I UK 371/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 371/10

POSTANOWIENIE

Dnia 28 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z odwołania S. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 lutego 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 czerwca 2010 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 8 czerwca 2010 r. oddalił apelację S. P. od

wyroku oddalającego jego odwołanie od decyzji pozwanego z 21 stycznia 2010 r.

odmawiającej mu prawa do emerytury wobec braku wymaganego okresu pracy w

szczególnych warunkach - art. 184 i art. 32 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z FUS oraz rozporządzenie z 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze - wykaz A, dział XIV, pkt 24. Sąd Apelacyjny stwierdził,

że zarządzenia resortowe wydane na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia z 7

lutego 1983 r. nie stanowią źródeł prawa. Wykonywanie pracy na stanowisku

określonym w zarządzeniu resortowym, której nie wymieniono w wykazach A i B,

stanowiących załącznik do rozporządzenia nie uprawnia do uzyskania emerytury

(wyrok Sądu Najwyższego z 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006 nr

19-20, poz. 306). Określenie dla celów emerytalnych stanowisk pracy jako „pracy

wykonywanej w szczególnych warunkach” w rozumieniu wykazów stanowiących

załącznik do rozporządzenia nie należy do pracodawcy (wyrok Sądu Najwyższego

z 22 czerwca 2005 r., I UK 351/04, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 90).

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

podstawę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. „wobec potrzeby wykładni przepisów

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach

szczególnym

charakterze

oraz

wydanych

na

jego

podstawie

lub w

przepisów

resortowych, budzących poważne wątpliwości”. W uzasadnieniu podano, iż

konstrukcja przepisów rozporządzenia oznacza, że „określenie na których ze

stanowisk pracy występujących w danym resorcie praca wykonywana jest pracą w

warunkach szczególnych – należy do szefów poszczególnych resortów”. Zatem

„zarządzenie resortowe wydane na podstawie § 1 ust. 2” rozporządzenia są

wiążące dla zakładów pracy wystawiających świadectwa pracy, jak i dla organów

rentowych oraz sądów pracy”. Ponadto § 2 ust. 2 rozporządzenia „określa sposób

dokumentowania okresów, w których praca wykonywana była w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze. Świadectwo pracy w warunkach

szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę zgodnie z powołanym

przepisem stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, iż okres pracy w nim

podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych, o których mowa w art. 32

ust. 2 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (wyrok z dnia 4.11.2008 r.

Sądu Apelacyjnego w Katowicach III AUa 3113/08). Dopuszczenie przeciwdowodu

przez sąd z urzędu powinno następować wyłącznie w wyjątkowych przypadkach,

jeżeli sąd poweźmie poważne wątpliwości co do realności domniemania. W

sytuacji, gdy organ rentowy nie kwestionował faktu wykonywania pracy w

szczególnych warunkach, a jedynie zarzucał formalne braki w świadectwie, które

zostały usunięte w toku postępowania, Sąd winien uznać za udowodnione

okoliczności wskazane w świadectwie”.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Wskazana we wniosku podstawa nie spełnia się jako przesłanka przedsądu

z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Zgodnie z nią Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów.

Przedmiotem zainteresowania tej przesłanki nie może być cały akt prawny

(rozporządzenie z 7 lutego 1983 r.), lecz tylko poszczególne przepisy, przy czym

nie wystarczy postawienie jakiejkolwiek wątpliwości dotyczącej wykładni, lecz

wymaga się wskazania i wykazania potrzeby wykładni przepisów ze względu na

poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie sądów. Wniosek tych

warunków nie spełnia, gdyż sprowadza się tylko do zwykłej wykładni przepisów

rozporządzenia, która nie stanowi przesłanki przedsądu. W przeciwnym razie

funkcja przedsądu byłaby bezprzedmiotowa i postępowanie kasacyjne stałoby się

kolejną (powszechną) instancją.

Z uzasadnieniu wniosku wynika, że chodzi o przepisy § 1 ust. 2 i § 2 ust. 2

rozporządzenia z 7 lutego z 1983 r. Treść literalna obu przepisów nie sprawia

kłopotów w wykładni. Pierwszy stanowi, iż „Właściwi ministrowie, kierownicy

urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z

Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalają w podległych i nadzorowanych

zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w

szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B”. Z kolei drugi stanowi, że

„Okresy pracy, o których mowa w ust. 1, stwierdza zakład pracy, na podstawie

posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych

warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów

wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy”.

Problem jaki stawia wniosek tylko pozornie nawiązuje do przesłanki

przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., gdyż nie przedstawia żadnych wątpliwości co

do wykładni § 1 ust. 2 rozporządzenia, tylko stawia tezę, że „zarządzenia resortowe

wydane na podstawie § 1 ust. 2” rozporządzenia „są wiążące zarówno dla

zakładów pracy wystawiających świadectwa pracy, jak i dla organów rentowych

oraz sądów”. Tak kategorycznie postawiona teza w ogóle nie ujawnia (przedstawia)

żadnych wątpliwości w wykładni przepisu i już choćby dlatego należałoby przyjąć,

że nie spełnia się jako podstawa przedsądu z art. 398 9 § 1 pkt 2 k.p.c. Teza ta jest

jednak sprzeczna z tym, co w tej sprawie stwierdził Sąd Apelacyjny odwołując się

do orzecznictwa Sądu Najwyższego (powołane wyroki w sprawach I UK 41/05 i I

UK 351/04). Wniosek postawioną tezą kwestionuje to stanowisko, co miałoby

znaczenie w zakresie podstawy przedsądu z art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c., gdyby

wniosek

odwoływał się do niej i gdyby postawiona teza była uzasadniona.

Oczywiście nie jest zasadna, gdyż to Konstytucja określa co stanowi źródło prawa

(art. 87 i następne), dlatego zarządzenia resortowe wcale nie wiążą bezwzględnie

organów rentowych i sądów w ocenie prawa do emerytury. Kwestia ta została już

wyjaśniona w orzecznictwie i prócz powołanego już w wyroku Sądu Apelacyjnego

można wskazać dalsze, wyraźnie stwierdzające, iż „Wykazy resortowe mają

charakter informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający. Z faktu, że właściwy

minister, kierownik urzędu centralnego czy centralny związek spółdzielczy w

porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalił w podległych i

nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem

pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca

na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, brak

konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może - w kontekście całokształtu

ustaleń faktycznych - stanowić negatywną przesłankę dowodową” (wyrok Sądu

Najwyższego z 25 lutego 2010 r., II UK 218/09, LEX 590247; por. także wyrok z 23

lutego 2010 r., II UK 188/09, LEX 590237).

Innymi słowy wykazy (zarządzenia) resorowe nie mogły być niezgodne z

rozporządzeniem z 7 lutego 1983 r., gdyż to tylko przez pryzmat tego

rozporządzenia ocenia się znaczenie zarządzeń resortowych. Z jednej strony

zasadnie odmawia się im mocy źródła prawa w obecnym porządku konstytucyjnym

(por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2004 r., II UK 79/04, OSNP 2005 nr

14, poz. 214), z drugiej natomiast nie można stwierdzić, że nie mają żadnego

znaczenia, gdyż mogą stanowić wskazanie, jakie prace w poszczególnych

resortach były zaliczane do prac w szczególnych warunkach oraz w szczególnym

charakterze. Takie też tylko znaczenie można przypisać zarządzeniem resortowym,

czyli pod wskazanym warunkiem braku sprzeczności z rozporządzeniem, zatem nie

jako bezpośrednie i samodzielne źródło określające jaka praca uprawnia do

wcześniejszej emerytury (por. wyrok Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2004 r., II UK

337/03, OSNP 2004 nr 22, poz. 392).

Podobnie poważnych wątpliwości wniosek nie przedstawia co do wykładni §

2 ust. 2 rozporządzenia (wyżej in extenso). Stawiana kwestia dotyczy znaczenia

dowodowego świadectwa a nie wykładni przepisu § 2 ust. 2, wszak czym innym jest

zgodne z tą normą wystawienie świadectwa i czym innym jego moc dowodowa.

Oczywiście nie twierdzi się, iż świadectwa nie mają żadnej mocy dowodowej, ale

też nie można zasadnie twierdzić, iżby ich moc była ważąca. Nie wynika to wszak z

powołanego w uzasadnieniu wniosku wyroku Sądu Apelacyjnego z „4.11.2008 r.”

(jego odpis nie został dołączony do wniosku). Trudno zatem przyjąć iżby świadczył

o rozbieżności w orzecznictwie sądów, gdyż tę można stwierdzić w przypadku

różnego stosowania prawa w takiej samej sytuacji prawnej i faktycznej. Pytanie o

moc dowodową świadectwa nie stanowi jednak problemu powodującego kłopoty w

wykładni i stosowaniu prawa, gdyż świadectwo wykonywania pracy w szczególnych

warunkach jest tylko dokumentem prywatnym wystawionym przez pracodawcę i

obejmującym jego oświadczenie wiedzy. Wiarygodność (zgodność ze stanem

faktycznym) tego dokumentu może być kwestionowana przez zgłoszenie dowodu z

zeznań świadków lub z przesłuchania stron (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 9

kwietnia 2009 r., I UK 316/08, dotychczas niepublikowany).

Wniosek o przyjęcie skargi nie wykazał przesłanki przedsądu z art. 398 9 § 1

pkt 2 k.p.c. i dlatego orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 398 9 § 2 k.p.c.