I UK 84/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 84/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 sierpnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania J. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 sierpnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 23 listopada 2006 r., sygn. akt (...)

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z

dnia 31 marca 2005 r. oddalił odwołanie J. T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w K. z dnia 8 października 2004 r., odmawiającej prawa do

renty z uwagi na brak niezdolności do pracy. Uzasadniając swoje orzeczenie Sąd

Okręgowy wskazał, że w celu ustalenia, czy ubezpieczony jest osobą niezdolną do

pracy w rozumieniu art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr

39, poz. 353 ze zm.), przeprowadził postępowanie dowodowe polegające na

dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych z zakresu chirurgii ogólnej, naczyniowej i

urazowo-ortopedycznej, neurologii oraz dowodu z opinii Małopolskiego Ośrodka

Medycyny Pracy. Biegli: chirurg ogólny i urazowo-ortopedyczny oraz chirurg

naczyniowy

rozpoznali

wrodzoną

dysplazję

lewego

stawu

biodrowego

z

przewlekłym zespołem bólowym i wtórnym zespołem bólowym kręgosłupa i

stwierdzili, że obecne ograniczenia funkcji kończyny dolnej lewej nie powodują

niezdolności do pracy, a konkretnie niezdolności do pracy w zawodzie stolarza.

Odmienne stanowisko zajął w swej opinii biegły neurolog, który rozpoznając

chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, powodującą przewężenie kanału kręgowego i

ucisk rdzenia kręgowego do przodu na poziomie Th 7/8 II stopnia, stwierdził, że

ubezpieczony jest częściowo, okresowo niezdolny do pracy, ponieważ jest

niezdolny do wykonywania prac fizycznych. Z kolei z opinii Małopolskiego Ośrodka

Medycyny Pracy wynika, że ubezpieczony oprócz stanu po wrodzonym zwichnięciu

stawu lewego biodrowego i po leczeniu operacyjnym cierpi na zespół bólowy

kręgosłupa, głównie w odcinku piersiowym, na tle zmian zwyrodnieniowych,

jednakże schorzenia te nie naruszają sprawności organizmu w takim stopniu, aby

można było stwierdzić niezdolność do pracy, chociaż przeciwwskazane jest

wykonywanie pracy z nadmiernym wysiłkiem fizycznym, obciążeniem kręgosłupa i

lewego stawu biodrowego.

W ustnej opinii uzupełniającej lekarza neurologa -

specjalisty medycyny pracy, jednego z autorów opinii Małopolskiego Ośrodka

Medycyny Pracy, podtrzymane zostało stanowisko, że ubezpieczony jest zdolny do

pracy stolarza, bowiem może pracować nadal jako stolarz mebli. Praca ta nie

wymaga dźwigania mebli i innych ciężarów. To ostatnie stanowisko przekonało

ostatecznie Sąd Okręgowy o tym,

że ubezpieczony nie spełnia wszystkich

przesłanek prawa do renty w wskazanych w art. 57 ustawy o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Ubezpieczony w apelacji od powyższego wyroku zarzucił niewyjaśnienie

istotnych dla sprawy okoliczności, polegające na braku pogłębienia i poszerzenia

badania neurologicznego oraz częściową sprzeczność ustaleń z zebranym

materiałem dowodowym polegającą na ustaleniu zdolności do pracy, przy

jednoczesnym stanowisku Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy wskazującym

na konieczność ograniczenia przeciążeń kręgosłupa. W apelacji zawarty został

wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii Kliniki Neurologii w K. z uwagi na

niespójność opinii Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy, w której z jednej strony

stwierdza się przeciwwskazania do nadmiernego obciążania kręgosłupa, a z drugiej

strony wyraża pogląd o zdolności do pracy.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 listopada 2006 r. oddalił powyższą

apelację. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny wskazał, że

przedmiotowa apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż wyrok Sądu

Okręgowego oparty został na prawidłowych ustaleniach faktycznych. Ustalenia te

zaś są wynikiem trafnej oceny dowodów w postaci opinii

sądowo-lekarskich.

Podkreślił, że oceny stanu zdrowia ubezpieczonego dokonali biegli o właściwych

specjalnościach w oparciu o dokumentację lekarską oraz po przeprowadzeniu

badania. Natomiast lekarz neurolog w ustnej opinii wyjaśniła, dlaczego brak

podstaw do uwzględnienia rozpoznania postawionego przez biegłego neurologa,

uznającego we wcześniejszej opinii ubezpieczonego za niezdolnego do pracy.

Mianowicie podkreśliła, że przeprowadzone przez nią badanie nie wykazało

objawów neurologicznych, co świadczy o tym, że objawy te mają charakter niestały

i występują okresowo, co z kolei prowadzi do wniosku, że mogą być leczone

farmakologicznie i rehabilitacyjnie w ramach zwolnień lekarskich. Natomiast wyniki

badań radiologicznych i badania rezonansem magnetycznym, są badaniami

diagnostycznymi, pomocniczymi, lecz nie mogą mieć charakteru przesądzającego.

Ponadto wniosek dowodowy, zawarty w apelacji, uznany został za bezzasadny,

gdyż sam fakt niezadowolenia strony z dotychczasowych opinii, nie stanowi

dostatecznej podstawy do przeprowadzenia kolejnego dowodu o takim charakterze.

Ubezpieczony zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną. W podstawach

kasacyjnych skarżący wskazał naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art.

217 § 2 k.p.c. oraz art. 233 k.p.c. przez dokonanie rozstrzygnięcia końcowego

pomimo istnienia niewyjaśnionych różnic w opiniach biegłych oraz pomimo braku

stanowczej i bezwarunkowej opinii w przedmiocie zdolności lub braku zdolności do

pracy. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz o „zmianę wyroku

sądu pierwszej instancji i sądu drugiej instancji

- poprzez ich uchylenie i

przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji względnie sądowi drugiej instancji”.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że wydane w sprawie opinie nie wyjaśniają w

sposób dostateczny zasadniczej okoliczności spornej. Istnieje opinia wskazująca na

niezdolność ubezpieczonego do pracy z powołaniem się na aktualne nasilenie

objawów. Pozostałe zaś opinie, chociaż prezentujące stanowisko o zdolności do

pracy, wskazują jednak na ograniczenie sprawności organizmu i zawierają

przeciwwskazania do pracy z nadmiernym obciążaniem lewego stawu biodrowego i

kręgosłupa, pracy wymagającej długiego stania i dźwigania. Przeciwwskazania te,

zdaniem skarżącego, wskazują na brak możliwości wykonywania pracy stolarza.

Tymczasem oba sądy okoliczność tę pominęły.

W świetle tych okoliczności

pominięcie przez Sąd dowodu z opinii Kliniki Neurologii albo Zakładu Medycyny

Sądowej uzasadnia zarzuty ujęte w podstawach kasacyjnych. Dodatkowo

podkreślono, że Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy nie jest instytutem badawczo

– naukowym w zakresie neurologii i ortopedii. Nadto stwierdzono, że dowód ten nie

był powoływany tylko dlatego, iż strona nie była zadowolona z treści

dotychczasowych opinii, lecz konieczność jego przeprowadzenia wynikała właśnie

z

opisanych

wyżej

sprzeczności

występujących

w

dowodach

już

przeprowadzonych.

Uzasadniając zaś wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ubezpieczony wskazał, że istnieje konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia

prawnego, a mianowicie „jak daleko w postępowaniu dowodowym i w ocenie

dowodów można ustalić okoliczność, pomimo różnicy w opinii biegłych i pomimo,

że żadna z opinii, na których dokonane jest ustalenie w sprawie okoliczności

podstawowej – nie jest stanowcza bezwarunkowa. Z uwagi na brak zajęcia przez

zaskarżone wyroki stanowiska w przedmiocie bezpośredniego związku z treścią

opinii i umieszczonych w nich zastrzeżeniach a zawodem i charakterem

zatrudnienia osoby badanej – ostateczna ocena jej zdolności do pracy została

wyczerpująco wyjaśniona.” Wniosek ten skarżący dodatkowo uzasadnił także tym,

iż jego zdaniem skarga jest uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się do naruszeń prawa procesowego wskazanych w podstawach

kasacyjnych w pierwszej kolejności podkreślić należy, zgodnie ugruntowanym już

orzecznictwem Sądu Najwyższego, że skarga kasacyjna oparta wyłącznie na

zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów jest niedopuszczalna.

Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 lutego 2006 r. II CSK

136/05 (LEX nr 200973), wywodząc, że wyłączenie w art. 3983 § 3 k.p.c. z podstaw

skargi kasacyjnej zarzutów dotyczących oceny dowodów pozbawia skarżącego

możliwości powoływania się na zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny

dowodów przewidzianej w art. 233 k.p.c. Pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 26 kwietnia 2006 r. V CSK 11/06

(LEX nr 230204), w którym

stwierdzono, że art. 3983 § 3 k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis

konkretnych przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i

przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów

wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że

obejmuje on art. 233 k.p.c. Wszakże ten właśnie przepis określa kryteria oceny

wiarygodności i mocy dowodów.

Stanowisko

to

zostało

podtrzymane

w

postanowieniu z dnia 23 września 2006r. III CSK 13/05 (OSNC 2006 r. nr 4, poz.

76). Uzasadniając swoje stanowisko Sąd Najwyższy wskazał, że konstruując tę

skargę i nadając jej charakter nadzwyczajnego środka zaskarżenia, ustawodawca

dokonał istotnych zmian w stosunku do kasacji, wprawdzie specjalnego, ale jednak

zwyczajnego środka odwoławczego, przysługującego w toku instancji od orzeczeń

nieprawomocnych. Jedną z takich zmian jest wyraźne ograniczenie podstaw, gdyż

jakkolwiek - zgodnie z art. 3983 § 1 k.p.c. - skarga kasacyjna może być oparta na

podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub

niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania,

jeżeli uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jednak podstawy te

zostały w sposób doniosły zreformowane. W odniesieniu do Prokuratora

Generalnego i Rzecznika Praw Obywatelskich zaostrzono wymagania co do

skutków, jakie spowodowały naruszenia prawa popełnione przez sąd drugiej

instancji (art. 3983 § 2 k.p.c.), natomiast w stosunku do wszystkich podmiotów

wnoszących skargę, wyłączono możliwość oparcia jej na zarzutach dotyczących

ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.). W ten sposób doszło do

ścisłego zharmonizowania podstaw kasacyjnych z charakterem postępowania

kasacyjnego i zakresem rozpoznania skargi, oznaczonym w art. 398 13 § 2 k.p.c., a

także do jednoznacznego określenia funkcji Sądu Najwyższego jako sądu prawa,

sprawującego nadzór nad działalnością sądów powszechnych w zakresie orzekania

(art. 183 ust. 1 Konstytucji). Również w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 4

stycznia 2007r. V CSK 364/06 (LEX nr 238975) podkreślono, że Sąd Najwyższy

nie jest uprawniony do badania prawidłowości zarówno ustaleń faktycznych, jak i

oceny dowodów, dokonanych przez sąd drugiej instancji. O ile bowiem ten ostatni

również jest "sądem faktu" i w myśl ogólnie niekwestionowanych zapatrywań

orzecznictwa oraz doktryny kontynuuje postępowanie merytoryczne (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 13 kwietnia 2000 r., III CKN 812/98, OSNC 2000, nr 10,

poz. 193; z dnia 5 lutego 2006 r., IV CK 384/05, niepubl.; postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 4 października 2002 r., III CZP 62/02, BSN 2003, nr 3, s. 14), o

tyle Sąd Najwyższy jako "sąd prawa", rozpoznając nadzwyczajny środek

odwoławczy w postaci skargi kasacyjnej, jest związany ustalonym stanem

faktycznym sprawy. Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w

jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd drugiej instancji nie

przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tych właśnie względów jeden z zarzutów

wynikających z postaw kasacyjnych – naruszenie art. 233 k.p.c. nie może zostać

uwzględniony.

Jako drugi przepis prawa procesowego, którego naruszenia dopuścił się Sąd

Apelacyjny, skarżący wskazał art. 217 § 1 k.p.c. Zgodnie z jego brzmieniem sąd

pominie środki dowodowe, jeżeli okoliczności sporne zostały już dostatecznie

wyjaśnione lub jeżeli strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki. Zarzut taki może

wypełniać podstawę kasacyjną wskazaną w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Naruszenia

powyższego przepisu prawa procesowego skarżący upatruje w tym, iż Sąd

Apelacyjny orzekł w niniejszej sprawie mimo braku dostatecznych podstaw do

wyrokowania, z pominięciem dowodu, który miał na celu wyjaśnienie wątpliwości

wynikających z dotychczas przeprowadzonych dowodów. Zatem zarzut ten

sprowadza się w istocie do twierdzenia, że zdaniem skarżącego Sąd Apelacyjny nie

dostrzegł w opiniach sądowo lekarskich wewnętrznych sprzeczności, które

uzasadniały jego wniosek o przeprowadzenie kolejnego dowodu. Sprzeczność ta to

konkluzja o zdolności ubezpieczonego do pracy na stanowisku stolarza, przy

jednoczesnym stwierdzeniu, że nie może on wykonywać pracy wymagającej

długiego stania i

dźwigania oraz że istnieją przeciwwskazania do pracy z

nadmiernym obciążaniem lewego stawu biodrowego i kręgosłupa. Nie jest zatem

kwestionowane w skardze rozpoznanie medyczne wraz z towarzyszącymi temu

rozpoznaniu objawami, wpływającymi na ograniczenie sprawności organizmu, ani

też zakres tego ograniczenia. Wyjaśnieniu zatem, zgodnie z tym tokiem

rozumowania, powinna podlegać charakterystyka pracy stolarza, a mianowicie, czy

stwierdzane upośledzenie funkcji organizmu nie ogranicza zdolności do pracy w

zawodzie stolarza. Otóż zasadnie Sąd Apelacyjny przyjął, że kwestia ta została

rozstrzygnięta w dostateczny sposób przez opinię Małopolskiego Ośrodka

Medycyny Pracy. Ośrodek ten jest niewątpliwie wyspecjalizowaną jednostką,

zajmującą się badaniem środowiska pracy i jego wpływem na stan zdrowia

pracowników. Wydaje on wszakże orzeczenia dotyczące chorób zawodowych na

podstawie § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w

sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w

sprawach

zgłaszania

podejrzenia,

rozpoznawania

i

stwierdzania

chorób

zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz.

1115). Z tej racji zatrudnieni w nim lekarze, a w szczególności lekarze medycyny

pracy, posiadają wiedzę na temat warunków pracy w konkretnych zawodach i na

konkretnych stanowiskach pracy. Wiedza ta została wykorzystana przy wydaniu

opinii w niniejszej sprawie, co wynika wprost z ustnej opinii uzupełniającej, złożonej

na rozprawie w dniu 31 marca 2005 r., w której stwierdzono, że ubezpieczony jest

stolarzem meblowym i w związku z tym nie musi dźwigać dużych ciężarów.

Generalnie zaś stwierdzić należy, że z definicji ustawowej częściowej niezdolności

do pracy zawartej w przepisie art. 12 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że podstawę do jej orzeczenia nie

stanowi samo inwalidztwo biologiczne, związane z upośledzeniem poszczególnych

funkcji ustroju. Ograniczenie sprawności organizmu musi być tak nasilone, aby w

sposób

znaczny uniemożliwiać

wykonywanie pracy zgodnej z poziomem

posiadanych kwalifikacji. Stąd też możliwą i dość częstą jest sytuacja, w której,

mimo stwierdzanych ograniczeń wydolności organizmu, nie ma podstaw do

orzeczenia częściowej niezdolności do pracy, gdyż te ograniczenia albo nie mają

żadnego wpływu na zdolność do pracy lub wpływ ten nie jest znaczny. Zasadnie

zatem

Sąd

Apelacyjny

pominął

wniosek

dowodowy

ubezpieczonego

o

dopuszczenie dowodu z opinii Kliniki Neurologii lub Zakładu Medycyny Sądowej,

uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

orzekł jak w sentencji wyroku.