I UK 319/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 319/11

POSTANOWIENIE

Dnia 19 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania S. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 kwietnia 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok z dnia 23

czerwca 2010 r. Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie S. S. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 sierpnia 2009 r., którą odmówiono

wnioskodawcy prawa do przeliczenia emerytury z zastosowaniem przelicznika 1,8

za każdy rok pracy górniczej.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił: I. naruszenie prawa

materialnego, przez: 1) błędną wykładnię i niezastosowanie art. 50d ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. ustawy emerytalnej w związku z załącznikiem Nr 3

poz. 4 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia

1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk

pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej

emerytury lub renty (Dz. U. z 1995 r., Nr 2 poz. 8, zwanego dalej rozporządzeniem)

i niezaliczenie spornego okresu pracy wnioskodawcy w wymiarze półtorakrotnym

pomimo, że było on zatrudniony na stanowisku operatora spycharek i maszyn

wieloczynnościowych na odkrywce przy wykonywaniu innych prac przodkowych

związanych z bezpośrednim urabianiem nadkładu i złoża; 2) naruszenie art. 2 i 32

Konstytucji RP polegające na nierównym traktowaniu ubezpieczonych przez organ

rentowy oraz orzekające w sprawie Sądy poprzez wydawanie różnych orzeczeń w

podobnym stanie faktycznym i prawnym; II. naruszenie prawa procesowego, które

miało

istotny

wpływ

na

wynik

sprawy,

poprzez:

1)

naruszenie

zasady

bezpośredniości (art. 382 k.p.c.) i całkowicie odmienną ocenę materiału

dowodowego

niż

Sąd

pierwszej

instancji

bez

przeprowadzenia

choćby

uzupełniająco własnego postępowania dowodowego; 2) nierozpoznanie istoty

sprawy (art. 391 § 1 w związku z art. 328 § 2 k.p.c.) polegające na nieodniesieniu

się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do ustawowego określenia w art. 50d ust.

1 pkt 1 pojęcia „inne prace przodkowe" oraz niezdefiniowaniu na użytek choćby

zaskarżonego wyroku pojęcia „przodka".

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie

prawa do emerytury górniczej.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniony został po

pierwsze - potrzebą wykładni wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów

art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w kwestii dookreślenia pojęć „przodka" oraz

„inne prace przodkowe" zawartych w treści tego przepisu oraz po drugie –

oczywistą zasadnością skargi, gdyż Sąd odwoławczy, wskutek pobieżnej oceny

materiału dowodowego, dokonał odmiennych ustaleń niż Sąd pierwszej instancji,

często całkowicie niezgodnych z rzeczywistym stanem faktycznym oraz błędnej

wykładni art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, a w konsekwencji odmówił

wnioskodawcy prawa do przeliczenia emerytury górniczej za sporny okres według

przelicznika 1,8 w sytuacji, gdy dotychczas wszyscy operatorzy spycharek

pracujący

przy

innych

pracach

przodkowych

wspomagających

pracę

podstawowych urządzeń wydobywczych otrzymywali takie prawo decyzjami organu

rentowego lub wskutek wyroków sądów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przepis art. 3984 § 2 k.p.c. wymaga, aby wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania stanowił odrębny element pisma niezależny od

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (art. 398 4 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Uzasadnienie wniosku natomiast powinno nawiązywać do przesłanek przyjęcia

skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Spełnienie wymagania z art. 398 4 § 2 k.p.c.

powinno zatem przybrać formę wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym

skarżący wskaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadni, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek.

Poprzestanie w tym zakresie na sformułowaniu podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnieniu

jest

niewystarczające,

bo

chociaż

przy

konstruowaniu

obu

wymaganych elementów skargi argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy

bada je na różnych etapach postępowania kasacyjnego.

Z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi

wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz

podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób

oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, czyli że jej zarzuty są zasadne „na pierwszy rzut oka”

(prima facie) i w sposób oczywisty prowadzą do uznania zaskarżonego wyroku za

błędny i jego wzruszenia (por. między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, niepublikowane i orzeczenia tam powołane).

Jest tak dlatego, że o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, iż jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania koniecznej jest

wykazanie kwalifikowanej podstawy naruszenia konkretnych i powołanych w

podstawach

kasacyjnych

przepisów prawa

materialnego

lub procesowego

widocznej przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez wdawania się w

pogłębioną analizę prawną.

Skarżący w ogóle nie podejmuje próby wykazania istnienia tak rozumianej

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej z uwagi na naruszenie przez Sąd drugiej

instancji art. 50d ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, poprzestając na odwołaniu się do

rozstrzygnięć w sprawach o podobnym stanie faktycznym i prawnym, co jest

niewystarczające dla przyjęcia istnienia rozpatrywanej przesłanki (por. także wyrok

Sadu Najwyższego z dnia 28 maja 2008 r., I PK 259/07, OSNP 2009 nr 19-20, poz.

256, w którym stwierdzono, że na proces stosowania prawa składa się nie tylko

ustalenie stanu faktycznego, ale także poddanie wykładni właściwych przepisów w

celu ustalenia treści normy prawnej, dokonanie subsumcji stanu faktycznego do tej

normy oraz ustalenie wynikających z niej skutków prawnych; w konsekwencji

proces wykładni prawa jest wieloetapowy i złożony i - w zależności od

zastosowanych metod - może prowadzić i niejednokrotnie prowadzi do różnych

rezultatów). Wykazanie oczywistej zasadności skargi w zakresie naruszenia

powołanego przepisu jest zresztą niemożliwe o tyle, że skarżący formułuje

jednocześnie rodzącą się na jego tle wątpliwość, w jego ocenie tak istotną, że

wymagającą zaangażowania Sądu Najwyższego.

Odwołanie się do przesłanki istnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne

wątpliwości (ze wskazaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają), nie

doczekał się wykładni, bądź że jego niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w

orzecznictwie

sądów,

które

należy

przytoczyć

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz.

151 i z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, niepublikowane). W myśl

utrwalonego orzecznictwa, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie

występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził

swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności

uzasadniające zmianę tego poglądu. Ponadto rozstrzygnięcie zagadnienia

prawnego lub wątpliwości interpretacyjnych nie może się sprowadzać do

odpowiedzi na zarzuty skarżącego skierowane pod adresem zaskarżonego

orzeczenia ani też do odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które można wyjaśnić

za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze prostego zastosowania

przepisów (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego dnia 16 stycznia 2003 r.,

I PK 230/02, OSNP-wkładka 2003 nr 13, poz. 5).

Wskazując na potrzebę wykładni art. 50d ust. ustawy emerytalnej skarżący

odwołuje się do rozbieżności w orzecznictwie sądów, jednakże żadnego z tych

orzeczeń nie przytacza. Nadto wbrew prezentowanemu w skardze stanowisku,

podnoszona przez skarżącego kwestia nie wymaga wykładni, gdyż orzecznictwo

Sądu Najwyższego w tym zakresie jest ugruntowane. W orzecznictwie tym

podkreśla się, że o uznaniu konkretnej pracy za pracę górniczą zaliczaną w

wymiarze półtorakrotnym decyduje charakter czynności faktycznie wykonywanych

przez pracownika, a nie treść umowy o pracę łączącej go z pracodawcą ani nazwa

stanowiska określona w angażach lub zaświadczeniu o wykonywaniu pracy w

szczególnych warunkach (wyroki z dnia 25 marca 1998 r., II UKN 570/97,

OSNAPiUS 1999 nr 6, poz. 213; z dnia 22 marca 2001 r., II UKN 263/00,

OSNAPiUS 2002 nr 22, poz. 553; z dnia 2 czerwca 2010 r., I UK 25/10, LEX nr

621137); nie może o tym decydować wykaz stanowisk pracy sporządzony przez

pracodawcę ani zmiana kwalifikacji zajmowanego stanowiska pracy dokonana

przez komisję weryfikacyjną (wyrok z dnia 6 września 2011 r., I UK 70/11,

niepublikowany); praca „na odkrywce” w kopalniach węgla brunatnego (siarki) jest

odpowiednikiem pracy „w przodkach” pod ziemią i polega na zatrudnieniu przy

pracach bezpośrednio łączących się z procesami związanymi z wydobywaniem

kopalin, pozyskiwaniu złóż (wyrok z dnia 28 kwietnia 2010 r., I UK 339/09, LEX nr

607444 oraz z dnia 22 kwietnia 2011 r., I UK 360/10, LEX nr 949021); istotne jest,

aby

prace

wykonywane

przez

górnika

były

bezpośrednio

związane

z

wykonywaniem czynności w przodkach przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy

montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i

transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych, a

pojęcie „inne prace w przodku” musi wiązać się z bezpośrednim i zasadniczym

procesem

produkcyjnym

zakładu

górniczego,

polegającym

na

urobku

i

wydobywaniu kopalin (wyroki z dnia 11 lutego 2010 r., I UK 236/09, LEX nr 585722

oraz z dnia 24 marca 2011 r., I UK 328/10, LEX nr 811825).

Sąd Najwyższy nie dostrzega w skardze kasacyjnej wystarczających

argumentów przemawiających za odstąpieniem od tej wykładni, tym bardziej że

treść uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazuje na to, iż

skarżącemu w rzeczywistości chodzi o ocenę prawidłowości stanowiska Sądu

Apelacyjnego w przedmiocie ustalenia, że wykonywał prace operatora maszyn

budowlanych oraz sprzętu technologicznego „na terenie całej odkrywki”, a w

rezultacie prace na przodku nie były przez niego wykonywane stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.