I UK 367/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 367/11

POSTANOWIENIE

Dnia 9 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania C. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 kwietnia 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok z dnia 24

września 2010 r. Sądu Okręgowego oraz poprzedzającą go decyzję z dnia 9 lipca

2010 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą C. S. prawa do emerytury.

W

skardze

kasacyjnej

organ

rentowy

zarzucił

naruszenie

prawa

materialnego, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 184 ust. 1

pkt 1 i art. 32 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz.

1227 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa emerytalna) oraz § 2 ust. 1

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego

pracowników

zatrudnionych

w

szczególnych

warunkach

lub

szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 ze zm., powoływanego dalej jako

rozporządzenie), poprzez ustalenie, że wnioskodawca spełnia warunki do

przyznania prawa do wcześniejszej emerytury.

Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną organ rentowy wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniony został

występowaniem istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzebą wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów. Zdaniem organu rentowego, konieczne jest rozstrzygnięcie

czy wprowadzenie z dniem 1 lipca 2004 r. przepisu art. 32 ust. 1a ustawy

emerytalnej, tj. zmiany przez ustawodawcę w obowiązującym porządku prawnym

zasad ustalania zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze polegającej na nieuwzględnianiu przy ustalaniu okresu zatrudnienia w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze okresów niewykonywania

pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub

świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, winno

znajdować zastosowanie wobec osób, które w dniu 1 stycznia 1999 r., tj. w dacie

wejścia w życie ustawy emerytalnej (art. 184) wykazały minimalne, tj. 15-letnie

zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (ustalone

według zasad obowiązujących przed dniem 1 lipca 2004 r., tj. bez wyłączenia z

udowodnionego

okresu

zatrudnienia

w

szczególnych

warunkach

okresów

niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r.

wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa), mimo że osoby te - w dacie 1 stycznia 1999 r. - nie spełniały

dodatkowej przesłanki przewidzianej w § 4 ust. 1 rozporządzenia oraz przesłanki

przewidzianej w art. 184 ust. 2 ustawy emerytalnej i nie wystąpiły do organu

rentowego z wnioskiem o przyznanie prawa do tego świadczenia.

W ocenie skarżącego, skarga kasacyjna jest nadto oczywiście uzasadniona,

gdyż Sąd Apelacyjny przyjął, że przy ustalaniu zasad wyliczenia zatrudnienia w

szczególnych warunkach nie znajduje zastosowania art. 32 ust. 1a ustawy

emerytalnej wprowadzony z dniem 1 lipca 2004 r., a w rezultacie szczególny staż

pracy wnioskodawcy - który urodził się 15 lutego 1950 r., a wniosek o emeryturę

złożył 23 marca 2010 r. - winien być wyliczony z pominięciem zasad

przewidzianych w art. 32 ust. 1a ustawy emerytalnej. W konsekwencji

uwzględnienie w okresie zatrudnienia wnioskodawcy okresów pobierania zasiłków

chorobowych w wymiarze 1 roku, 11 miesięcy i 18 dni, spowodowało błędne

uznanie, że wnioskodawca na dzień złożenia wniosku o emeryturę udowodnił co

najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach i tym samym spełnił

wszystkie warunki, od których uzależnione jest prawo do wcześniejszej emerytury.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi

wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz

podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób

oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, czyli że jej zarzuty są zasadne „na pierwszy rzut oka”

(prima facie) i w sposób oczywisty prowadzą do uznania zaskarżonego wyroku za

błędny i jego wzruszenia (por. między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, niepublikowane i orzeczenia tam powołane).

Jest tak dlatego, że o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, iż jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania koniecznej jest

wykazanie kwalifikowanej podstawy naruszenia konkretnych i powołanych w

podstawach

kasacyjnych

przepisów prawa

materialnego

lub procesowego

widocznej przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez wdawania się w

pogłębioną analizę prawną.

Skarżący nie wykazał istnienia tak rozumianej oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej już tylko dlatego, że jego twierdzenie o istnieniu tej przesłanki pozostaje

w sprzeczności z jednoczesnym powołaniem się na występowanie na tle

wymienionych przepisów zagadnień prawnych i wątpliwości interpretacyjnych o

charakterze

-

w

ocenie

skarżącego

-

tak

istotnym,

że

wymagającym

zaangażowania Sądu Najwyższego.

Zagadnieniem prawnym jest zagadnienie, które wiąże się z określonym

przepisem prawa materialnego lub procesowego lub uregulowaniem prawnym,

których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej

sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie

zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej

powinno zatem nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi

zostało sformułowane, i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych

ocen. Dopiero bowiem wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy

przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy

jest to zagadnienie "istotne" (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja

2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PKN

649/01, OSNP 2004, nr 9, poz. 158; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02,

Wokanda 2004, nr 7-8, s. 51). Z kolei odwołanie się do przesłanki istnienia potrzeby

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości (ze wskazaniem, na czym te poważne

wątpliwości polegają), nie doczekał się wykładni, bądź że jego niejednolita

wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które należy przytoczyć

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002 nr 12, poz. 151 i z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02,

niepublikowane). W myśl utrwalonego orzecznictwa, nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli

Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie

zachodzą

okoliczności

uzasadniające

zmianę

tego

poglądu.

Ponadto

rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego lub wątpliwości interpretacyjnych nie może

się sprowadzać do odpowiedzi na zarzuty skarżącego skierowane pod adresem

zaskarżonego orzeczenia ani też do odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które

można wyjaśnić za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze

prostego zastosowania przepisów (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego dnia

16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP-wkładka 2003 nr 13, poz. 5).

Kwestie podniesione przez skarżącego zostały już wyjaśnione w judykaturze

Sądu Najwyższego, w którym stwierdza się zgodnie, że wykazanie w dniu 1

stycznia 1999 r. określonego w art. 184 ustawy emerytalnej okresu wykonywania

pracy w szczególnych warunkach wyłącza ponowne ustalenie tego okresu po

osiągnięciu wieku emerytalnego, według zasad wynikających z art. 32 ust. 1a pkt 1

tej ustawy, obowiązujących po dniu 1 lipca 2004 r., a wymaganie od osób, które

spełniły w dniu 1 stycznia 1999 r. warunki dotyczące stażu ubezpieczenia

dodatkowo warunku osiągnięcia przed dniem 1 lipca 2004 r. przewidzianego w art.

32 i 46 ustawy wieku należy uznać za zbyt daleko idące, pomijające ochronę prawa

tymczasowego, ukierunkowanego na przyszłe świadczenia (por. między innymi

wyroki z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 313/09, OSNP 2011 nr 19-20, poz. 260 oraz

z dnia 13 lipca 2011 r., I UK 12/11, LEX nr 989126 i orzeczenia w nich powołane).

W przywołanych wyrokach Sąd Najwyższy podkreślił, że ochrona ekspektatywy

może wynikać z jej istoty, lecz także zyskiwać wzmocnienie w prawie, a funkcję

takiego wzmocnienia spełnił art. 184 ustawy emerytalnej wobec pozostających w

toku stosunków nabywania prawa do emerytury z tytułu wykonywania zatrudnienia

w szczególnych warunkach przed dniem 1 stycznia 1999 r. W przepisie tym

ustawodawca utrwalił sytuację osób, które w dniu wejścia w życie ustawy wypełniły

warunki stażu szczególnego i ogólnego i zadeklarował ich przyszłe prawo do

emerytury w wieku wcześniejszym; przez wydanie tego przepisu nastąpił stan

związania, tj. zobowiązania się przez Państwo do powstrzymania się od

jakiejkolwiek ingerencji w istniejące prawo tymczasowe. Wobec tego przewidziana

w ustawie ekspektatywa prawa do emerytury nie mogła wygasnąć na skutek nowej

regulacji ustalania stażu zatrudnienia. Gwarancji przyszłego prawa do emerytury

złożonej wobec osób, o których mowa w art. 184 ustawy, ustawodawca nie mógł

już naruszyć przez ustalenie innego sposobu wyliczenia ich stażu ubezpieczenia.

Natomiast chwila spełnienia warunków określonych w art. 184 ust. 2 ustawy

emerytalnej nie ma dla rozpoznawanej kwestii znaczenia (por. między innymi

uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2007 r., II UZP 14/06,

OSNP 2007 nr 13-14, poz. 199).

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.