I UK 360/04 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 23 sierpnia 2005 r.

I UK 360/04

Prawo do jednorazowego odszkodowania pieniężnego z tytułu wypadku

przy pracy należy do spadku po uprawnionym członku rodziny pracownika,

który zmarł wskutek tego wypadku.

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2005 r.

sprawy z odwołania Piotra G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B.-B. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, któremu

uległa Wanda G., na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu OkręgowegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 8 lipca 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Powodowie Jan G. i Piotr G. pozwem skierowanym przeciwko Zespołowi Zakładów Opieki Zdrowotnej w C. domagali się zasądzenia kwoty 23.058,20 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 9 stycznia 1998 r. Na uzasadnienie powyższego roszczenia podnosili, że Wanda G. w dniu 5 lutego 1997 r. uległa wypadkowi, który wyrokiem Sądu Rejonowego w Cieszynie z dnia 19 listopada 1997 r. [...] został uznany za

wypadek przy pracy. Powodowie wskazywali, że pozwany odmówił wypłaty jednorazowego odszkodowania dla członków rodziny pracownika, który zmarł na skutek wypadku przy pracy, informując, że zostanie wypłacone jednorazowe odszkodowanie w

kwocie 8.523 zł zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, który orzekł procentowy uszczerbek na zdrowiu zmarłej 4 marca 1997 r. Wandy G.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej w dniu

31 marca 1999 r. zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na śmierć powoda Jana

G. Postępowanie zostało podjęte w dniu 16 listopada 1999 r. z udziałem spadkobiercy Jana G. - Piotra G. (syna Jana G.).

Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2000 r. [...] zasądził od Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w C. na rzecz Piotra G. kwotę

40.931,80 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 18 kwietnia 2000 r.

Sąd stanął na stanowisku, że w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego w Cieszynie z dnia 19 listopada 1997 r. [...] wypadek, jakiemu uległa Wanda G. w dniu 5 lutego 1997 r., był wypadkiem przy pracy, a ubezpieczona zmarła w trakcie hospitalizacji

w Szpitalu Miejskim w C.

Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 27 lipca 2001r. [...] uchylił powyższy wyrok zaskarżony przez pozwanego w części zasądzającej od Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w C. kwotę 40.931,80 zł wraz z ustawowymi odsetkami od

dnia 18 kwietnia 2000 r. Uchylając orzeczenie i przekazując sprawę do ponownego

rozpoznania Sąd Apelacyjny wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie Sąd powinien ustalić, czy Piotr G. jest uprawniony do występowania w niniejszym procesie w

imieniu własnym i jako spadkobierca Jana G., czy też jako następca prawny zmarłego ojca. Nadto, Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd dopuścił dowód z opinii Ś. Akademii

Medycznej, przy czym dowód ten został pominięty w ustaleniach Sądu.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej postanowieniem z dnia 13 czerwca 2002 r. przekazał sprawę do rozpoznania Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B.-B. jako organowi właściwemu miejscowo

i rzeczowo. Decyzją z dnia 27 września 2002 r. Zakład Ubezpieczeń SpołecznychOddział w B.-B. odmówił Piotrowi G. jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, któremu uległa Wanda G. w dniu 5 lutego 1997 r. W uzasadnieniu organ rentowy podał, że nie jest właściwy do rozpoznania wniosku w przedmiocie

uprawnień odwołującego się do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku

przy pracy, któremu uległa matka odwołującego się w uspołecznionym zakładzie

pracy. W dacie wydania zaskarżonej decyzji organ rentowy rozpatruje wnioski o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w uspołecznionym zakładzie

pracy w sprawach, które wpłynęły do Oddziału najwcześniej w dacie ogłoszenia

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 kwietnia 2002 r., czyli w dniu 19

czerwca 2002 r., albo przed tą datą i w sytuacji gdy ZUS nie zdążył jeszcze przesłać

orzeczenia o uszczerbku na zdrowiu do zakładu pracy, co w niniejszej sprawie nie

miało miejsca.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 30 marca 2004 r. [...] oddalił odwołanie Piotra G. Sąd pierwszej instancji

ustalił, że Wanda G. w dniu 5 lutego 1997 r. pełniąc obowiązki pielęgniarki przyszpitalnej i pracownika socjalnego poślizgnęła się na oblodzonym chodniku i upadła na

podłoże, w wyniku czego doznała urazu prawej kończyny dolnej. Wypadek ten został

uznany za wypadek przy pracy wyrokiem Sądu Rejonowego w Cieszynie z dnia 19

listopada 1997 r. [...]. Sąd ustalił nadto, że Piotr G. nie spełnia warunków do przyznania mu renty rodzinnej po zmarłej Wandzie G. Spadek po Wandzie G. na mocy

ustawy nabyli wdowiec Jan G. i syn Piotr G., po połowie każdy. Jan G. będący małżonkiem Wandy G. zmarł w dniu 3 marca 1999 r w C. Spadek po Janie G. nabył syn

Piotr G. w całości. Z uwagi na brak przesłanki materialnoprawnej w postaci legitymacji czynnej w odniesieniu do Piotra G., Sąd nie prowadził postępowania dowodowego

mającego na celu ustalenie, czy śmierć ubezpieczonej była bezpośrednim następstwem wypadku jakiemu uległa w dniu 5 lutego 1997 r .

W chwili złożenia pozwu obowiązywała ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. o

świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 1983 r.,

Nr 30, poz. 144 ze zm.). W chwili orzekania (od 1 stycznia 2003 r. ) obowiązuje natomiast ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Zgodnie z art. 46 obowiązującej ustawy

z dnia 30 października 2002 r. do wniosków o jednorazowe odszkodowania zgłoszonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy obowiązujące w dniu

wydania orzeczenia o uszczerbku na zdrowiu lub stwierdzającego związek śmierci z

wypadkiem albo chorobą zawodową. W niniejszej sprawie orzeczenie lekarza

orzecznika ZUS w sprawie procentowego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego

skutkami wypadku wydane zostało w dniu 25 czerwca 1998 r., czyli w chwili obowiązywania ustawy wypadkowej z 12 czerwca 1975 r. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że do rozstrzygnięcia o uprawnieniu do jednorazowego odszkodowania zastosowanie ma ustawa z 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych. Dalej Sąd przypomniał treść art. 12 ust. 2 pkt. 1-3 ustawy z dnia 12

czerwca 1975 r. Regulacja zawarta w przytoczonych przepisach wskazuje, zdaniem

Sądu, że Piotr G. nie byłby uprawniony do jednorazowego odszkodowania po zmarłej

matce Wandzie G. albowiem nie spełniał w dniu jej śmierci warunków do uzyskania

renty rodzinnej. Nie miał zatem jako syn Wandy G. legitymacji czynnej w toczącym

się procesie. Legitymację czynną w chwili wytoczenia powództwa miał mąż Wandy

G. - Jan G. Jan G. zmarł jednak w trakcie toczącego się postępowania. Istotne w tym

stanie rzeczy jest ustalenie czy prawo do jednorazowego odszkodowania podlega

dziedziczeniu przez spadkobierców.

Zasadą prawa cywilnego jest, jak podniósł Sąd, iż generalnie prawa i obowiązki zmarłego przechodzą z chwilą śmierci na spadkobierców (art. 922 § 1 k.c.) .

Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak

również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (art. 922 § 2 k.c.). Jak wynika z przytoczonych przepisów ustawy wypadkowej z 1975 r. prawo do jednorazowego odszkodowania przechodzi na oznaczone osoby, niezależnie od tego czy są one spadkobiercami.

Sąd stwierdził, że Piotr G. nie miał również legitymacji do występowania w tym

procesie jako spadkobierca Jana G., albowiem prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci Wandy G. nie weszło do spadku po nim.

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniósł Piotr G., zaskarżając wyrok w

całości i zarzucając błędną wykładnię art. 922 k.c.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 8 lipca 2004 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej w ten sposób, że zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B.-B. na rzecz Piotra G. kwotę

20.847,60 zł tytułem jednorazowego odszkodowania w związku ze śmiercią Wandy

G. na skutek wypadku przy pracy z dnia 5 lutego 1997 r. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 października 2002 r.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że Zakład

Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B.-B., któremu postanowieniem z dnia 13

czerwca 2002 r. (prawomocnym w dniu 21 czerwca 2002 r.) Sąd Okręgowy w Bielsku

- Białej przekazał sprawę do rozpoznania jako organowi właściwemu miejscowo i

rzeczowo, był właściwy do merytorycznego rozpoznania sprawy Piotra G. o jednorazowe odszkodowanie w związku z wypadkiem przy pracy, któremu uległa Wanda G.

W wyroku z dnia 24 kwietnia 2002 r., TK P 5/01, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że

po pierwsze - art. 32 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach

z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych jest niezgodny z art. 2 oraz art.

32 Konstytucji RP, przez to, że wprowadza nierówne traktowanie pracodawców oraz

osób uprawnionych do odszkodowania i po drugie - art. 32 ust. 1 pkt. 2 tej ustawy w

części, w której ogranicza odpowiedzialność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych tylko

do pracowników nieuspołecznionych zakładów pracy i członków ich rodzin, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji.

Sąd drugiej instancji odnosząc powyższe do sprawy o jednorazowe odszkodowanie należne od uspołecznionego zakładu pracy z tytułu wypadku przy pracy, w

sytuacji gdy roszczenie stało się wymagalne w okresie przed ogłoszeniem orzeczenia Trybunału, o którym mowa powyżej, uznał, że obowiązkiem wypłaty odszkodowania należy obciążyć ZUS.

Okolicznością bezsporną w sprawie było, iż Piotr G. nie spełniał wymogów do

przyznania renty rodzinnej po zmarłej Wandzie G., zgodnie z art. 12 ust. 1 i 2 pkt. 2

ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych. Natomiast - zdaniem Sądu Okręgowego - Piotr G. jako następca prawny zmarłego Jana G., mógł dochodzić od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

stosownego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, któremu uległa jego matka

Wanda G. Tak więc, po uprawnionym do jednorazowego odszkodowania małżonku

zmarłej, zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. w jego miejsce wstąpił Piotr G., zgodnie z art. 922 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.

Od powyższego wyroku organ rentowy wniósł kasację, którą oparł na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

a mianowicie: - art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z

tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych, przez błędną jego wykładnię rozszerzającą zamknięty krąg podmiotów wymienionych w tym przepisie jako uprawnionych do jednorazowego odszkodowania, w wyniku przyjęcia przez Sąd drugiej instancji, iż wnioskodawca Piotr G. nabył prawo do wypłaty jednorazowego odszkodowania z tytułu śmiertelnego wypadku przy pracy jego matki Wandy G., jako następca

prawny małżonka zmarłej Jana G. uprawnionego do przedmiotowego odszkodowania na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, mimo iż nie był uprawnionym członkiem rodziny wymienionym w jej art. 12 ust 2; - art. 922 § 1 k.c., przez niewłaściwe

jego zastosowanie, w wyniku przyjęcia, że prawo do jednorazowego odszkodowania

z tytułu wypadku przy pracy wchodzi do spadku po ojcu odwołującego się, mimo wyraźnego wyłączenia tego prawa ze spadku przez art. 922 § 2 k.c., jako należącego

do praw przechodzących na oznaczone osoby bez względu na to, czy są spadkobiercami, co spowodowało bezpodstawne zasądzenie na rzecz odwołującego się

przedmiotowego odszkodowania, mimo iż nie należał do podmiotowego kręgu osób

oznaczonych w art. 12 ust. 2 pkt 1-3 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych; - art. 190 ust 3 Konstytucji

Rzeczpospolitej Polskiej przez niewłaściwą jego wykładnię w wyniku przyjęcia, że

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 kwietnia 2002 r., P 5/01, stwierdzający

niekonstytucyjność przepisów art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy wypadkowej 1975 r.,

przez to, że wprowadzają nierówne traktowanie pracodawców oraz osób uprawnionych do odszkodowania oraz ograniczają odpowiedzialność ZUS tylko do pracowników nieuspołecznionych zakładów pracy - posiada moc wsteczną w przypadku orzekania przez sąd co do stanów faktycznych zaistniałych przed datą ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. przed 19 czerwca 2002 r., co spowodowało

niewłaściwe zastosowanie art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy wypadkowej z 1975 r., poprzez uznanie przez sąd, że ZUS wobec niekonstytucyjności tych przepisów jest

zobowiązanym do wypłaty wnioskodawcy Piotrowi G. jednorazowego odszkodowania

z art. 12 ust. 1 ustawy wypadkowej, mimo że wypadek miał miejsce w uspołecznionym zakładzie pracy, tj. Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej, a orzeczenie komisji

lekarskiej ZUS wydane zostało w dniu 25 czerwca.1998 r., tj. przed datą ogłoszenia

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania oraz o orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie jest trafny zarzut naruszenia

zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o

świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) stanowiącego, że członkami rodziny uprawnionymi do odszkodowania są: 1) małżonek, z zastrzeżeniem ust. 3, 2) dzieci własne

i przysposobione, pasierbowie, wnuki, rodzeństwo, spełniające w dniu śmierci pracownika warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej, 3) rodzice, osoby przysposabiające, macocha oraz ojczym, jeżeli w dniu śmierci pracownika lub rencisty

prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub jeżeli pracownik przyczyniał się

w znacznym stopniu do ich utrzymania albo jeżeli ustalone zostało wyrokiem lub

ugodą sądową prawo do alimentów z jego strony.

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że w toku postępowania o jednorazowe odszkodowanie zmarł wnioskodawca Jan G. - małżonek zmarłej ubezpieczonej

Wandy G. oraz że syn zmarłego Piotr G. w dniu śmierci matki, tj. w dniu 4 marca

1997 r. nie spełniał warunków do nabycia prawa do jednorazowego odszkodowania

na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy wypadkowej.

Problemem spornym jest to, czy Piotr G. jako następca prawny zmarłego Jana

G. mógł dochodzić od ZUS stosownego odszkodowania, o którym mowa w tym przepisie, jak twierdzi Sąd drugiej instancji, czy też przeciwnie, nie mógł dochodzić tego

roszczenia, bowiem nie był uprawnionym członkiem rodziny w rozumieniu art. 12 ust.

2 pkt 1 ustawy, jak uważa wnoszący kasację ZUS.

Przede wszystkim należy wskazać, że przepis art. 12 ust. 2 ustawy nie określa

osób, które są uprawnione do otrzymania jednorazowego odszkodowania pieniężnego w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenie pieniężne, lecz jedynie określa członków rodziny pracownika, który zmarł wskutek wypadku przy pracy

lub choroby zawodowej, uprawnionych do otrzymania jednorazowego odszkodowania pieniężnego. Inaczej, przepis ten w żadnym razie nie może być rozumiany jako

określający szczególne następstwo prawne po zmarłym członku rodziny, który

uprzednio zgłosił wniosek o jednorazowe odszkodowanie pieniężne, ponieważ przepis ten nie reguluje w żadnym zakresie sukcesji prawa do odszkodowania, lecz jedynie krąg osób uprawnionych do otrzymania takiego odszkodowania. Inaczej, z przepisu tego wynika jedynie, komu przysługuje prawo do jednorazowego odszkodowania, natomiast przepis ten nie określa, na kogo przechodzi to prawo w razie śmierci

osoby uprawnionej do odszkodowania. W związku z tym nietrafne jest twierdzenie

organu rentowego, że przepis art. 12 jest przepisem przewidującym następstwo

szczególne, a w konsekwencji wyłączającym zastosowanie przepisu art. 922 k.c.

Przepisy ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych nie odsyłają - jak czynił to na przykład art. 26 ustawy z 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy odsyłający do

ustawy z 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - do odpowiedniego stosowania przepisów obecnie obowiązującej ustawy systemowej, która stanowi w art. 136 ust. 1, że w razie śmierci osoby, która zgłosiła

wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci

wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła

wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny

uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba; a

ponadto w ust. 2, że osoby wymienione w ust. 1 mają prawo do udziału w dalszym

prowadzeniu postępowania o świadczenia, nieukończonego wskutek śmierci osoby,

która o te świadczenia wystąpiła.

O ile zatem w poprzednim stanie prawnym nie było wątpliwości, że po pierwsze - ustawa określała szczególne następstwo prawne po osobie, która zgłosiła

wniosek o jednorazowe odszkodowanie, a następnie zmarła przed ukończeniem postępowania, po drugie - przewidywała prawo następców prawnych tej osoby do

udziału w dalszym postępowaniu w tej sprawie, o tyle w obecnym stanie prawnym, w

którym ustawa wypadkowa nie odsyła do odpowiedniego stosowania ustawy systemowej, obie te kwestie mogą być sporne.

Należy jednak podkreślić, że prawo do jednorazowego odszkodowania jest

prawem majątkowym, które nie wygasa w razie śmierci uprawnionego do jednorazowego odszkodowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1978 r., V

PZP 4/78, OSNCP 1978 nr 10, poz. 173, wpisana do księgi zasad prawnych), lecz

przechodzi po jego śmierci na inne osoby (por. uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1968 r., III PZP 59/68, OSNCP 1969, poz. 84,

wpisana do księgi zasad prawnych). Powstaje w związku z tym problem, czy przysługujące uprawnionemu członkowi rodziny i przez niego niepobrane na skutek śmierci

jednorazowe odszkodowanie pieniężne przewidziane w art. 12 ustawy wypadkowej

należy do spadku po nim, jak uważa Sąd drugiej instancji, lub przechodzi wyłącznie

na innych członków rodziny pracownika, który zmarł w wskutek wypadku przy pracy

lub choroby zawodowej, o ile spełniali w dniu śmierci pracownika przesłanki określone w art. 12 ust. 2 ustawy. Należy przyjąć, że skoro przepis art. 12 ust. 2 ustawy wypadkowej nie reguluje przejścia prawa do jednorazowego odszkodowania na oznaczone osoby (nie określa sukcesji tego prawa), a ustawa ta nie odsyła do odpowiedniego stosowania ustawy systemowej, której art. 136 określa takie szczególne następstwo prawne, to biorąc także pod rozwagę charakter prawa do jednorazowego

odszkodowania, jako prawa majątkowego niezwiązanego ściśle z osobą zmarłego

uprawnionego do jednorazowego odszkodowania oraz funkcję tego prawa, jaką jest

wyrównanie swoistej szkody, której doznała rodzina wskutek śmierci ubezpieczonego

członka tej rodziny, należy podzielić pogląd Sądu drugiej instancji, że po uprawnionym do odszkodowania małżonku zmarłej w jego miejsce - zgodnie z art. 922 § 1 k.c.

- wstąpił syn zmarłego Piotr G. W konsekwencji należy przyjąć, że prawo do jednorazowego odszkodowania pieniężnego z tytułu wypadku przy pracy wchodzi do spadku

po uprawnionym - na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy wypadkowej - członku rodziny

pracownika, który zmarł wskutek wypadku przy pracy.

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 190 ust.

3 Konstytucji RP. Jest bezsporne, że stan prawny w zakresie podmiotów obowiązanych do ponoszenia odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu wypadków przy

pracy i chorób zawodowych uległ zmianie w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 kwietnia 2002 r., P 5/01, w którym Trybunał stwierdził, że art.

32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków

przy pracy i chorób zawodowych w części, w której ogranicza odpowiedzialność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych tylko do pracowników nieuspołecznionych zakładów

pracy i członków ich rodzin, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji. Zgodnie z

art. 190 ust. 3 Konstytucji utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego (przepisu

prawa) następuje z dniem ogłoszenia orzeczenia. W konsekwencji od daty ogłoszenia orzeczenia Trybunału ZUS ponosi odpowiedzialność z tytułu wypadków przy

pracy i chorób zawodowych zaistniałych po tej dacie niezależnie od „typu" pracodawcy (zakładu pracy).

W postanowieniu z dnia 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00 (OSNAPiUS 2001 nr

23, poz. 331); podobnie w uchwale z dnia 23 stycznia 2001 r., III ZP 30/00

(OSNAPiUS 2001 nr 23, poz. 685), Sąd Najwyższy, po rozważeniu różnych możliwych interpretacji, jakie stwarza nieprecyzyjny przepis art. 190 Konstytucji w zakresie

skutków orzeczenia Trybunału doszedł do przekonania, że najbardziej właściwa jest

interpretacja, według której, przy przyjęciu, że akt normatywny (przepis) traci moc

obowiązującą jedynie na przyszłość, a więc (a contrario) jego moc obowiązująca rozciąga się na stany faktyczne powstałe przed ogłoszeniem orzeczenia trybunalskiego

- z uwagi na zawarte w tym orzeczeniu autorytatywne (wiążące) stwierdzenie, że akt

ten pozostaje w sprzeczności z aktem prawnym wyższego rzędu, nie powinien on

być przez sądy stosowany do określonego stanu faktycznego. Innymi słowy - stwierdził Sąd Najwyższy w powołanych orzeczeniach - do momentu ogłoszenia orzeczenia Trybunału dany akt normatywny (jego przepis) obowiązuje, ale nie może być w

konkretnych sprawach przez sąd stosowany, w szczególności jeżeli sąd rozstrzyga

sprawę, w której chodzi o roszczenia powstałe przed utratą mocy obowiązującej aktu

normatywnego, z którego są one wywodzone, albo które na jego podstawie są zaprzeczane.

Podzielając wymienione stanowisko i odnosząc je do spraw o jednorazowe

odszkodowanie należne od uspołecznionych zakładów pracy z tytułu wypadków przy

pracy (chorób zawodowych), w których roszczenie stało się wymagalne w okresie

przed ogłoszeniem orzeczenia Trybunału, prawidłowo Sąd drugiej instancji obowiązkiem wypłaty odszkodowania obciążył ZUS.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.