I UK 325/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 325/11

POSTANOWIENIE

Dnia 19 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania Grzegorza P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 kwietnia 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

Grzegorza P. od wyroku z dnia 28 maja 2010 r. Sądu Okręgowego w C., którym

oddalono odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z

dnia 10 grudnia 2009 r. odmawiającej prawa do emerytury w obniżonym wieku.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił: I. naruszenie przepisów

postępowania, a mianowicie: 1) art. 378 § 1, art. 387 § 1 oraz art. 328 § 2 w

związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez nierozpoznanie istoty sprawy w granicach

apelacji, a w konsekwencji brak ustosunkowania się do wszystkich zarzutów

apelacyjnych w treści uzasadnienia wyroku; 2) art. 382 k.p.c. przejawiające się tym,

iż Sąd drugiej instancji pomimo tego, że dysponował niezbędnymi dowodami,

bezpodstawnie zaniechał dokonania ustaleń faktycznych, które miały istotne

znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; II. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art.

184 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr

153, poz.1227 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa emerytalna) oraz § 2 i § 4

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm., powoływanego dalej jako

rozporządzenie), poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do bezpodstawnego

przyjęcia, że ubezpieczony nie spełnił wszystkich warunków niezbędnych do tego,

by uzyskać prawo do emerytury w obniżonym wieku na podstawie wskazanych

powyżej przepisów; 2) art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w związku z § 4 ust.

1 rozporządzenia w związku z pkt 2 działu VIII wykazu A, zawierającego katalog

prac w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego

wieku emerytalnego w związku z art. 22 § 11 w związku z art. 22 § 1 k.p., poprzez

ich błędną wykładnię prowadzącą do bezpodstawnego przyjęcia, że ubezpieczony

świadcząc pracę na rzecz rolniczej spółdzielni produkcyjnej na warunkach

świadczących ewidentnie o istnieniu stosunku pracy nie posiada wymaganego do

uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury okresu pracy w warunkach

szczególnych tylko dlatego, że świadczył zaliczaną do tej kategorii pracę kierowcy

samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze

całkowitym powyżej 3,5

tony, posiadając w tym czasie, jedynie formalnie, status członka tej spółdzielni, a

formalna podstawa świadczenia przez niego pracy nie przesądza o jej

rzeczywistym charakterze; 3) art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, gdyż świadczenie pracy w szczególnych

warunkach czy w szczególnym charakterze oznacza pracę o znacznej szkodliwości

dla zdrowia lub o znacznym stopniu uciążliwości; praca wykonywana przez członka

spółdzielni, która odpowiada pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy nie

powinna być traktowana w sposób odmienny od tej samej pracy mającej taki sam

charakter i szkodliwość, ale wykonywanej przez pracownika, który jedynie formalnie

posiadał status członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości

zaskarżonego wyroku i „przekazanie go” do ponownego rozpoznania Sądowi

drugiej instancji, ewentualnie o „uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku poprzez

przyznanie ubezpieczonemu emerytury w obniżonym wieku”.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniony został

występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzebą wykładni

„wskazanych w petitum skargi przepisów prawnych” budzących poważne

wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. W ocenie

skarżącego, konieczne jest po pierwsze - ustalenie, czy posiadanie przez

ubezpieczonego,

jedynie

formalnie,

statusu

członka

rolniczej

spółdzielni

produkcyjnej wyklucza możliwość uzyskania prawa do emerytury w obniżonym

wieku z uwagi na pracę w warunkach szczególnych, przyznawaną w oparciu o art.

184 ustawy emerytalnej, w sytuacji gdy praca kierowcy samochodów ciężarowych o

dopuszczalnym

ciężarze

całkowitym

powyżej 3,5

tony świadczona

przez

ubezpieczonego na rzecz rolniczej spółdzielni bezsprzecznie nosiła znamiona

stosunku pracy w rozumieniu Kodeksu pracy oraz po drugie – wyjaśnienie, czy na

podstawie art. 184 ustawy emerytalnej w związku z przepisami rozporządzenia

prawo do emerytury w obniżonym wieku z uwagi na pracę w warunkach

szczególnych może uzyskać tylko pracownik.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przepis art. 3984 § 2 k.p.c. wymaga, aby wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania stanowił odrębny element pisma niezależny od

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (art. 398 4 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Uzasadnienie wniosku natomiast powinno nawiązywać do przesłanek przyjęcia

skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Spełnienie wymagania z art. 398 4 § 2 k.p.c.

powinno zatem przybrać formę wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym

skarżący wskaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadni, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek.

Poprzestanie w tym zakresie na sformułowaniu podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnieniu

jest

niewystarczające,

bo

chociaż

przy

konstruowaniu

obu

wymaganych elementów skargi argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy

bada je na różnych etapach postępowania kasacyjnego.

Zagadnieniem prawnym jest zagadnienie, które wiąże się z określonym

przepisem prawa materialnego lub procesowego lub uregulowaniem prawnym,

których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej

sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie

zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej

powinno zatem nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi

zostało sformułowane, i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych

ocen. Dopiero bowiem wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy

przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy

jest to zagadnienie "istotne" (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja

2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PKN

649/01, OSNP 2004, nr 9, poz. 158; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02,

Wokanda 2004, nr 7-8, s. 51). Z kolei odwołanie się do przesłanki istnienia potrzeby

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości (ze wskazaniem, na czym te poważne

wątpliwości polegają), nie doczekał się wykładni, bądź że jego niejednolita

wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które należy przytoczyć

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002 nr 12, poz. 151 i z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02,

niepublikowane). W myśl utrwalonego orzecznictwa, nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli

Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie

zachodzą

okoliczności

uzasadniające

zmianę

tego

poglądu.

Ponadto

rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego lub wątpliwości interpretacyjnych nie może

się sprowadzać do odpowiedzi na zarzuty skarżącego skierowane pod adresem

zaskarżonego orzeczenia ani też do odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które

można wyjaśnić za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze

prostego zastosowania przepisów (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego dnia

16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP-wkładka 2003 nr 13, poz. 5).

Wbrew

prezentowanemu

w

skardze

stanowisku,

wskazane

przez

skarżącego przepisy nie wymagają wykładni ani nie występuje na ich tle istotne

zagadnienie prawne, gdyż orzecznictwo Sądu Najwyższego w kwestii prawa

członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej do emerytury w obniżonym wieku

emerytalnym jest bogate i ugruntowane. Już w wyroku z dnia 18 stycznia 2005 r.,

II UK 136/04 (LEX nr 602703) Sąd Najwyższy jednoznacznie rozstrzygnął, że jako

praca w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów art. 32 ustawy

emerytalnej nie może być kwalifikowana praca wykonywana w ramach stosunku

członkostwa

w

rolniczej

spółdzielni

produkcyjnej.

Stanowisko

to

zostało

podtrzymane w powołanym przez skarżącego wyroku z dnia 25 stycznia 2005 r.,

I UK 142/01 (ONSP 2005 nr 17, poz. 272), w którym stwierdzono, że praca w

charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie daje prawa do przejścia

na emeryturę w wieku niższym niż podstawowy wiek emerytalny z uwagi na

zatrudnienie w szczególnych warunkach, a stanowisko to było konsekwentnie

podtrzymane w późniejszych orzeczeniach (por. np. wyroki z dnia 21 października

2009 r., I UK 115/09, LEX nr 558571; z dnia 8 grudnia 2009 r., I UK 186/09, OSNP

2011 nr 13-14, poz. 189 oraz z dnia 20 czerwca 2011 r., I UK 83/11, dotychczas

niepublikowany), w których wyrażono zgodnie pogląd, że po pierwsze - podstawą

świadczenia pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni

zajmującej się produkcją rolną (art. 138 i nast. Prawa spółdzielczego) przez jej

członka nie może być stosunek pracy, po drugie - okres wykonywania pracy w

charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie może zostać zaliczony do

okresu, od którego zależy nabycie prawa do wcześniejszej emerytury z art. 32

ustawy emerytalnej oraz po trzecie - przedstawione w art. 32 ustawy o emeryturach

i rentach ograniczenie prawa do wcześniejszej emerytury jedynie do wypadków

świadczenia pracy w charakterze pracownika nie jest niezgodne z konstytucyjną

zasadą równego traktowania (art. 32 Konstytucji RP). Twierdzenie skarżącego, że

członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej pozostawał jedynie formalnie, a

faktycznie wykonywał zatrudnienie w reżimie pracowniczym pozostaje poza stanem

faktycznym sprawy, z którego wynika, że jego wynagrodzenie określone było w

dniówkach obrachunkowych. Taki sposób wynagradzania nie jest znany stosunkowi

pracy.

Nie ma również żadnych wątpliwości, że wcześniejsza emerytura przysługuje

na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej wyłącznie osobom, które w dniu wejścia

w życie ustawy emerytalnej (1 stycznia 1999 r.) legitymowały się okresem

zatrudnienia

w szczególnych

warunkach lub

w szczególnym

charakterze

wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w

niższym

wieku

emerytalnym

(ust.

wymienionego

artykułu).

Przepisy

dotychczasowe to niewątpliwie przepisy rozporządzenia z 1983 r., które

jednoznacznie dotyczą wyłącznie osób posiadających status pracowników. Różnica

pomiędzy art. 184 a art. 32 i art. 46 ustawy emerytalnej polega wyłącznie na tym,

że ten pierwszy dotyczy osób, które w dniu wejścia w życie ustawy emerytalnej

legitymowały się już wymaganymi okresami zatrudnienia, w tym okresem pracy w

warunkach szczególnych, ale nie osiągnęły jeszcze wieku emerytalnego, natomiast

dwa ostatnie mają zastosowanie do ubezpieczonych, którzy wymagany staż ogólny

lub szczególny osiągnęli po dniu wejścia w życie powołanej ustawy. Zatem prawo

do emerytury na podstawie art. 184 ustawy nabywa ubezpieczony, który na dzień

wejścia w życie ustawy emerytalnej spełnił określone w niej warunki stażowe, a po

tej dacie osiągnął wymagany wiek, niezależnie od tego, czy w chwili osiągnięcia

tego wieku wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub był pracownikiem

wykonującym inną pracę, czy też pozostawał w zatrudnieniu na innej podstawie niż

stosunek pracy bądź nie pozostawał w jakimkolwiek zatrudnieniu, z tym, że w

przypadku pozostawania w stosunku pracy emerytura uzależniona jest od jego

rozwiązania (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2007 r., II UZP 14/06,

OSNP 2007, Nr 13-14, poz. 199 oraz wyrok tego Sądu z dnia 18 lipca 2007 r., I UK

62/07, OSNP 2008 nr 17-18, poz. 269). Do takiej właśnie interpretacji odnosi się

zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2007 r., I UK

132/07 (LEX nr 621798) zacytowane przez skarżącego w sposób wyrwany z

kontekstu rozważań stwierdzenie, że „art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej ustanawia

odrębną kategorię ubezpieczonych i znajduje zastosowanie do innych stanów

faktycznych niż określone w art. 32 ust. 1 i art. 46 ust. 1 ustawy” oraz że „przepis

ten nie zawiera wymogu bycia pracownikiem (tak jest w sytuacjach unormowanych

w art. 32 i 46 ustawy)”.

W konsekwencji Sąd Najwyższy nie dostrzega w skardze kasacyjnej

wystarczających argumentów przemawiających za odstąpieniem od tej wykładni,

tym bardziej że treść uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

wskazuje na to, iż skarżącemu w rzeczywistości chodzi o ocenę prawidłowości

oceny Sądu Apelacyjnego co do braku spełnienia przesłanek do wcześniejszej

emerytury.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.