I UK 328/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 328/04

POSTANOWIENIE

Dnia 21 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maria Tyszel

w sprawie z odwołania A. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

o ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 kwietnia 2005 r.,

kasacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w B.

z dnia 8 września 2004 r., sygn. akt III AUa …

odmawia przyjęcia kasacji.

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 15 maja

2003 r. stwierdził, że M. K. z tytułu działalności gospodarczej, podlega

obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od 1

lipca 2002 r. oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 lipca 2002 r. do

31 grudnia 2002 r. natomiast nie podlega ubezpieczeniu społecznemu pracowników

z tytułu zatrudnienia od 1 stycznia 2003 r. na podstawie umowy o pracę u A. K.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B.

rozpoznając odwołanie A. K., wyrokiem z dnia 10 grudnia 2003 r., V U …/03, oddalił

odwołanie a wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych:

Sąd ustalił, że prowadzący od początku lat dziewięćdziesiątych, działalność

gospodarczą, w tym również gabinet kosmetyczny, A. K. od 1 lipca 2002 r. zgłosił

swoją córkę M. K. do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako

osobę współpracującą w tej działalności. W dniu 14 stycznia 2003 r. została

zgłoszona do ubezpieczenia jako jego pracownik na podstawie zawartej 28 grudnia

2002 r.

umowy o pracę w gabinecie kosmetycznym, na czas nieokreślony w

pełnym wymiarze czasu pracy. Dzień rozpoczęcia pracy,

strony określiły na 1

stycznia 2003 r. Pracy nie podjęła, ponieważ od 2 stycznia do dnia 13 lutego 2003

r. (do dnia porodu) korzystała ze zwolnienia lekarskiego. W świetle tych ustaleń

Sąd Okręgowy uznał, że umowa o pracę pomiędzy odwołującym się, a jego córką

była umową pozorną, zawartą w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia

społecznego, gdyż w czasie korzystania ze zwolnienia lekarskiego M. K. nadal

wykonywała czynności osoby współpracującej,

- prowadziła dokumentację

dotyczącą gabinetu i odbierała gotówkę.

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. wyrokiem z

dnia 8 września 2004 r., III AUa …/04, oddalając apelację, uznał ustalenia

faktyczne zaskarżonego wyroku za prawidłowe i stwierdził, że okoliczności sprawy

przemawiają za tym, iż zawarcie przez strony umowy o pracę miało charakter

pozorny, bowiem M. K. pracy faktycznie nie wykonywała, a nadto umowa ta

zmierzała do obejścia prawa, w związku z czym jest nieważna, nie tworzy stosunku

pracy i nie daje podstaw do objęcia pracowniczym systemem ubezpieczeń

społecznych.

Kasację od wyroku Sądu drugiej instancji złożył pełnomocnik A. K., który

skarżąc w całości wyrok, wniósł o jego zmianę „(...) poprzez uznanie, iż córka

odwołującego się M. K. od 1 stycznia 2003 r. podlegała ubezpieczeniom

społecznym pracowników z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u ojca

A. K.", ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie na rzecz

skarżącego od strony pozwanej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym według norm przepisanych.

Wnoszący kasację zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie art. 8

ust. 11 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 131, poz. 881 ze zm.),

„poprzez przyjęcie, iż córka odwołującego się mimo niepozostawania z nim już we

wspólnym gospodarstwie domowym, w tym osobnego zamieszkiwania oraz mimo

zawartej umowy o pracę po dniu 31 grudnia 2002 r. nadal zachowała status osoby

współpracującej", 2/ naruszenie art. 83 § 1 k.c. i art. 58 § 1 k.c. w związku z art.

3531 k.c. oraz art. 183a k.p. „poprzez uznanie, iż nawiązanie umowy o pracę z

kobietą w zaawansowanej ciąży ma charakter pozorny i ma na celu obejście prawa

w celu umożliwienia skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego i

urlopu wychowawczego przysługującego wyłącznie pracownikom", 3/ naruszenie

art. 224 § 1 k.p.c. „poprzez zamknięcie rozprawy bez dostatecznego wyjaśnienia,

czy M. K. w dniu 2 stycznia 2003 r. przystąpiła do pracy i czy istniała różnica w

zakresach jej obowiązków i odpowiedzialności jako osoby współpracującej i jako

pracownika". Jako okoliczności uzasadniające rozpoznanie kasacji, autor kasacji

wskazał „istotne zagadnienie prawne, czy zawieranie umów o pracę z kobietą w

zaawansowanej ciąży przesądza o tym, iż jest to czynność pozorna i zmierzająca

do obejścia prawa w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz

pracowniczych", a ponadto powołał się na potrzebę „wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, (...) a mianowicie art. 8 ust. 11 ustawy z 13 października 1998 r. „poprzez

określenie w jakich okolicznościach osoby nie pozostające już we wspólnym

gospodarstwie domowym, mogą tryb współpracy zmienić na umowę o pracę".

Dokonując, stosownie do art. 393 k.p.c., wstępnej oceny kasacji, Sąd

Najwyższy wziął pod uwagę co następuje:

Wniesiona w sprawie kasacja jest oczywiście bezzasadna. Jedyny jej zarzut

podniesiony w ramach podstawy art. 3931 pkt 2 k.p.c., naruszenia art. 224 § 1 k.p.c.

odnosi się do postępowania przed sądem pierwszej instancji mimo, że zaskarżeniu

kasacją podlega wyrok Sądu drugiej instancji. Ponadto, przepis ten nie stronom,

lecz sądowi orzekającemu merytorycznie pozostawia uznanie, czy sprawa została

dostatecznie wyjaśniona. Zarzut ten, w postępowaniu kasacyjnym jest więc

całkowicie pozbawiony znaczenia prawnego.

Wadliwie są też obydwa zarzuty podniesione w ramach podstawy

naruszenia prawa materialnego. Od początku orzekania kasacyjnego, czyli od 1996

r. Sąd Najwyższy konsekwentnie wyjaśnia, że nagminne używanie w kasacjach

zwrotu: „przez co doszło" do naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie

jest samo przez się ani konkretyzacją podstawy kasacyjnej, ani jej uzasadnieniem.

Tak sformułowany zarzut uniemożliwia weryfikację jego zasadności powodując

niedopuszczalność kasacji (postanowienie z dnia 22 maja 1997 r., II UKN 135/97 notka OSNAPiUS 1998 r. nr 3, poz. 9). Zastąpienie w kasacji zwrotu „przez co

doszło" zwrotem „poprzez przyjęcie" jest bez znaczenia, skoro zarzut naruszenia

prawa materialnego autor kasacji postawił w zestawieniu za stanem faktycznym

odmiennym od przyjętego za podstawę zaskarżonego wyroku zamiast wykazania

wywodem prawym błędnej wykładni wskazanych przepisów lub ich niewłaściwego

zastosowania - stosownie do art. 3931 pkt 1 k.p.c. Sąd Najwyższy wielokrotnie już

wskazywał, że podjęta w kasacji krytyka ustaleń faktycznych sądu drugiej instancji

bez wykazania, że zostały dokonane naruszeniem konkretnych przepisów

postępowania i to z naruszeniem, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy

- jest bezskuteczne (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 8 maja 1997 r., II CKN

99/97). Wobec braku w kasacji usprawiedliwionych zarzutów w ramach podstawy

kasacyjnej z art. 3931 pkt 2 k.p.c., Sąd Najwyższy, z mocy art. 39311 § 2 k.p.c., jest

związany

ustaleniami

faktycznymi,

stanowiącymi

podstawę

zaskarżonego

orzeczenia.

W swym orzecznictwie Sąd Najwyższy także wyjaśniał i to, że: „pozorność

umowy jest okolicznością faktyczną i jako taka podlega ustaleniu przez sądy

merytoryczne. W ramach podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 3931 pkt 1

k.p.c., ustalenie to nie podlega kontroli kasacyjnej w jakimkolwiek aspekcie" ( wyrok

Sądu Najwyższego z 23 stycznia 1997 r., I CKN 51 /96 - OSNC 1997, z. 6 - 7,

poz.79).

Również sformułowane w kasacji zagadnienia nie są zagadnieniami

prawnymi, ponieważ ich rozstrzygnięcie zależy nie od wykładni prawa, lecz od

ustaleń okoliczności faktycznych sprawy.

Z powyższych względów wniesiona w sprawie kasacja jest oczywiście

bezzasadna i dlatego, na podstawie art. 393 § 1 pkt 3 w związku z art. 3937 § 1

k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia.