I UK 39/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 39/04

POSTANOWIENIE

Dnia 12 lipca 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z powództwa A. K.

przeciwko G.Spółce Węglowej SA w G.

o zadośćuczynienie pieniężne i rentę wyrównawczą,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 lipca 2004 r.,

kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w G.

z dnia 26 listopada 2003 r.,

odmawia przyjęcia kasacji do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w G. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 4

kwietnia 2003 r., oddalił powództwo A. K. przeciwko G. Spółce Węglowej S.A. w

sprawie o zadośćuczynienie i rentę wyrównawczą.

Sąd Okręgowy w G. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 26

listopada 2003 r.,

oddalił apelację powoda od powyższego wyroku Sądu

Rejonowego. Sąd Okręgowy uzupełnił zebrany w sprawie materiał dowodowy

poprzez dopuszczenie dowodu z akt rentowych powoda i stwierdził, że Sąd

pierwszej

instancji

prawidłowo

uznał,

iż

roszczenie

powoda

o

zapłatę

zadośćuczynienia pieniężnego i renty wyrównawczej uległo przedawnieniu w

związku z treścią art. 442 § 1 k.c. Sąd przyjął, że skoro powód pracował na

zajmowanym stanowisku do 1993 r., to najpóźniej w dacie rozwiązania łączącego

strony stosunku pracy, czyli 26 lipca 1993 r., i przyznania powodowi renty

inwalidzkiej rozpoczął bieg - zgodnie z art. 442 § 1 k.c. -

trzyletni termin

przedawnienia, gdyż z tym dniem powód miał już świadomość szkody (obniżenia

dochodów związanych z zaprzestaniem pracy) oraz osoby zobowiązanej do jej

naprawienia

(pracodawcy).

Sąd

Apelacyjny

stwierdził

również,

że

wpływ

ewentualnych niekorzystnych warunków pracy na zdrowie powoda zakończył się

już wcześniej, z dniem rozpoczęcia korzystania przez powoda ze zwolnienia

lekarskiego, czyli 28 stycznia 1993 r., i od tego dnia należało liczyć bieg

dziesięcioletniego terminu przedawnienia zgodnie z art. 442 § 1 k.c., jednakże w

rozpoznawanej sprawie decydujący był wcześniejszy upływ trzyletniego terminu

przedawnienia.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł w imieniu powoda jego

pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten w całości. Kasację oparto na podstawach:

1) naruszenia prawa materialnego, tj. art. 442 § 2 k.c. w związku z art. 444 § 2 k.c.

oraz art. 435 k.c. przez błędną interpretację i przyjęcie, że upłynął termin

przedawnienia roszczenia, mimo że powód dowiedział się o szkodzie w 2000 r., a

wniesienie powództwa nastąpiło w marcu 2002 r., a zatem nie doszło do upływu

trzyletniego terminu przedawnienia roszczenia; art. 5 k.c. poprzez zaniechanie

wyczerpującej i dogłębnej oceny podniesionego w sprawie zarzutu przedawnienia

przez pryzmat klauzuli zasad współżycia społecznego; art. 444 § 2 k.c. przez jego

niezastosowanie, 2) naruszenia prawa procesowego, a w szczególności art. 227

k.p.c. oraz art. 233 k.p.c. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału

dowodowego,

polegającą

na

nieprzypisaniu

właściwego

znaczenia

zaświadczeniom lekarskim oraz orzeczeniu Lekarza Orzecznika ZUS jako

dokumentom w sposób jednoznaczny wskazującym na datę powzięcia przez

powoda wiadomości o dolegającym mu schorzeniu.

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji skarżący wskazał

potrzebę interpretacji przepisu art. 442 § 1 k.c. w odniesieniu do ustalenia momentu

powzięcia przez powoda wiadomości o doznanej szkodzie, co sprowadza się do

rozstrzygnięcia kwestii „czy przedstawiony przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku pogląd, że moment powzięcia wiadomości o szkodzie na

ciele w wyniku ustaleń i decyzji wydanych przez kompetentne placówki medyczne

jest równoznaczny z powzięciem wiadomości o szkodzie w dochodach, z której

powód mógł przecież zdać sobie sprawę później, albowiem mógł nie powiązać tych

dwóch faktów”.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest szczególnym środkiem odwoławczym, służącym głównie

interesowi publicznemu przez zapewnienie jednolitości wykładni przepisów

prawnych oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji, co

znajduje wyraz w okolicznościach uzasadniających odmowę jej przyjęcia do

rozpoznania, wskazanych w art. 393 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). W

związku z tym art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c. nakłada na sporządzającego kasację

obowiązek przytoczenia okoliczności uzasadniających jej przyjęcie przez Sąd

Najwyższy do merytorycznego rozpoznania. Skarżący wskazuje, że w niniejszej

sprawie okolicznością tego rodzaju jest konieczność wykładni art. 442 § 1 k.c. w

odniesieniu do ustalenia momentu powzięcia przez powoda wiadomości o doznanej

szkodzie. Skarżącemu chodzi w szczególności o odpowiedź na pytanie, „czy

moment powzięcia przez powoda wiadomości o szkodzie na ciele w wyniku ustaleń

i decyzji wydanych przez kompetentne placówki medyczne jest równoznaczny z

powzięciem wiadomości o szkodzie w dochodach, z której powód mógł przecież

zdać sobie sprawę później”.

Mający podlegać wykładni art. 442 § 1 k.c. stanowi, że roszczenie o

naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z

upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o

osobie obowiązanej do jej naprawienia; jednakże w każdym wypadku roszczenie

przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie

wyrządzające szkodę.

Konieczność wykładni tego przepisu przez Sąd Najwyższy w rozpoznawanej

sprawie nie występuje. Istotą sprawy było bowiem nie jego rozumienie –

odbiegające od jego dosłownej treści – lecz jego zastosowanie do ustalonego stanu

faktycznego. W kontekście stanu faktycznego Sąd Okręgowy zastosował przepis

art. 442 § 1 k.c. zgodnie z jego brzmieniem i gramatyczną (językową), a więc

najpewniejszą, wykładnią.

Wbrew wywodom uzasadnienia kasacji, Sąd Okręgowy wcale nie przyjął, że

upłynął dziesięcioletni termin przedawnienia, o którym mowa w zdaniu drugim art.

442 § 1 k.c. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wyraźnie wynika, że

początek biegu dziesięcioletniego terminu przedawnienia Sąd przyjął

jako

początek

korzystania przez powoda ze zwolnienia lekarskiego poczynając od 28 stycznia

1993 r., a skoro pozew wpłynął 26 marca 2002 r., to oczywiste jest, że termin ten

nie upłynął. Sąd Okręgowy wyraźnie podkreślił, że podstawą oddalenia powództwa

był upływ trzyletniego terminu przedawnienia liczonego najpóźniej od chwili

rozwiązania łączącego strony stosunku pracy, czyli od 26 lipca 1993 r., i przyznania

powodowi renty inwalidzkiej, ponieważ najpóźniej z tą chwilą powód miał już

świadomość obniżenia dochodów w związku z przejściem na rentę. Zgodnie z

twierdzeniami samego powoda (w toku zeznań złożonych przez niego w

charakterze strony) Sąd Okręgowy przyjął, że powód dowiedział się

o

schorzeniach kręgosłupa i związku tych schorzeń z ciężką pracą pod ziemią

podczas pobytu w szpitalu w 1991 r. Również zgodnie z twierdzeniami samego

powoda Sąd ustalił, że powód zaczął odczuwać szkodę w postaci obniżenia

dochodów bezpośrednio po przejściu na rentę, co nastąpiło w 1993 r.

Twierdzenie

skarżącego,

że

rozpoznanie

kasacji

ma

uzasadniać

konieczność rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy kwestii, „czy moment powzięcia

przez powoda wiadomości o szkodzie na ciele w wyniku ustaleń i decyzji wydanych

przez kompetentne placówki medyczne jest równoznaczny z powzięciem

wiadomości o szkodzie w dochodach, z której powód mógł przecież zdać sobie

sprawę później”, abstrahuje od zasadniczych ustaleń Sądu Okręgowego, opartych

na twierdzeniach (zeznaniach) samego powoda. Nawet gdyby przyjąć, że powód

mógł sobie zdać później sprawę z powstania szkody (w postaci obniżenia

dochodów) w stosunku do chwili powzięcia wiadomości o „szkodzie na ciele” (w

wyniku ustaleń kompetentnej placówki medycznej) i powiązać te dwa fakty w

całość dopiero z chwilą ujawnienia się faktu późniejszego, to i tak stwierdzenie

przez Sąd Okręgowy upływu trzyletniego terminu przedawnienia nie świadczy o

konieczności wykładni art. 442 § 1 k.c. jako przepisu budzącego wątpliwości

interpretacyjne, skoro fakt wcześniejszy (uświadomienie powodowi przez lekarzy,

że schorzenia kręgosłupa mają związek z ciężką pracą pod ziemią) miał miejsce w

1991 r., fakt późniejszy zaś (uświadomienie sobie obniżenia dochodów w związku z

przejściem na rentę) – w 1993 r. Pozew w rozpoznawanej sprawie został wniesiony

w marcu 2002 r., czyli z pewnością po upływie trzyletniego terminu przedawnienia

liczonego najpóźniej od 1993 r.

W tym kontekście nie istnieje w rozpoznawanej sprawie potrzeba wykładni

art. 442 § 1 k.c.

Konieczność wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 393 § 1 pkt 2 k.p.c.) ma

miejsce wówczas, gdy wyjaśnienie wątpliwości interpretacyjnych będzie miało

znaczenie dla rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia

innych

podobnych

spraw.

Przedstawienie

okoliczności,

uzasadniających

rozpoznanie kasacji ze względu na konieczność wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości (art. 393 § 1 pkt 2 k.p.c.), polega na opisaniu tych

wątpliwości i wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych

ocen prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez

skarżącego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002 nr 1, poz. 11). Skarżący nie spełnił tych wymagań. Rozważanie przez

Sąd Najwyższy, w ramach rozpoznawania kasacji, określonych zagadnień

prawnych czy też dokonywanie wykładni przepisów, nie może mieć charakteru

abstrakcyjnego, oderwanego od przesłanek orzekania w danej sprawie (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 13 listopada 2002 r., I CK 213/02, LEX nr 74415), także

przesłanek faktycznych.

Powołane w uzasadnieniu kasacji orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 28

listopada 2001 r. stwierdza

rozpoznanie: „Nerwica histeryczna ze znacznym

nasileniem objawów u mężczyzny z osobowością histeryczną”, co „nadal uzasadnia

orzeczenie całkowitej niezdolności do pracy górnika na jeden rok.” Skarżący nie

może skutecznie twierdzić, jak czyni to w uzasadnieniu kasacji, że

termin

przedawnienia roszczeń powoda o zadośćuczynienie i rentę wyrównawczą w

związku ze schorzeniami kręgosłupa rozpoczął bieg z chwilą wystawienia tego

orzeczenia, uznającego powoda za całkowicie niezdolnego do wykonywania

zatrudnienia.

Można zgodzić się z poglądem, że początek biegu trzyletniego

terminu przedawnienia roszczenia biegnie od daty, kiedy poszkodowany w oparciu

o „miarodajne autorytatywne orzeczenie kompetentnej placówki medycznej”

dowiaduje się o swojej chorobie i związku tej choroby z warunkami pracy.

Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 28 listopada 2001 r. stwierdza całkowitą

niezdolność powoda do pracy górnika, jednak nie z powodu schorzeń kręgosłupa,

lecz z powodu nerwicy histerycznej ze znacznym nasileniem objawów.

W ocenie Sądu Najwyższego, w przedmiotowej sprawie nie było podstaw do

przyjęcia kasacji do rozpoznania, ponieważ nie istnieje w niej potrzeba wykładni

przepisów

prawnych

budzących

poważne

wątpliwości

lub

wywołujących

rozbieżności w praktyce (art. 393 § 1 k.p.c.). Nie jest związana z potrzebą wykładni

art. 442 § 1 k.c. szczegółowa kwestia dotycząca ustalenia faktu - w oparciu o

przeprowadzone dowody - kiedy powód najpóźniej mógł dowiedzieć się o szkodzie

i osobie obowiązanej do jej naprawienia.

Do Sądu Najwyższego należy ocena, czy wskazywane przez skarżącego

przesłanki przyjęcia kasacji do rozpoznania faktycznie występują i czy są one na

tyle istotne, by sprawa została rozpoznana przez najwyższą instancję sądową.

Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją, Sąd

Najwyższy orzekł o odmowie przyjęcia kasacji do rozpoznania na podstawie art.

393 k.p.c. i art. 3937 § 1 k.p.c.