazanych

przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem wpłynęło

ono w sposób bezpośredni na poczynione w niniejszej sprawie ustalenia dotyczące

niezdolności do pracy.

Jako

okoliczności

uzasadniające

rozpoznanie

kasacji

wskazywała:

pojawienie się istotnego zagadnienia prawnego, dotyczącego kwestii, czy w

przypadku zaistnienia potrzeby, o której mowa w przepisie art. 286 k.p.c. sąd ma

jedynie możliwość, czy też obowiązek zażądania dodatkowych opinii, bądź ustnego

wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie. Przepis ten posługuje się wprawdzie

sformułowaniem „może”, jednakże w odniesieniu do takiego brzmienia przepisu w

doktrynie prawa postępowania cywilnego pojawiła się rozbieżność poglądów

wyeksponowana przez K. Kołakowskiego (Kodeks postępowania cywilnego.

Komentarz. Tom I. Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 1999, str. 957). W tym

kontekście należy także przytoczyć stanowisko Sądu Najwyższego dotyczące

przeprowadzania dowodu z opinii biegłego, w myśl którego udział biegłych w

postępowaniu sądowym nie może ograniczać się do złożenia pisemnej opinii, bez

równoczesnej ze stronami obecności na posiedzeniu sądu, na którym strony

mogłyby przez zadawanie pytań zwalczać, popierać, czy choćby przez uzupełnienie

faktów, które ich opinia powinna uwzględniać, czynić ją odpowiednią do wskazanej

przez siebie tezy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 1998 r. II UKN

220/98, OSNAPiUS 1999, nr 18, poz. 597). Sąd Najwyższy w niepublikowanym

postanowieniu z dnia 9 czerwca 1997 r. (sygn. akt III CKN 27/97) stwierdził, że

jeżeli sąd pierwszej instancji uznał, że możliwości uzyskania wiadomości

specjalnych zostały wyczerpane w ramach dotychczasowych opinii, powoływanie

dalszych biegłych jest zbędne. A contrario należy uznać, że jeżeli możliwości takie

nie zostały wyczerpane, powoływanie takie jest zasadne. Tymczasem w niniejszym

postępowaniu Sądy obu instancji postąpiły rozbieżnie z powoływaną judykaturą.

Podnosiła także, oczywiste naruszenie prawa przez zaskarżone orzeczenie:

art. 232 k.p.c. oraz art. 5 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez

niedopuszczenie z urzędu dowodu z opinii kolejnego biegłego sądowego. Jak

wskazuje się w judykaturze Sądu Najwyższego „zmiana treści art. 3 i art. 232 k.p.c.

i wprowadzona nią zasada kontradyktoryjności procesu cywilnego, nie zwalnia sądu

ubezpieczeń społecznych od obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i

dopuszczenia w tym celu dowodu nawet przez strony nie wnioskowanego” (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 1998 r. II UKN 88/98, OSNAPiUS z 1999 r., Nr

11, poz. 373). Zdaniem skarżącej, odniesienie się do powyżej zaprezentowanych

zagadnień uwzględniać będzie nie tylko interes indywidualny powódki, ale także

interes

publiczny

–

przyczyni

się

do

ujednolicenia

orzecznictwa

sądów

powszechnych w tym zakresie.

Kasacja zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji przy

uwzględnieniu kosztów dotychczasowego postępowania, ewentualnie też uchylenie

wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

temu

Sądowi

lub

równorzędnemu,

także

przy

uwzględnieniu

kosztów

dotychczasowego postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 393 §1 k.p.c. Sąd Najwyższy może odmówić przyjęcia kasacji

do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne, nie

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a ponadto gdy kasacja jest

oczywiście bezzasadna. Odmowa przyjęcia kasacji do rozpoznania nie może

nastąpić wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza prawo

albo gdy zachodzi nieważność postępowania (art.393 § 2 k.p.c.).

Skarżąca przedstawia dwie okoliczności uzasadniające przyjęcie kasacji do

rozpoznania: występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne oraz oczywiste

naruszenie prawa przez zaskarżony wyrok.

Sformułowane przez skarżącą istotne zagadnienia prawnego ma charakter

pozorny. „Istotność zagadnienia” musi odnosić się do określonego przepisu prawa,

którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej

sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Podnoszone

zagadnienie prawne nie może sprowadzać się do odpowiedzi na zarzuty

skarżącego skierowane pod adresem zaskarżonego orzeczenia, ani też odpowiedzi

na pytania retoryczne i mieć charakteru abstrakcyjnego, oderwanego od przesłanek

orzekania w danej sprawie. Sformułowane przez skarżącą zagadnienie prawne

cech tych nie wykazuje. Odpowiedź na sformułowane pytanie ma bowiem charakter

pytania retorycznego. Potrzeba wyjaśnienia złożonej opinii lub zażądania

dodatkowej opinii zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Jest to materia faktu a

nie prawa.

Rozważając natomiast drugą wskazaną przez skarżącą okoliczność

uzasadniającą rozpoznanie niniejszej kasacji podnieść należy, iż w okolicznościach

tej sprawy nie stanowi oczywistego naruszenia prawa niedopuszczenie z urzędu

opinii kolejnego biegłego, ewentualnie niezażądanie ustnego wyjaśnienia opinii

złożonej na piśmie. Jak trafnie wskazał Sąd Apelacyjny sąd orzekający nie jest

obowiązany do uwzględniania kolejnych wniosków dowodowych strony tak długo,

aż udowodni ona korzystną dla siebie tezę i pomija je od momentu dostatecznego

wyjaśnienia spornych okoliczności sprawy, (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19

marca 1997 r. II UKN 45/97 (OSNAPiUS 1998 r. nr 1, poz. 24). Podkreślić należy, iż

w powoływanym przez skarżącą na okoliczność potwierdzenia wyżej wskazanego

oczywistego naruszenia prawa orzeczeniu - wyroku z dnia 2 czerwca 1998 r. II

UKN 88/98, OSNAPiUS z 1999 r. Nr 11, poz. 373 - Sąd Najwyższy nie

wypowiedział sugerowanej w kasacji tezy. Teza wyroku jest odmienna i brzmi: „Sąd

drugiej instancji nie narusza art. 232 zdanie drugie k.p.c. w sytuacji, gdy zebrany w

postępowaniu

przed

Sądem

pierwszej

instancji

materiał

dowodowy

był

wystarczający do dokonania niewadliwych ustaleń faktycznych”. Należy wreszcie

mieć na uwadze, iż zmiany dokonane ustawą z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie

Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej –

Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania

administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189), polegające na skreśleniu § 2 w

art. 3 oraz

zmiany treści art. 232 k.p.c., a zatem usunięciu zasady

odpowiedzialności sądu za treść postępowania dowodowego oznaczają, iż obecnie

ciężar dowodu i wskazanie środków dowodowych spoczywa na stronach.

Możliwość dopuszczenia przez sąd orzekający dowodu niewskazanego przez

strony jest uprawnieniem sądu i zależnym od okoliczności sprawy (por. np.: wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1998 r. II UKN 244/98 (OSNAPiUS 1999

r. nr 20, poz. 662). Nie można zatem uznać, że w tej mierze zaskarżone orzeczenie

oczywiście narusza prawo. To samo należy odnieść do podnoszonego oczywistego

naruszenia art. 5 k.p.c. tym bardziej, iż skarżąca nie wyjaśniła na czym miałoby ono

polegać.

Mając na uwadze powyższe i nie stwierdziwszy nadto, by zaskarżony wyrok

zapadł w warunkach nieważności postępowania Sąd Najwyższy uznał, że istnieją

podstawy do odmowy przyjęcia do rozpoznania kasacji wniesionej w niniejszej

sprawie i na podstawie art. 393 i art. 3937 k.p.c. orzekł jak wyżej.