I UK 61/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 61/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 sierpnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania "P.-B." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

z udziałem zainteresowanego Mieczysława M.

o podstawę wymiaru składek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 sierpnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 września 2008 r.,

1. uchyla

zaskarżony

wyrok

i

zmienia

wyrok

Sądu

Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20

grudnia 2006 r. w ten sposób, że oddala odwołanie Mieczysława

M. od decyzji Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z

dnia 24 stycznia 2006 r.,

2. zasądza od Mieczysława M. na rzecz Oddziału Zakładu

Ubezpieczeń

Społecznych

w

B. kwotę

zł

(dwieście

czterdzieści) za obie instancje.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 24 stycznia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

stwierdził, że Mieczysław M. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u

płatnika „P.-B." spółki z o.o. podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu - w okresie od 2

stycznia 2001 r. do 12 kwietnia 2002 r. i z urzędu objął ubezpieczonego tymi

ubezpieczeniami za okres od 1 czerwca 2001 r. do 12 kwietnia 2002 r. Kolejną

decyzją, z dnia 24 stycznia 2006 r. organ rentowy ustalił podstawę wymiaru składek

na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z tytułu zatrudnienia ubezpieczonego

w spółce z o.o. „P.-B." za okres od 2 stycznia 2001 r. do 12 kwietnia 2002 r. na

kwotę miesięcznie 0 zł, jedynie za miesiąc październik 2001 r. na kwotę 10.000 zł.

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2006 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie od pierwszej decyzji, natomiast drugą

decyzję zmienił w ten sposób, że ustalił dla Mieczysława M. zatrudnionego na

podstawie umowy o pracę u płatnika „P.-B." spółki z o.o. następujące podstawy

wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne: za okres od 2 do 21 stycznia 2001 r.

- 4.000 zł, za okres od 1 do 28 lutego 2001 r. - 4.000 zł, za okres od 1 do 31 marca

2001 r. - 4.000 zł, w pozostałym zakresie oddalając odwołanie.

Apelację od powyższego wyroku w części dotyczącej ustalenia podstawy

wymiaru składek wniósł organ rentowy oraz zainteresowany Mieczysław M.

Organ rentowy zarzucił naruszenie przepisu art. 18 ust. 1 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, art. 21 ust. 1 i 2c ustawy z dnia 6 lutego 1997

r. o powszechnym ubezpieniu zdrowotnym (Dz.U. nr 28 poz. 153 ze zm.) oraz § 3

ust. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. poprzez ustalenie

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne M.M. za miesiące od

stycznia do marca 2001 r. w kwocie po 4.000 zł miesięcznie i domagał się zmiany

zaskarżonego

wyroku

w tym

zakresie

poprzez oddalenie odwołania. W

uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że sam ubezpieczony przyznał, iż tytułem

wynagrodzenia otrzymał tylko jednorazowo kwotę 10.000 zł w miesiącu

październiku 2001 r., zatem za miesiące od stycznia do maja 2001 r. płatnik błędnie

sporządził raporty rozliczeniowe, winien był bowiem złożyć korektę wykazując

zerową podstawę wymiaru składek oraz samej wysokości składek.

Mieczysław M. domagał się zmiany zaskarżonego wyroku w punkcie 2

poprzez ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w

kwotach: za okres od 1 do 30 kwietnia 2001 r. - 4.000 zł; za okres od 1 do 31 maja

2001 r. - 4.000 zł; za okres od 1 do 31 sierpnia 2001 r. - 4.000 zł; za okres od 1 do

30 września 2001r. - 4.000 zł; za okres od 1 do 31 października 2001r. - 2.000 zł i

ustalenie za te okresy podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. W

uzasadnieniu podniósł, że z informacji udzielonej policji przez organ rentowy

wynika, iż za okres od stycznia do maja 2001 r. włącznie składki na jego

ubezpieczenie społeczne zostały przez spółkę z o.o. „P.-B." opłacone, choć

należnego wynagrodzenia nie otrzymał, zatem fakt ten winien zostać przez Sąd

uwzględniony. Zarzucił także, że skoro w październiku 2001 r. otrzymał kwotę

10.000 zł, zaś jego miesięczne wynagrodzenie wynosiło 4.000 zł, oczywistym jest,

że kwota ta stanowiła wyrównanie wynagrodzenia za sierpień i wrzesień 2001r. (co

uznał także Sąd Okręgowy), brak jest zatem podstaw do uznawania tej kwoty za

przychód jedynie za miesiąc październik 2001 r.

Wyrokiem z dnia 18 września 2008 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżony wyrok w pkt 2 w ten sposób, że

ustalił, iż podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne Mieczysława M. z

tytułu zatrudnienia w Spółce z o.o. „ P.-B." za okres od 2 stycznia 2001r. do 12

kwietnia 2002 r. wynosi 4.000 zł miesięcznie, natomiast apelację organu rentowego

oddalił. Sąd stwierdził, że wobec braku apelacji ze strony spółki z o.o. „P.-B."

ustalenie co do podlegania przez M.M. pracowniczym ubezpieczeniom społecznym

w spornym okresie (łącznie) od 2 stycznia 2001r. do 12 kwietnia 2002r. jest

prawomocne, w świetle wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 19 kwietnia 2002 r. miesięczne wynagrodzenie M.M. w

spornym okresie wynosiło 4.000 zł. Ponadto z ustaleń tego Sądu wynikało, że

wynagrodzenia tego faktycznie nie uzyskał, poza kwotą 10.000 zł wypłaconą w

październiku 2001 r., niekwestionowana była także okoliczność, że za miesiące od

stycznia do marca 2001 r. spółka „P.-B." z własnej inicjatywy opłaciła zań składki na

ubezpieczenia społeczne. W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny stwierdził, że

przywołany przez Sąd pierwszej instancji przepis art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26

lipca 1991 r. w związku z art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

w szczególności w zakresie pojęcia „pozostawione do dyspozycji" w przypadku

wynagrodzenia za pracę należy rozumieć jako „należne", „przysługujące". Sąd

przyjął zatem, że podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne

pracownika jest należne mu wynagrodzenie, pomimoże nie zostało pozostawione

do jego dyspozycji.

Organ rentowy skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu

Apelacyjnego z dnia 18 września 2008 r., zarzucając naruszenie prawa

materialnego poprzez: - błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 18 ust. 1

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.

Nr 137, poz. 887 ze zm.) w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o

podatku dochodowym od osób fizycznych (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze

zm.); - błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 21 ust. 1 i ust. 2c ustawy z

dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28,

poz. 153 ze zm.); - niezastosowanie § 3 ust. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w

sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i

wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz

kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne funduszu (Dz.U. Nr 165, poz.

1197 ze zm.), polegające na nietrafnym przyjęciu przez Sąd Apelacyjny

stanowiska,

że

w

zakresie

pojęcia

„postawione

do

dyspozycji”

pomimo

niewypłacenia ubezpieczonemu Mieczysławowi M. przez „P.-B." Sp. z o. o.

wynagrodzenia za pracę należy rozumieć to wynagrodzenie jako “należne”,

„przysługujące", w związku z czym podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne Mieczysława M. z tytułu zatrudnienia w „P.-B." Sp. z o. o. za okres od 2

stycznia 2001 r. do 12 kwietnia 2002 r. wynosi 4.000,00 zł miesięcznie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona. W rozpoznawanej sprawie

przedmiotem sporu był wymiar składek na ubezpieczenie społeczne pracowników z

tytułu

zatrudnienia

obciążających

pracodawcę

-

spółkę

z

ograniczoną

odpowiedzialnością „P.-B.", a w szczególności rozstrzygnięcie, czy wynagrodzenie

wypłacone pracownikowi stanowi podstawę wymiaru składek za miesiące, za które

było ono należne, czy też za miesiąc, w którym faktycznie zostało wypłacone.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń

społecznych,

podstawę

wymiaru

składek

na

ubezpieczenia

emerytalne i rentowe ubezpieczonych stanowi przychód, o którym mowa w art. 4

pkt 9, ten zaś przepis odwołuje się do definicji przychodu zawartej w ustawie z dnia

26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychodem w

rozumieniu tej ustawy są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku

kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych

świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń (art. 11 ust. 1). Za

przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz

spółdzielczego stosunku pracy omawiana ustawa uważa wszelkiego rodzaju

wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich

ekwiwalenty bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w

szczególności:

wynagrodzenia

zasadnicze,

wynagrodzenia

za

godziny

nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany

urlop i wszelkie inne kwoty niezależne od tego, czy ich wartość została z góry

ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również

wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych (art.

12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym).

Przychodem, od którego wymierzana jest w myśl art. 18 ustawy systemowej

składka są zatem wszystkie otrzymane - wypłacone środki pieniężne lub

postawione do dyspozycji należności przysługujące pracownikowi wymienione w

art. 12 ustawy o podatku dochodowym chyba, że zostały wyłączone z podstawy

ustalania składek, a także należności z innych tytułów, jeżeli zostały włączone do

podstawy wymiaru składki.

Z powyższego wynika, iż przychód z tytułu wynagrodzenia za pracę zgodnie z ogólnymi zasadami określonymi w art. 11 ust. 1 ustawy o podatku

dochodowym - powstaje z chwilą jego otrzymania lub postawienia do dyspozycji.

Stąd też wynagrodzenie będzie dla pracownika przychodem tego miesiąca, w

którym zostało otrzymane, choćby nawet dotyczyło ono wynagrodzenia za

poprzednie miesiące (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 1997 r. (I SA/Wr 1757/96,

niepubl. oraz A. Bartosiewicz, R. Kubacki, PIT. Komentarz, Lex, 2009 r.).

Tak więc podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe

pracowników

stanowi

wypłacone

im

w

danym

miesiącu

kalendarzowym

wynagrodzenie wraz z tymi składnikami i świadczeniami, które z mocy § 2

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w

sprawie

szczegółowych

zasad

ustalania

podstawy

wymiaru

składek

na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. z 1998 Nr 161, poz. 1106 ze zm.) nie są

wyłączone z podstawy wymiaru składek. Wynagrodzenie wypłacone przez

pracodawcę z opóźnieniem wykazywane jest w raporcie za ten miesiąc, w którym

zostało wypłacone i wówczas staje się podstawą wymiaru składek.

W tym miejscu wskazać należy, że Sąd Najwyższy uchwałą składu siedmiu

sędziów z dnia 10 września 2009 r., I UZP 5/09, OSNP 2010/5-6/71 - na skutek

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Najwyższy postanowieniem z

dnia 24 lutego 2009 r. [...] „Czy niewypłacone pracownikowi wynagrodzenie za

pracę (nawet zasądzone) stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne?” - rozstrzygnął tę kwestię następująco: „Niewypłacone pracownikowi

wynagrodzenie za pracę nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne”.

Na marginesie powyższych rozważań można dodać jeszcze, iż zgodnie z art.

24 ust. 6a-6c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nienależnie pobrane od

płatnika składki zwracane są na jego wniosek płatnikowi tych składek.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.