I UK 379/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 379/13

POSTANOWIENIE

Dnia 29 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z odwołania H. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

o wcześniejszą emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 29 stycznia 2014 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w B.

z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt III AUa ../12,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z 13 października

2011 r. odmówił H. K. prawa do wcześniejszej emerytury z uwagi na brak

udowodnienia 15 lat pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym

charakterze. Wnioskodawca złożył odwołanie od powyższej decyzji.

Sąd Okręgowy w S. – Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

16 listopada 2012 r., III U ../11, oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy stwierdził, że na

dzień 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca udowodnił 27 lat i 9 miesięcy okresów

składkowych i nieskładkowych, w tym jedynie 14 lat, 2 miesiące i 14 dni pracy w

warunkach szczególnych.

Apelację od powyższego wyroku wniósł wnioskodawca. W uzasadnieniu

apelacji podniósł, że wadliwie został pominięty przez Sąd Okręgowy okres jego

zatrudnienia w Państwowym Ośrodku Maszynowym w A. od 19 czerwca 1969 r. do

1 maja 1971 r.

Sąd Apelacyjny w B. – Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem

z 29 maja 2013 r., III AUa …/12, oddalił apelację.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie sporne było czy

wnioskodawca

legitymuje

się

15-letnim

okresem

wykonywania

pracy

w

szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Do spornych okresów

zaliczono zatrudnienie w: Przedsiębiorstwie Budownictwa Rolnego w okresie od 13

sierpnia 1968 r. do 1 listopada 1968 r. w wymiarze 2 miesięcy i 20 dni,

Państwowym Ośrodku Maszynowym w A. od 19 lutego 1969 r. do 1 maja 1971 r. w

wymiarze 2 lat, 2 miesięcy i 11 dni, Odzieżowej Spółdzielni Pracy „E.” w E. od 8

lutego 1975 r. do 2 sierpnia 1978 r. w wymiarze 3 lat, 5 miesięcy i 23 dni oraz

Augustowskim Przedsiębiorstwie Budowlanym w A. od 15 września 1978 r. do 30

kwietnia 1994 r. w wymiarze 15 lat, 5 miesięcy i 1 dnia. W tym ostatnim miejscu

pracy wnioskodawca zajmował w różnych okresach szereg stanowisk, niektóre z

nich zostały zaliczone przez organ rentowy do okresu pracy w szczególnych

warunkach.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że w świetle ustaleń poczynionych przez Sąd

pierwszej instancji okres zatrudnienia wnioskodawcy w Państwowym Ośrodku

Maszynowym w A. nie podlega zaliczeniu do pracy w szczególnych warunkach.

Wnioskodawca pracował nie tylko w kanale remontowym, lecz także poza nim,

naprawiając maszyny rolnicze, co oznacza, że nie była mu powierzona na stałe i w

pełnym wymiarze praca w kanałach remontowych. Zakres jego obowiązków

pracowniczych wykraczał poza pracę w kanale remontowym i to miało decydujące

znaczenie dla uznania, że nie pracował w szczególnych warunkach w rozumieniu §

2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze. Państwowy Ośrodek Maszynowy w A. świadczył usługi

dla rolników. W bazie maszynowej posiadał nie tylko sprzęt ciężki, lecz również

maszyny rolnicze. Skoro odwołujący się zajmował stanowisko mechanika maszyn

rolniczych, to znaczy że nie wykonywał pracy w kanałach remontowych stale i w

pełnym wymiarze. W czasie żniw prace naprawcze były wykonywane w miejscu

awarii maszyny, co oznacza, że nie wszystkie prace były wykonywane w kanale.

Do prac w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze zalicza się prace

wykonywane w kanale remontowym przy naprawie pojazdów mechanicznych.

Skoro skarżący takiej pracy nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze, to brak jest

przesłanek do zaliczenia tego okresu do pracy w szczególnych warunkach.

W okresie zatrudnienia w Odzieżowej Spółdzielni Pracy „E.” w E. od 8 lutego

1975 r. do 2 sierpnia 1978 r. skarżący zajmował stanowisko kierowcy. Jednak

wbrew jego twierdzeniom nie było to stanowisko kierowcy samochodu ciężarowego.

W Odzieżowej Spółdzielni Pracy w E. w czasie zatrudnienia wnioskodawcy na

stanie były tylko trzy pojazdy: dwie Nysy i jeden Żuk, które nie należą od kategorii

samochodów ciężarowych o ciężarze powyżej 3,5 tony. Sąd Apelacyjny uznał za

niezasadny argument wnioskodawcy, że uprawnienia do kierowania pojazdami

osobowymi uzyskał dopiero 3 lutego 1978 r., a wcześniej miał uprawnienia do

prowadzenia samochodów ciężarowych, ponieważ samochody Nysa i Żuk to

samochody dostawcze a nie ciężarowe. Nie było przeszkód do prowadzenia tych

pojazdów z uprawnieniami kategorii C, jakie posiadał skarżący od 16 kwietnia 1974

r., jednak nie wpływa to na ocenę, że nie prowadził w tym czasie samochodów

ciężarowych.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł w imieniu

wnioskodawcy jego pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten w całości.

Skarga kasacyjna została oparta na podstawach: 1) naruszenia przepisów

prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 184 ust. 1 pkt 1 i art. 32 ust. 2 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w związku z § 2 ust. 1 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wskutek nieuznania

przez Sąd drugiej instancji okresu zatrudnienia wnioskodawcy w Państwowym

Ośrodku Maszynowym w A. od 19 lutego 1969 r. do 1 maja 1971 r., w A.

Przedsiębiorstwie Budowlanym w A. od 15 września 1978 r. do 30 listopada 1981 r.

oraz w Odzieżowej Spółdzielni Pracy „E.” w E. od 8 lutego 1975 r. do 2 sierpnia

1978 r. za pracę w szczególnych warunkach, podczas gdy prace wykonywane

przez H.K. w wymienionych okresach, zgodnie z powołanymi przepisami, były

pracami o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz znacznym stopniu uciążliwości i

powinny być zaliczone do pracy w warunkach szkodliwych; b) § 196 ust. 1, 2 i 3

rozporządzenia Ministra Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 20 lipca 1968 r.

w sprawie ruchu na drogach publicznych (Dz.U. Nr 27, poz. 183), wydanego na

podstawie art. 14 pkt 1, art. 17 ust. 3 i 4, art. 20 ust. 2 i 5 oraz art. 27 ust. 1 ustawy

z dnia 27 listopada 1961 r. o bezpieczeństwie i porządku ruchu na drogach

publicznych (Dz.U. Nr 53, poz. 295), w związku z § 3 rozporządzenia Ministra

Infrastruktury z dnia 29 kwietnia 2002 r. w sprawie wymiany praw jazdy, przez

błędną ich wykładnię i przyjęcie, że nie było przeszkód do prowadzenia przez H. K.

z uprawnieniami wyłącznie kategorii C w okresie od 8 lutego 1975 r. do 2 sierpnia

1978 r. samochodów Nysy i Żuka (samochodów dostawczych o masie całkowitej do

3,5 tony), podczas gdy H. K. – zgodnie z powołanymi przepisami i ich prawidłową

wykładnią – nie nabył przypisanych mu przez Sąd Apelacyjny uprawnień do

kierowania tymi samochodami podczas pracy w Odzieżowej Spółdzielni pracy „E.”

w E., ponieważ prawo jazdy kategorii B uzyskał 3 lutego 1978 r., posiadając od 16

kwietnia 1974 r. wyłącznie prawo jazdy kategorii C, uprawniające go do kierowania

pojazdami samochodowymi o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 ton

z wyjątkiem autobusów (§ 196 ust. 1 rozporządzenia), zaś od 3 lutego 1978 r.

kategorii D – do kierowania autobusami (§ 197 ust. 1 rozporządzenia); 2)

naruszenia przepisów prawa procesowego, a mianowicie: a) art. 244 § 1 k.p.c. w

związku z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o

kierujących pojazdami (Dz.U. Nr 30, poz. 151 ze zm.) w związku z art. 328 § 2

k.p.c. i art. 391 k.p.c., przez uznanie, że wystarczającą podstawę do obalenia

domniemania zgodności z prawdą dokumentu urzędowego – prawa jazdy H. K., w

tym wynikających z niego faktów, takich jak data wydania uprawnień kategorii C

oraz B i D, stanowią zeznania jednego świadka, niepoparte żadnymi innymi

dowodami, podczas gdy obalając domniemanie z art. 244 k.p.c. organ rentowy

powinien przedstawić dowody wskazujące na niezgodność stanu zaświadczonego

w dokumencie urzędowym ze stanem rzeczywistym, czego nie uczynił, a tym

samym

przez

sporządzenie

uzasadnienia

z

pominięciem

wyczerpującego

wyjaśnienia przyczyn, dla których Sąd uznał, że nie było przeszkód do prowadzenia

przez odwołującego się samochodów dostawczych w okresie pracy w „E.” w

przeciwieństwie do obowiązujących wówczas, powyżej wskazanych, uregulowań

prawnych; b) art. 382 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391

k.p.c., co polegało na braku odniesienia się przez Sąd drugiej instancji w

uzasadnieniu orzeczenia do wykazu stanowisk, zawartych w zarządzeniach

resortowych (zarządzeniu Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów

Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. oraz zarządzeniu Nr 16 Ministra Rolnictwa,

Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 r.), mających

charakter

informacyjny,

techniczno-porządkujący,

uściślający,

ułatwiający

identyfikację określonego stanowiska pracy w szczególnych warunkach, mimo

powoływania się na przedmiotowe zarządzenia resortowe przez odwołującego się

w kontekście wykonywanych przez niego prac, co stanowi brak wszystkich

koniecznych elementów uzasadnienia, wymaganych przez wskazany przepis; c)

art. 381 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. w związku z

art. 391 k.p.c., przez niezasadne nieuwzględnienie wniosku zamieszczonego w

apelacji

o

przesłuchanie

dwóch

świadków

na

okoliczności

mające

dla

rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, w sytuacji gdy okoliczności sprawy tego

wymagały, albowiem już prima facie widoczna była sprzeczność między treścią

ocenianych dowodów, tj. opinii biegłego sądowego i zeznań świadków, a

zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji radykalnie odmiennej oceny faktów w

przeciwieństwie do twierdzeń biegłego wiązało się z koniecznością zapoznania się

z zeznaniami świadków w sposób bezpośredni, podczas gdy wymóg ten nie został

spełniony, a strona w trakcie postępowania w pierwszej instancji nie miała

możliwości zgłoszenia owych świadków z przyczyn obiektywnych.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w innym składzie, a w

przypadku stwierdzenia do tego podstaw – o uchylenie w całości również

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania temu Sądowi w zmienionym składzie, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty oraz zasądzenie od

organu rentowego na rzecz odwołującego się kosztów postępowania.

Konieczność przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący, powołując

się na art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., uzasadnił tym, że skarga kasacyjna jest

oczywiście

uzasadniona,

gdyż

zaskarżone

orzeczenie

stoi

w

całkowitej

sprzeczności z § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze z uwagi na nieuwzględnienie przez Sąd innych

równocześnie

wykonywanych

Państwowym

Ośrodku

prac

odwołującego

Maszynowym

w

A.,

w

się

w trakcie

warunkach

pracy

w

szczególnych,

wymienionych bezpośrednio w załączniku (wykaz A) do rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., w dziale XIV „Prace różne”, pod pozycją 14

„Prace przy naprawie pomp wtryskowych, wtryskiwaczy i gaźników do silników

spalinowych”, które odwołujący się wykonywał w tym samym czasie (okresie), gdy

wykonywał

prace

w

kanałach

remontowych

przy

naprawie

pojazdów

mechanicznych (wymienione pod pozycją 16 wykazu).

Skarżący podniósł, że w sprawie występują ponadto istotne zagadnienia

prawne, polegające na ustaleniu: 1) czy pracami w warunkach szczególnych

uprawniającymi do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym są wyłącznie prace

na stanowiskach wymienionych w powołanym rozporządzeniu i załączniku do tego

rozporządzenia (§ 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego

pracowników

zatrudnionych

w

szczególnych

warunkach

lub

szczególnym charakterze, Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.) – w wykazach A i

B, czy też dla oceny, że pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma

istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, lecz rodzaj

wykonywanej przez niego faktycznie pracy; 2) czy zgodnie z art. 473 k.p.c. dowód z

zeznań świadków jest dopuszczalny co do faktów wskazanych w dokumencie

urzędowym, jakim jest prawo jazdy, w tym takich jak data wydania uprawnienia i

jego kategoria.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującego się nie zasługiwała na przyjęcie jej do

rozpoznania.

1. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność

postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wszystkie przesłanki tzw. przedsądu, ujęte w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.,

należy traktować jako rozwinięcie podstaw kasacyjnych, zmierzające do wykazania,

z jakich powodów naruszenia przepisów wskazane w tych podstawach uzasadniają

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07, LEX nr 898318). Wniosek o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania musi zatem nawiązywać do tych

przepisów prawa, które stanowią podstawę skargi kasacyjnej. Jeżeli skarżący

powołuje się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,

zagadnienie to powinno być sformułowane w oparciu o przepisy prawa, których

obrazę zarzuca sądowi drugiej instancji w ramach podstaw kasacyjnych. Jeżeli

wnoszący skargę kasacyjną upatruje podstaw do jej przyjęcia w potrzebie wykładni

przepisów prawa lub rozbieżności w orzecznictwie, wówczas osnowę wniosku

stanowić powinny przepisy wymienione w podstawie skargi kasacyjnej. Z kolei w

przypadku powołania się na przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej,

skarżący powinien zawrzeć w podstawach skargi zarzut naruszenia przez sąd

drugiej instancji tych samych przepisów, które wymienia we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W niniejszej sprawie pełnomocnik ubezpieczonego powołał się we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na art. 398 9 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., czyli na

występujące w sprawie istotne zagadnienia prawne oraz oczywistą zasadność

skargi kasacyjnej. Jednakże przepisy, które wskazał w ramach tych przesłanek (§ 1

ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze oraz art. 473 k.p.c.), nie zostały przez niego powołane w

podstawach skargi kasacyjnej. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania jest w takiej sytuacji dotknięty nieusuwalnymi wadami polegającymi na

tym, że wnosi się w nim o stwierdzenie oczywistego naruszenia przepisów prawa

oraz udzielenie przez Sąd Najwyższy odpowiedzi na zagadnienia prawne

skonstruowane w odniesieniu do przepisów, których naruszenia nie zarzuca się w

podstawach skargi.

2. Odnosząc się w sposób bardziej szczegółowy do przedstawionych przez

pełnomocnika skarżącego przesłanek mających uzasadniać przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w

ujęciu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. rozumie się sytuację, w której zaskarżone

orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób oczywisty narusza konkretne przepisy

prawa. Oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna

natychmiast,

prima

facie,

bez potrzeby

dokonywania

pogłębionej

analizy

jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z brzmieniem przepisów

albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616, z 26 lutego

2008 r., II UK 317/ 07, LEX nr 453107, z 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr

490364, z 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z 9 czerwca 2008 r., II UK

38/08, LEX nr 494134). Oznacza to, że we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych

przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób

sprzeczny.

Skarżący podniósł, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdyż

zaskarżone orzeczenie stoi w całkowitej sprzeczności z § 1 i 2 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z uwagi

na nieuwzględnienie przez Sąd Apelacyjny innych, równocześnie wykonywanych

prac

odwołującego

się

w

trakcie

zatrudnienia

w

Państwowym

Ośrodku

Maszynowym w A., wykonywanych jego zdaniem w warunkach szczególnych,

wymienionych bezpośrednio w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

7 lutego 1983 r. (wykaz A Dział XIV „Prace różne”, pozycja 14 „Prace przy naprawie

pomp wtryskowych, wtryskiwaczy i gaźników do silników spalinowych”), które

skarżący wykonywał w tym samym czasie (okresie), gdy wykonywał prace w

kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych (pozycja 16 tego

wykazu).

Na podstawie przedstawionej argumentacji nie można uznać, że skarga

kasacyjna jest w sposób oczywisty uzasadniona. Po pierwsze, § 1 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie

został wskazany w ramach podstaw kasacyjnych jako przepis, do którego

naruszenia doszło w zaskarżonym wyroku. Po drugie, skarżący nie wykazał

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, ponieważ jego argumentacja ogranicza

się jedynie do zakwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd

drugiej instancji w zakresie oceny, czy okres pracy w Państwowym Ośrodku

Maszynowym w A. był okresem pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym

charakterze zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia. Zakwestionowanie

ustaleń faktycznych nie jest równoznaczne z wykazaniem oczywistego naruszenia

prawa. Z ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie, którymi Sąd Najwyższy

byłby związany w razie merytorycznego rozpoznania skargi (art. 39813 § 2 k.p.c.),

wynika,

że

okres

zatrudnienia

wnioskodawcy

w

Państwowym

Ośrodku

Maszynowym w A. nie podlega zaliczeniu do prac w szczególnych warunkach. Jak

ustalił bowiem Sąd drugiej instancji, wnioskodawca pracował w Państwowym

Ośrodku Maszynowym w A., wykonując prace w kanale remontowym i poza nim, w

tym naprawiając maszyny rolnicze w miejscu ich pracy, co oznacza, że nie była mu

powierzona stale i wyłącznie praca w kanałach remontowych określona w Dziale

XIV, pkt 16 w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze (praca wykonywana w kanałach

remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych). W czasie

pracy obowiązującym wnioskodawcę na danym stanowisku pracy miał on również

powierzone inne obowiązki pracownicze poza pracą w kanale, co miało decydujące

znaczenie dla uznania, że nie pracował w szczególnych warunkach w rozumieniu §

2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze. Skarżący zajmował bowiem stanowisko mechanika

maszyn rolniczych, a na tym stanowisku nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze

pracy w kanałach remontowych, ponieważ nie wszystkie prace naprawcze maszyn

rolniczych były (musiały być) wykonywane w kanale. Sąd Apelacyjny ustalił

ponadto, że praca wnioskodawcy w Państwowym Ośrodku Maszynowym w A.,

wykonywana poza pracą w kanałach, nie polegała na naprawie pomp wtryskowych,

wtryskiwaczy i gaźników do silników spalinowych, dlatego nie można zaliczyć tego

okresu pracy do okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych (wymienionych w

wykazie A Dziale XIV „Prace różne”, pkt 14 „Prace przy naprawie pomp

wtryskowych, wtryskiwaczy i gaźników do silników spalinowych”).

Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub szczególnym charakterze, okresami pracy uzasadniającymi prawo

do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których

praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana

stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku

pracy. Sąd Najwyższy wypowiadał się wielokrotnie w przedmiocie wykładni § 2 ust.

1 tego rozporządzenia stwierdzając, że z przywileju przejścia na emeryturę w

obniżonym wieku emerytalnym, przysługującego pracownikom zatrudnionym w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, mogą korzystać

wyłącznie pracownicy, którzy byli rzeczywiście zatrudnieni stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy w szkodliwych warunkach pracy (por. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego: z 15 grudnia 1997 r., II UKN 417/97, OSNAPiUS 1998, nr 21, poz.

638; z 21 listopada 2001 r., II UKN 598/00, OSNAPiUS 2003, nr 17, poz. 419; z 14

września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008, nr 21-22, poz. 325; z 4 czerwca

2008 r., II UK 306/07, LEX nr 494129). Problemy związane z interpretacją tego

przepisu zostały wielokrotnie rozstrzygnięte w orzecznictwie. W wyroku z 29

stycznia 2008 r., I UK 192/07 (OSNP 2009, nr 5-6, poz. 79) Sąd Najwyższy

stwierdził, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie

ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj

powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana

stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli

pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na

uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym

załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z 24 marca 2009 r., I PK 194/2008, OSNP 2010, nr 23-24 poz.

281, z 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009, nr 5-6, poz. 75; z 6 grudnia

2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z 4 października 2007 r., I UK 111/07, LEX nr

375689; z 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008, nr 21-22, poz. 329; z 14

września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008, nr 21–22, poz. 325).

Przedstawiona w skardze kasacyjnej argumentacja prawna nie daje podstaw

do przyjęcia, że skarga jest „oczywiście uzasadniona” w rozumieniu art. 398 9 § 1

pkt 4 k.p.c. Z ustaleń Sądu Apelacyjnego wynika bowiem, że wnioskodawca nie

wykazał (nie udowodnił) 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Odmowa

przyznania mu wcześniejszej emerytury nie jest zatem w oczywisty sposób

sprzeczna z prawem. Skarżący, powołując się na oczywiste naruszenie przepisów

prawa, neguje poczynione w sprawie ustalenia faktyczne dotyczące wykonywania

przez niego w spornym okresie nie tylko i nie na stałe pracy w szczególnych

warunkach. Podnoszone okoliczności dotyczą jednak ustaleń faktycznych, którymi

Sąd Najwyższy się nie zajmuje. Pojęcie pracy w szczególnych warunkach ma

charakter normatywny, nie każda praca „o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz

znacznym stopniu uciążliwości” ma kwalifikację pracy w szczególnych warunkach.

Szkodliwe lub uciążliwe warunki pracy nie zawsze mogą być utożsamione z pracą

w szczególnych warunkach, uprawniającą do nabycia emerytury w obniżonym

wieku.

3. Drugą przesłanką, na którą powołuje się skarżący, są jego zdaniem

występujące w sprawie „istotne zagadnienia prawne”.

Zagadnienie prawne, uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania przez

Sąd Najwyższy, musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie: 1) być

sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy

wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, 2) być przedstawione w sposób

ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie

uniwersalnej

odpowiedzi,

niesprowadzającej

się

do

samej

subsumcji

i

rozstrzygnięcia konkretnego sporu, 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą tak, aby udzielenie odpowiedzi na postawione pytanie ułatwiło sądowi

odwoławczemu podjęcie decyzji jurysdykcyjnej co do istoty sprawy, 4) dotyczyć

zagadnienia budzącego rzeczywiście poważne wątpliwości, ze względu na użycie

przez ustawodawcę przymiotnika kwalifikującego „istotne”. W sprawie nie

występuje więc istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.,

jeżeli ocena sformułowanego przez skarżącego problemu jest jednoznaczna

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2007 r., I PK 220/07, LEX nr

864044). Ponadto, nie można uznać, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne,

jeżeli

Sąd

Najwyższy

zajął

prezentowanej

przez

skarżącego,

a

już

stanowisko

w

kwestii

nie

zachodzą

żadne

prawnej

okoliczności

uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522 oraz z 16 stycznia 2003 r., I PK

230/02, OSNAPiUS - wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5).

Odnosząc powyższe rozważania do skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej

sprawie należy stwierdzić, że żadne z dwóch przedstawionych „zagadnień

prawnych” nie odnosi się do przepisów wskazanych w ramach podstaw

kasacyjnych, co powoduje, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej jest dotknięty

nieusuwalnymi wadami.

Ponadto pierwsze z przedstawionych zagadnień dotyczy kwestii wielokrotnie

wyjaśnianej w orzecznictwie Sądu Najwyższego, choćby powołanym powyżej.

Należy podkreślić, że normatywnie rodzaje prac w szczególnych warunkach

wyróżnia kryterium merytoryczne i formalne. Pierwsze dotyczy wykonywania stale i

w pełnym wymiarze takiej pracy, drugie wymaga wymienienia jej w rozporządzeniu

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Praca, która

nie

spełnia

łącznie

obu

kryteriów,

nie

uprawnia

do

emerytury w niższym wieku emerytalnym określonym w tym rozporządzeniu

(por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 10 lutego 2009 r., II UK 199/08, LEX nr

725051).

Z wiążących w postępowaniu kasacyjnym ustaleń wynika, że Sąd Apelacyjny

analizował czynności wykonywane przez skarżącego w spornych okresach czasu –

dokonując oceny rodzaju powierzonej mu pracy, nie opierał się jedynie na nazwie

zajmowanego stanowiska.

Jeśli chodzi o drugie zagadnienie prawne sformułowane przez skarżącego,

należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że dotyczy ono przepisu prawa, który nie

został wskazany w ramach podstaw skargi kasacyjnej (art. 473 k.p.c.).

Przedstawiona przez skarżącego kwestia nie może zostać zakwalifikowana jako

istotne zagadnienie prawne również z uwagi na to, że nie ma ona znaczenia dla

rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy i pozostaje bez związku z poczynionymi

ustaleniami dotyczącymi faktów istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Dokonując oceny

okresu pracy odwołującego się w Odzieżowej Spółdzielni Pracy „E.” w E. w okresie

od 8 lutego 1975 r. do 2 sierpnia 1978 r., Sąd drugiej instancji ustalił, że skarżący,

zatrudniony

wówczas

jako

kierowca,

nie

wykonywał

czynności

kierowcy

samochodu ciężarowego, ponieważ w czasie jego zatrudnienia pracodawca ten

posiadał tylko pojazdy dostawcze, które nie należą od kategorii samochodów o

ciężarze powyżej 3,5 tony (były to dwie Nysy i jeden Żuk). Nie miało znaczenia,

jakim rodzajem (kategorią) prawa jazdy dysponował wówczas skarżący. Istotne

znaczenie miało to, że samochody, które wówczas prowadził, nie były

samochodami ciężarowymi, a zatem nie pracował w spornym okresie jako kierowca

samochodu ciężarowego. Bez znaczenia (doniosłości prawnej) jest zatem

argument skarżącego, że uprawnienia do kierowania pojazdami osobowymi uzyskał

dopiero 3 lutego 1978 r. Samochody Nysa i Żuk były samochodami dostawczymi, a

nie ciężarowymi, i to jest istotne. Nie ma natomiast znaczenia, czy skarżący mógł

prowadzić te pojazdy z uprawnieniami kategorii C, jakie posiadał od 16 kwietnia

1974 r. Nie było powodów do szczegółowego badania, jakiej kategorii prawo jazdy

posiadał skarżący w określonym czasie.

W związku z powyższymi okolicznościami

nie sposób uznać, że skarga

kasacyjna odwołującego się jest oczywiście uzasadniona bądź że w sprawie

występują istotne zagadnienia prawne wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd

Najwyższy. Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. należało

orzec jak w sentencji.