I UK 344/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 344/04

POSTANOWIENIE

Dnia 21 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maria Tyszel

w sprawie z odwołania T. A.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w [...]

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 kwietnia 2005 r.,

kasacji ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...]

z dnia 3 września 2004 r., sygn. akt III AUa …/03,

odrzuca kasację i odmawia ustanowionemu pełnomocnikowi

przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej

z urzędu.

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia 16

kwietnia 2003 r. odmówił ubezpieczonej T. A. prawa do emerytury. Sąd Okręgowy –

Sąd

Pracy

i

Ubezpieczeń

Społecznych

w

[...],

wyrokiem

z dnia 11

września 2003 r., VIII U …/03, oddalił odwołanie, a wyrok ten zapadł po ustaleniu

następujących okoliczności faktycznych:

T. A.,

urodzona

19 kwietnia 1948 r., w okresie od 1 stycznia 1980 r. do

31 grudnia 1999 r. prowadziła działalność gospodarczą, a po jej zakończeniu

zarejestrowała się we właściwym urzędzie pracy jako bezrobotna i pobierała z tego

tytułu zasiłek od 13 stycznia 2000 r. do 12 stycznia 2001 r. W dniu 12 lutego 2001 r.

została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego jako pracownik swojej matki w

charakterze pomocy domowej w pełnym wymiarze czasu pracy. Według

wystawionego przez siebie świadectwa pracy, była zatrudniona przez matkę w

okresie od 1 lutego 2001 r. do 31 stycznia 2002 r., a stosunek pracy ustał z

przyczyn ekonomicznych, leżących po stronie pracodawcy. Od 2 lutego 2002 r.

ubezpieczona pobierała świadczenie przedemerytalne, a 9 kwietnia 2003 r.

wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o ustalenie prawa do emerytury,

załączając dokumenty mające, według niej, potwierdzać łącznie 31 lat, 1 miesiąc i

26 dni okresów ubezpieczenia.

Sąd Okręgowy uznał, że ubezpieczona zawarła umowę o pracę z matką

jedynie

w

celu

uzyskania

prawa

do

świadczenia

przedemerytalnego,

przysługującego pracownikowi zwalnianemu z pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy oraz w celu uzyskania prawa do emerytury przewidzianej w art. 29

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. 2004 nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej

ustawą o FUS. W ocenie Sądu pierwszej instancji, pomiędzy ubezpieczoną i jej

matką doszło do zawarcia pozornej umowy o pracę, stąd też ubezpieczona nie

nabyła statusu pracownika, a tym samym prawa do emerytury, przewidzianej w tym

przepisie.

Wyrokiem z dnia 3 września 2004 r., III AUa …/03, Sąd Apelacyjny - Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] oddalił apelację wnioskodawczyni,

podzielając ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy i wskazał, że

pomoc udzielana przez dzieci swoim rodzicom nie może być uznana za pracę w

rozumieniu art. 22 k.p.

Kasację od tego wyroku złożył pełnomocnik ubezpieczonej, który skarżąc go

w całości, wniósł o jego zmianę „i przyznanie powódce prawa do wcześniejszej

emerytury, począwszy od 19 kwietnia 2003 r." oraz ,,o zasądzenie kosztów

zastępstwa z urzędu według norm przepisanych". Wyrokowi zarzucił naruszenie

art. 22 § 1 k. p. w związku z art. 29 ustawy o FUS poprzez błędną wykładnię

„polegającą na przyjęciu, że nie jest pracą w rozumieniu tego artykułu wykonywanie

zadań

pomocy

domowej

w

sytuacji,

gdy

pracodawca

przed

zawarciem

przedmiotowej umowy i po jej ustaniu nie zatrudniał pomocy domowej". Jako

okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji, autor kasacji w jej uzasadnieniu

wskazał „fakt, że utrzymanie kierunku orzecznictwa Sądu Apelacyjnego

stanowiłoby

nadmierną

w

[...]

ingerencję w swobodę umów", a art. 29 ustawy o FUS,

„odnosząc się wyłącznie do ubezpieczonych w ramach stosunku pracy, w sposób

niezgodny z Konstytucją RP dyskryminuje osoby prowadzące, tak jak skarżąca,

wieloletnią własną działalność gospodarczą, zmuszając je na stare lata, do

szukania zatrudnienia".

Sąd Najwyższy dokonując, stosownie do art. 393 k.p.c., wstępnej oceny

kasacji, wziął pod uwagę co następuje:

Od początku orzekania kasacyjnego Sąd Najwyższy wyjaśniał, że kasacja

nie jest zwykłym środkiem odwoławczym, powtórną apelacją, lecz szczególnym

środkiem zaskarżenia, o charakterze ściśle prawnym, a Sąd Najwyższy nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji. Ograniczenia możliwości wniesienia kasacji

wynikają nie tylko z wyłączeń przedmiotowych, wymienionych w art. 392 1 k.p.c.

oraz z art. 3932 k.p.c., wprowadzającego dla wniesienia kasacji przymus

adwokacko-radcowski, lecz również z art. 3933 k.p.c., określającego wymagania

formalne, jakim powinien odpowiadać ten ściśle prawny środek zaskarżenia.

Stosownie do art. 3933 k.p.c., kasacja powinna zawierać nie tylko przytoczenie

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, lecz również przedstawienie okoliczności

uzasadniających jej rozpoznanie (por m.in. postanowienia SN z dnia 9 listopada

2000 r., II CKN 1385/00 oraz z dnia 12 grudnia 2000 r. V CKN 1780/00, OSN C

2001, z.3, poz. 51 i poz. 52). Wobec ich opublikowania przed sporządzeniem

kasacji nie ma potrzeby ich powtarzania.

Wniesione w sprawie pismo nie spełnia wymagania z art. 393 3 § 1 pkt 3

k.p.c. Przekonanie wnoszącego kasację, że „utrzymanie kierunku orzecznictwa

Sądu Apelacyjnego w [...] stanowiłoby nadmierną ingerencję w swobodę umów"

oraz że art. 29 ustawy o FUS, „w sposób niezgodny z Konstytucją RP dyskryminuje

osoby prowadzące wieloletnią własną działalność gospodarczą ..." nie jest

okolicznością uzasadniającą przyjęcie kasacji do rozpoznania. Przede wszystkim,

tak przedstawione zagadnienie nie może być uznane za spełniające wymaganie z

art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c. ponieważ, jest zagadnieniem pozornym, już

rozstrzygniętym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 września 2000 r.,

K 1/00, (OTK 2000, nr 6,poz.85) który jednoznacznie stwierdził, że przepis art. 29

ustawy o FUS, dopuszczający przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury tylko

pracownikom, z wyłączeniem innych ubezpieczonych, w tym także osób

prowadzących działalność gospodarczą, nie jest niezgodny z Konstytucją

Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponadto, przytoczona w kasacji podstawa nie zawiera uzasadnienia

stosownego do podniesionego zarzutu błędnej wykładni wskazanego przepisu

prawa materialnego. Od początku orzekania kasacyjnego, czyli od ponad pięciu lat

Sąd Najwyższy konsekwentnie wyjaśnia, że nagminne używanie w kasacjach

zwrotu: „przez co doszło" do naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie

jest samo przez się ani konkretyzacją podstawy kasacyjnej, ani jej uzasadnieniem.

Tak sformułowany zarzut uniemożliwia weryfikację jego zasadności, powodując

niedopuszczalność kasacji (postanowienie z dnia 22 maja 1997 r., II UKN 135/97 notka OSNAPiUS 1998 r. nr 3, poz. 9).

Wobec powyższego, skoro „kasacja” sporządzona została z istotną wadą w

zakresie art. 3933 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c., to jest niedopuszczalna z innych przyczyn, o

których mowa art. 3935 k.p.c. i podlega odrzuceniu na podstawie tych przepisów

oraz art. 393 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy odmówił ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi

przyznania wynagrodzenia za wniesienie kasacji, bowiem sporządzenie jej z

uchybieniem, powodującym odrzucenie z powodu niezachowania wymagań

formalnych, nie jest „udzieleniem pomocy prawnej" w rozumieniu przepisów

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze

zm.), za którą koszty ponosi Skarb Państwa (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98 - OSNC 1999 r., z. 6., poz.

123 oraz z dnia 18 marca 1999 r., I CKN 1046/97 - OSNC 1999 r., z. 10, poz. 178).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie powołanych

przepisów oraz art. 3933 w związku z art. 3937 § 2 k.p.c. orzekł, jak w sentencji

postanowienia.