I UK 355/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 355/04

POSTANOWIENIE

Dnia 10 maja 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Kijowski

w sprawie z odwołania S. K.

przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziałowi

Regionalnemu w T.

o emeryturę rolniczą,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 maja 2005 r.,

kasacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł.

z dnia 2 września 2004 r., sygn. akt III AUa …/03,

odrzuca kasację.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Ł., po

rozpoznaniu sprawy z wniosku S. K. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego - Oddziałowi Regionalnemu w T., wyrokiem z dnia 2 września 2004 r.

(III AUa …/03.) oddalił apelację wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia 14 października 2003 r. (V U

…/03), oddalającego jego odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia 24

kwietnia 2004 r., na mocy której odmówiono mu prawa do rolniczej emerytury.

W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przejął jako własne

ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu w pierwszej instancji oraz podzielił

ich prawną kwalifikację. Wnioskodawca na mocy decyzji z dnia 25 stycznia 1990 r.

nabył prawo do rolniczej emerytury, która została zawieszona do czasu osiągnięcia

przez niego wieku emerytalnego. W lutym 1990 r. przekazał on swoje

gospodarstwo synowi, a organ rentowy decyzją z dnia 5 maja 1990 r. ustalił

wysokość emerytury, zawieszając nadal jej wypłatę do momentu osiągnięcia wieku

emerytalnego. Tymczasem decyzją ZUS z dnia 1 kwietnia 1993 r. uzyskał on od

dnia 1 maja 1993 r. prawo do emerytury pracowniczej. Do ustalenia uprawnień do

emerytury

pracowniczej,

ZUS

wliczył

wnioskodawcy

cztery

okresy

pracy

przypadające w gospodarstwie rolnym w latach 1953 – 1960, co łącznie stanowiło 4

lata i 3 miesiące. Poza okresem zaliczonym przez ZUS, wnioskodawca prowadził

gospodarstwo rolne przez 28 lat.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, prawo do pobierania świadczeń w tzw. zbiegu

przewidywała ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników i członków ich rodzin. Wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników decyzja z dnia 25 stycznia 1990 r.

utraciła moc na podstawie art. 108 tej ustawy. Z kolei według art. 107 ustawy, do

zbiegu prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego rolników z

prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego stosuje się

przepisy dotychczasowe. W oparciu o ten przepis było zatem możliwe przyznanie

świadczenia rolniczego w zbiegu ze świadczeniem pracowniczym osobom, które

wcześniej miały przyznaną emeryturę pracowniczą, a następnie - w uwzględnieniu

wniosku o emeryturę rolną, złożonego do dnia 30 czerwca 1990 r. i po przekazaniu

gospodarstwa do dnia 31 grudnia 1990 r. - otrzymały taką emeryturę. Tej zasady

nie można zaś stosować do wnioskodawcy, albowiem prawo do emerytury

pracowniczej nabył on po wejściu w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., która

nie dopuszczała pobierania świadczenia w zbiegu.

Kasację od tego wyroku złożył wnioskodawca. Zaskarżając go w całości,

wskazał na

naruszenie

prawa materialnego,

wyrażające

się

w błędnym

zastosowaniu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym rolników indywidualnych i członków ich rodzin w brzmieniu nadanym

ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r., pomimo że w dacie wydania decyzji

warunkowych obowiązywał przepis art. 15 ust. 1 ustawy z 1982 r. i to on powinien

stanowić podstawę rozstrzygnięcia. W tym świetle skarżący domagał się uchylenia

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i

zasądzenia kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja podlega odrzuceniu. Według przepisu art. 393 3 § 1 pkt 3 k.p.c.

kasacja powinna zawierać przedstawienie okoliczności warunkujących przyjęcie jej

do rozpoznania, i to niezależnie od zamieszczenia w niej przewidzianego przez

art. 3933 § 1 pkt 2 uzasadnienia podstaw kasacyjnych, co skądinąd jasno wynika z

oddzielnego unormowania tych rygorów w dwóch powołanych przepisach (por.

postanowienie SN z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001 r., z. 3,

poz. 52). Innymi słowy, jeżeli skarżący nie wskazał w kasacji okoliczności

uzasadniających jej rozpoznanie, to ustawowy obowiązek ich przedstawienia nie

jest spełniony, choćby nawet dały się ewentualnie wywieść z uzasadnienia tego

specyficznego środka zaskarżenia, pomyślanego – zwłaszcza po zmianach

dokonanych ustawą nowelizacyjną z dnia 24 maja 2000 r. – przede wszystkim w

interesie publicznym, rozumianym jako zapewnienie jednolitej wykładni i wkładu w

rozwój prawa oraz jurysprudencji (por. postanowienia SN z dnia 4 lutego 2000 r., II

CZ 178/99, OSNC 2000 r., z. 7-8, poz.147 oraz z dnia 22 marca 2001 r., V CZ

131/00, OSNC 2001 r., z. 10, poz.156 ). Dlatego wnoszący kasację, który

przykładowo powołuje się na występowanie w danej sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, powinien zagadnienie to sformułować i wskazać argumenty prowadzące

do jego rozbieżnych ocen (por. postanowienie SN z dnia 10 maja 2001 r., I CZ

35/01, OSNC 2002 r., z. 1, poz.11).

Stawianie kasacji wysokich wymagań profesjonalnych (art. 393 2 k.p.c.) w

pełni przy tym usprawiedliwia tezę, że okoliczności uzasadniające rozpoznanie

kasacji powinny być, podobnie jak pozostałe elementy przewidziane w art. 393 3 §

1 k.p.c., przedstawione w wydzielonej części kasacji, jako odrębny typograficznie

element pisma procesowego, obok oznaczenia zaskarżonego orzeczenia ze

wskazaniem zakresu zaskarżenia, przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienie, a także wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem

zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Kasacja powinna być zatem tak

skonstruowana i zredagowana, aby zarówno przeciwnik procesowy, jak i Sąd

Najwyższy nie musiał poszukiwać w wywodzie kasacyjnym, a tym bardziej

domyślać się wszystkich jej elementów (postanowienie SN z dnia 20 maja 2001 r.,

III CZ 36/01, OSNC 2002 r. nr 2, poz. 22)

Przedmiotowa kasacja nie spełnia tych wymagań, gdyż nie wskazuje żadnej z

podstaw jej przyjęcia do

rozpoznania, określonych w art. 393 k.p.c..

Nieprzedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji jest zaś jej

wadą istotną, o konstrukcyjnym charakterze i wyklucza uzupełnienie tego braku ,

co kasację, a właściwie jej namiastkę, czyni niedopuszczalną (postanowienie SN z

dnia 9 listopada 2000 r., II CKN 1385/00, OSNC 2001 r., z. 3, poz. 51). W takiej

sytuacji chodzi przy tym

jedynie o wyraźne i umotywowane stwierdzenie, że w

danej sprawie występuje istotne zagadnienie prawne lub istnieje potrzeba wykładni

przepisów

prawnych

budzących

poważne

wątpliwości

lub

wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów. Jeżeli – zdaniem wnoszącego kasację –

zaskarżone orzeczenie pozwala na takie stwierdzenie, to żadną miarą nie sposób

uznać, iżby nie było możliwe jego przedstawienie, co samo przez się warunkuje

dopuszczenie kasacji do tzw. ”przedsądu”( art. 393 i art. 393 7 §1 k.p.c.), w trakcie

którego liczy się dopiero siła argumentów przemawiających za faktycznym

przyjęciem sprawy do rozpoznania przez naczelny organ władzy sądowniczej (por.

postanowienie SN z dnia 5 czerwca 2001 r., IV CZ 45/01, OSNC 2001 r., z. 10,

poz.157). Odmowy przyjęcia kasacji

do rozpoznania nie wyłącza natomiast

ograniczenie się skarżącego do stwierdzenia, że nie jest ona oczywiście

bezzasadna i zaniechanie wskazania przesłanek z art.393 § 1 pk. 1 i 2 k.p.c. (por.

postanowienie SN z dnia 5 kwietnia 2001 r., 30/01, OSNC 2001 r., z. 11, poz.168 ).

To samo dotyczy ewentualnego

zamieszczenia w kasacji stwierdzeń, że

zaskarżone orzeczenie oczywiście narusza prawo lub że zachodzi nieważność

postępowania (art. 393 § 2 k.p.c.), gdyż podobne wypowiedzi mogą być

kwalifikowane jedynie jako element uzasadnienia podstaw kasacyjnych, a nie jako

„przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie kasacji”

(por.

postanowienie SN z dnia 27 listopada 2001 r., III CKN 462/01, OSNC 2002 r., z. 4,

poz. 56). Posłużenie się przez skarżącego ostatnio zacytowanym zwrotem

ustawowym z art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c. świadczy co najwyżej, że przepis ten jest

stronie znany, a nie o tym, że się do niego zastosowała (por. postanowienie SN z

dnia 17 października 2001 r., III CZ 98/01, OSNC 2002 r., z. 5, poz.71).

Powyższe orzecznictwo znalazło potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego

w składzie połączonych Izb : Cywilnej oraz Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02 (OSNC 2003 r., z. 7-8, poz.

92) nawet jeśli w uchwale tej uznano skądinąd, że dla spełnienia rygoru z art. 393 3

§1 pkt 3 k.p.c. „wystarczy” wykazanie przez stronę, iż zaskarżone orzeczenie

„oczywiście narusza prawo” lub zachodzi „nieważność postępowania” (art. 393 § 2

k.p.c.). Jest jednak oczywiste, że owo „wykazanie” nie może się ograniczyć do

przytoczenia cytowanych zwrotów ustawowych.

Na marginesie trzeba nadmienić, że pełnomocnik skarżącego tak naprawdę

nie dostrzegł na czym polegała istota problemu wyłaniającego się ze stanu

faktycznego, leżącego u podstaw tego sporu. W pierwszej kolejności należało

bowiem zwrócić uwagę, czy kwestia pobierania emerytury pracowniczej w zbiegu z

emeryturą rolniczą byłaby w ogóle możliwa. W wyniku ustalenia prawa do

emerytury przez ZUS, wnioskodawcy uwzględniono bowiem w ogólnym stażu pracy

4 lata i 3 miesiące pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia a

przed dniem 1 stycznia 1983 r., co z kolei na podstawie art. 20 ust. 2 ustawy z 1990

r. (wcześniej art. 17 ust. 2 ustawy z 1982 r.) nie pozwalało na wzięcie tego stażu

pod uwagę przy ustaleniu emerytury rolniczej. Wskutek tego powstał problem, czy

nawet gdyby decyzja Kasy w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia nie

wygasła, to podlegałaby ona – biorąc pod uwagę stan prawny obowiązujący przed

1990 r. – stosownej weryfikacji, gdyż w takim przypadku ubezpieczony legitymował

się jedynie 28 latami pracy rolniczej.

Z tych względów kasacja powinna być już odrzucona przez Sąd drugiej

instancji z mocy art. 393 5 k.p.c.. Na podstawie tego przepisu oraz zgodnie z art.

3937 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy skorygował więc brak podobnego rozstrzygnięcia i

orzekł jak w sentencji.