I UK 35/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 35/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 listopada 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Kijowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Barbara Wagner

Protokolant Anna Gryżniewska

w sprawie z wniosku B. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.

o składki,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 16 listopada 2004 r.,

kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w K.

z dnia 10 czerwca 2003 r.,

oddala kasację

Uzasadnienie

Decyzją z 1 marca 2001 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.

zobowiązał B. T. do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne za

pracowników za okres luty - październik 1999 r. w wysokości 25.167,73 zł, na

ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 9.957,11 zł wraz z odsetkami za zwłokę,

oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne za I. O. za okres od kwietnia do maja

1999 r. w kwocie 77,66 zł i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych w kwocie 25,40 zł wraz z odsetkami. Organ rentowy powołał się na

art. 68 pkt 1c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych oraz art. 31 wyżej wymienionej ustawy w związku z art. 115 ustawy z

29 sierpnia 1997 r. - ordynacja podatkowa.

Odwołanie od decyzji złożyła zobowiązana, domagając się zwolnienia z

obowiązku zapłaty zaległych składek. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.

Wyrokiem z 18 lutego 2002 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K. oddalił odwołanie. Sąd ustalił, że B. T. była wspólniczką Spółki

cywilnej "G." od października 1991 r. do października 1999 r., Od listopada 1996 r.

jej wspólniczką była I.O.

Wspólniczki posiadały po 50% udziałów każda. I.O.

zmarła w 2001 r. Od 5 października l999 r. wspólniczką zmarłej była E. M. Z tytułu

prowadzenia Spółki powstały zaległości na ubezpieczenie społeczne, Fundusz

Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w wysokości

niekwestionowanej przez skarżącą. Nie zawarto układu ratalnego dotyczącego

zaległości.

Sąd stwierdził, że w oparciu o przepisy ordynacji podatkowej brak było podstaw

do zwolnienia zobowiązanej z obowiązku zapłaty składek za sporny okres. Zgodnie

z art. 115 § 1 tej ustawy, wspólnik spółki cywilnej odpowiada całym swoim

majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości

podatkowe spółki lub wspólników, wynikające z działalności spółki. Nie jest

okolicznością zwalniającą od obowiązku zapłaty objęcie udziałów przez E. M. od 5

października 1999 r., ani to, że odwołująca się jedynie w niewielkim zakresie

zajmowała się sprawami spółki, ani wreszcie to, że doszło do wzajemnych rozliczeń

między

wspólnikami.

Podobnie

o

zwolnieniu

nie

może

decydować

fakt

nieinformowania przez organ rentowy o zaległościach w płaceniu składek. Organ

rentowy zwracając się do odwołującej się zgodnie z zasadami odpowiedzialności

solidarnej uczynił to zgodnie z prawem tym bardziej, że druga ze wspólniczek

zmarła.

W apelacji od powyższego wyroku B. T. domagała się zmiany zaskarżonego

wyroku i zwolnienia z obowiązku zapłaty spornych kwot.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację przyjmując za własne ustalenia faktyczne Sądu

Okręgowego oraz podzielając jego argumentację prawną. Sąd podkreślił, że

podstawą odpowiedzialności wspólnika spółki cywilnej, jest poprzez art. 31 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 115 § 1 ustawy - ordynacja podatkowa,

zgodnie z którym wspólnik spółki cywilnej, jawnej, a także komandytowej nie

będący komandytariuszem, odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze

spółką i z pozostałymi wspólnikami, za zaległości podatkowe spółki lub wspólników

wynikające z działalności spółki. Okolicznością zwalniającą od obowiązku zapłaty

składek nie jest objęcie udziałów od października 1999 r. przez E. M., ani to, że

miała ona uregulować zaległości z przejętego majątku. Nie jest również taką

okolicznością fakt zajmowania się sprawami spółki przez zobowiązaną tylko w

niewielkim zakresie. Organ rentowy, z uwagi na zasady odpowiedzialności

solidarnej, domagając się zaspokojenia zaległości składkowych, mógł dowolnie

wybrać dłużnika i domagać się wykonania zobowiązania. Osobą tą była skarżąca i

jest to o tyle zrozumiałe, że druga ze wspólniczek zmarła. Także powoływanie się

na art. 5 k.c., dotyczący zasad współżycia społecznego, nie może stanowić

dostatecznej podstawy do zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji. Podstawą

dochodzenia roszczeń w sprawach z ubezpieczenia społecznego mogą bowiem

być wyłącznie przepisy prawa, a nie zasady współżycia społecznego (wyrok Sądu

Najwyższego z 12 stycznia 2000, II UKN 293/94 OSNAPiUS 2001 nr 9, poz. 321).

Obowiązująca ustawa z 29 sierpnia 1997 r. nie przejęła rozwiązania z art. 40 ust. 2

uchylonej ustawy z 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych,

pozwalającego z uwagi na zasady współżycia społecznego lub inny wzgląd

społeczno-gospodarczy, na odstąpienie od orzekania o odpowiedzialności.

W kasacji B. T. zaskarżyła powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w całości,

zarzucając mu: (1) oczywiste naruszenie przepisów postępowania, mające istotny

wpływ na wynik sprawy, tj. art. 378 § 1 k.p.c., polegające na nierozpoznaniu przez

Sąd Apelacyjny wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów, a w szczególności

zarzutu naruszenia art. 123 § 1 ordynacji podatkowej poprzez pozbawienie

odwołującej czynnego udziału w każdym stadium postępowania przed wydaniem

decyzji oraz pozbawienia możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów

i materiałów; (2) oczywiste naruszenie przepisów postępowania, mające istotny

wpływ na wynik sprawy, tj. art. 227 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez

niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia

sprawy, a w szczególności znaczenia dla sprawy faktu nieinformowania

odwołującej przez organ ubezpieczeniowy o zaległościach w płaceniu składek, jak

również znaczenia wadliwości postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń

Społecznych. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w K. oraz

zasądzenie od organu ubezpieczeniowego na jej rzecz kosztów procesu według

norm przepisanych lub spisu, jaki zostanie przedłożony. Ewentualnie skarżąca

wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu i zasądzenie od organu ubezpieczeniowego na

jej rzecz kosztów procesu według norm przepisanych lub spisu, jaki zostanie

przedłożony.

W uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. (pkt 1 podstaw kasacji)

skarżąca stwierdziła, że:

‘Naruszenie

tego

przepisu

polegało

na

nie

rozważeniu

wszystkich

podniesionych w apelacji zarzutów. Sąd drugiej instancji nie odniósł się do

podniesionego w apelacji naruszenia przepisu art. 123 § 1 ordynacji podatkowej,

który to zarzut został sformułowany w ten sposób, że "wskazałam, na naruszenie

art. 123 § 1 ordynacji podatkowej ". Uzasadnienie tego zarzutu sprowadza się w

apelacji do tego, że "przepis ten zobowiązuje organy rozpatrujące sprawę do

zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed

wydaniem decyzji strony mają mieć możliwość wypowiedzenia się co do zebranych

dowodów i materiałów. Wydanie decyzji bez zachowania trybu określonego w art..

123 § 1 ordynacji podatkowej nie może być zastąpione postępowaniem

dowodowym przeprowadzonym przez organ odwoławczy. Przyjąć należy, że gdyby

organ ubezpieczeniowy zastosował art. 123 § 1 ordynacji podatkowej, to inne

byłoby jego rozstrzygnięcie." Ten zarzut apelacyjny był uzasadniony w sposób na

tyle jasny, że sąd drugiej instancji nie mógł odmówić jego rozpoznania, zwłaszcza,

że przytaczając w uzasadnieniu zarzuty apelacyjne wyraźnie wskazał na ten zarzut

i go wymienił. Jednakże nie odniósł się do niego w najmniejszym stopniu.’

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nieusprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Zgodnie z

tym przepisem sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach wniosków

apelacji. Ma rację skarżąca, że wynikający z art. 378 § 1 k.p.c. obowiązek

rozpoznania sprawy w granicach apelacji, oznacza zarówno zakaz wykraczania

przez sąd apelacyjny poza te granice, jak też nakaz rozważenia wszystkich

podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków (wyrok Sądu Najwyższego z 15

listopada 2002, V CKN 1348/00, LEX nr 77047). W niniejszej sprawie naruszenie

tego obowiązku jednak nie nastąpiło. Co prawda Sąd Apelacyjny nie ustosunkował

się do fragmentu apelacji dotyczącego naruszenia przez organ ubezpieczeniowy

art. 123 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz.

926 ze zm.), jednakże pełnomocnik skarżącej - Autor kasacji, nie wziął pod uwagę,

że przepisy Ordynacji podatkowej znajdują w postępowaniu dotyczącym należności

z tytułu składek jedynie ograniczone zastosowanie. Zgodnie z art. 31 ustawy z 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887

ze zm.), do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio: art. 12, art. 26, art.

29 § 1 i 2, art. 33 § 1-4 i § 6-7, art. 51 § 1, art. 55, art. 59 § 1 pkt 1 i 3, art. 60 § 1,

art. 61 § 1, art. 62, art. 72 § 1 pkt 1, art. 74 § 1 pkt 1, art. 76 § 1 pkt 1 lit. c) i e) oraz

§ 2 i 3, art. 77 § 1, § 2 pkt 1 i 2 i § 4, art. 91, art. 93 § 1-3, art. 94, art. 97 § 1, art. 98

§ 1, § 2 pkt 1-2 i 4-5 oraz § 3, art. 100 § 1, art. 101 § 1 i 3, art. 105 § 1-3, art. 106 §

1 i 2, art. 107 § 1 i 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1 i 3, art. 110 § 1 i 2 pkt 2, art. 111 § 1-4 i §

5 pkt 1, art. 112 § 1-4, § 5 pkt 2 i § 6-9, art. 113 oraz art. 115-119 ustawy

Ordynacja podatkowa. Jak stąd wynika, art. 123 Ordynacji nie znajduje

zastosowania w tym postępowaniu. W tej sytuacji nie można mówić o naruszeniu

przepisu postępowania – art. 378 § 1 k.p.c. – mogącym mieć istotny wpływ na

wynik sprawy. Nie może bowiem mieć istotnego wpływu na wynik sprawy

pominięcie przez sąd odwoławczy zarzutu nierozpoznania przez sąd pierwszej

instancji podnoszonego w odwołaniu od decyzji organu Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych zarzutu naruszenia przez ten organ przepisu prawa, który w

postępowaniu przed tym organem nie znajduje zastosowania.

Nieusprawiedliwiony okazał się także zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. w

związku z art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie z art. 227 k.p.c. przedmiotem dowodu są fakty

mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Naruszenia tego przepisu

skarżąca upatruje w tym, że Sąd nie wyjaśnił,

znaczenia dla sprawy

nieinformowania jej przez organ ubezpieczeniowy o zaległościach w płaceniu

składek, jak również znaczenia wadliwości postępowania przed Zakładem

Ubezpieczeń Społecznych. Formułując ten zarzut pełnomocnik skarżącej nie

uwzględnił treści art. 227 k.p.c., z której wynika, że naruszenie tego przepisu może

polegać na błędnej ocenie przez sąd „zdatności dowodowej” faktów, wyrażającej

się w przeprowadzeniu dowodu dla ustalenia faktów, które nie mają istotnego

znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy lub na odmowie sądu przeprowadzenia

dowodu dla ustalenia faktu, mającego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia (por.

np.: wyroki Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 1997, II UKN 55/97, OSNP 1998 nr 3,

poz. 95, z 12 kwietnia 2000, IV CKN 20/00, LEX nr 52437 i postanowienie Sądu

Najwyższego z 23 stycznia 2001, IV CKN 970/00, LEX nr 52753). Takiej wadliwości

działania Sądu skarżąca nie wykazała. Należy też wskazać, że wbrew jej

przekonaniu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku informowania

płatnika składek o powstałych zaległościach. W związku z tym fakty związane z

informowaniem lub nieinformowaniem skarżącej w tym zakresie nie są istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy. W kasacji nie wskazano, na czym polegało zarzucane

Sądowi Apelacyjnemu niewyjaśnienie „znaczenia wadliwości postępowania przed

Zakładem Ubezpieczeń Społecznych” oraz naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., co

uniemożliwia kontrolę kasacyjną w tym zakresie.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 393 12 k.p.c., orzekł jak w

sentencji.